Phó Tổng thống Mỹ JD Vance gặp các quan chức cấp cao Pakistan khi tới Islamabad đàm phán với Iran ngày 11/4 (Ảnh: AFP).
Theo giới chuyên gia, vai trò của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance được đánh giá là then chốt trong việc thúc đẩy tiến trình này. Không chỉ tham gia với tư cách đại diện cấp cao của chính quyền Donald Trump, ông Vance còn được xem là nhân vật có khả năng tạo dựng niềm tin mà các kênh ngoại giao trước đó chưa làm được.
Việc các cuộc đàm phán được tổ chức tại Islamabad dưới sự trung gian của Pakistan phản ánh sự thay đổi đáng kể trong chiến lược ngoại giao của cả Mỹ và Iran. Trong bối cảnh này, vai trò cá nhân của Phó Tổng thống Vance trở thành một yếu tố đáng chú ý, đặc biệt khi phía Iran bày tỏ mức độ tin tưởng thấp đối với một số đặc phái viên Mỹ trước đó.
Ông JD Vance - “kênh đối thoại mới” trong thế bế tắc ngoại giao
Kể từ ngày 28/2, quan hệ Mỹ - Iran bị phủ bóng bởi các cuộc không kích và các hành động trả đũa quân sự tại vịnh Ba Tư. Các nỗ lực ngoại giao trước đó do đặc phái viên Mỹ chủ trì nhiều lần bị gián đoạn, khiến Tehran hoài nghi về thiện chí của Washington. Theo các nguồn tin khu vực, phía Iran cho rằng các cuộc đàm phán trước đây không đi kèm cam kết giảm căng thẳng quân sự, làm suy giảm lòng tin chiến lược.
Trong bối cảnh đó, việc Phó Tổng thống JD Vance trực tiếp tham gia được xem là tín hiệu chính trị mạnh mẽ. Theo giới chuyên gia, khác với các đặc phái viên cấp thấp hơn, ông Vance đại diện trực tiếp cho Nhà Trắng và có quyền tiếp cận gần nhất với Tổng thống Donald Trump, qua đó có thể đưa ra những cam kết chính sách đáng tin cậy hơn. Nhiều nhà phân tích của các tờ báo phương Tây nhận định rằng sự hiện diện của một lãnh đạo cấp cao như ông Vance có thể giúp phá vỡ vòng luẩn quẩn “đàm phán - leo thang - đàm phán” vốn tồn tại trong nhiều năm qua.
Báo chí Mỹ cho biết Pakistan chủ động đề nghị kéo dài thời gian lưu lại của ông Vance tại Islamabad nhằm duy trì động lực đàm phán. Điều này phản ánh kỳ vọng sự hiện diện liên tục của Phó Tổng thống Mỹ sẽ giúp hai bên vượt qua các “điểm nghẽn” kỹ thuật, chính trị. Trong ngoại giao, đặc biệt với các cuộc đàm phán ngừng bắn, yếu tố “thời gian tại chỗ” của một lãnh đạo cấp cao thường mang ý nghĩa quyết định, bởi nó cho phép xử lý nhanh các vấn đề phát sinh mà không cần chờ chỉ đạo từ thủ đô.
Ngoài ra, ông Vance cũng được xem là người có quan điểm thực dụng hơn trong chính sách đối ngoại so với một số nhân vật cứng rắn trong chính quyền Trump. Các nhà quan sát quốc tế cho rằng cách tiếp cận này có thể giúp Mỹ linh hoạt hơn trong việc đưa ra các đề xuất giảm căng thẳng từng bước, thay vì yêu cầu Tehran nhượng bộ toàn diện ngay từ đầu.
Khoảng trống niềm tin và bài toán thay thế đặc phái viên
Một trong những yếu tố khiến vai trò của ông Vance trở nên nổi bật là mức độ thiếu tin tưởng của Iran đối với một số kênh đàm phán trước đó. Theo nguồn tin từ vịnh Ba Tư, Tehran có thái độ dè dặt với đặc phái viên Mỹ từng dẫn dắt các vòng đàm phán trước đây, khi các cuộc tiếp xúc bị gián đoạn bởi các cuộc tấn công quân sự. Điều này làm suy giảm nghiêm trọng tính liên tục của tiến trình ngoại giao.
Trong bối cảnh đó, việc đưa Phó Tổng thống vào cuộc được coi là động thái “tái khởi động” về mặt chính trị. Giới phân tích khu vực nhận định, Tehran có xu hướng đánh giá cao các cuộc tiếp xúc trực tiếp với lãnh đạo cấp cao, bởi điều này giảm nguy cơ thông điệp “bị bóp méo” qua các tầng nấc ngoại giao. Sự xuất hiện của ông Vance vì thế giúp tạo ra một kênh đối thoại mới, có khả năng khôi phục phần nào lòng tin.
Bên cạnh đó, Pakistan đóng vai trò cầu nối quan trọng. Islamabad có quan hệ tương đối cân bằng với cả Mỹ lẫn Iran, có kinh nghiệm làm trung gian trong các cuộc khủng hoảng khu vực. Việc Pakistan đề nghị giữ ông Vance ở lại lâu hơn cho thấy nước này muốn tận dụng tối đa hiệu ứng chính trị từ sự hiện diện của Phó Tổng thống.
Các chuyên gia của nhiều tổ chức nghiên cứu quốc tế cũng cho rằng ông Vance có lợi thế về hình ảnh chính trị. Là một lãnh đạo trẻ, tri thức và có uy tín cao, không gắn chặt với các quyết định đối đầu trước đây của Mỹ, ông có thể được nhìn nhận như một gương mặt ít gánh nặng lịch sử hơn trong mắt chính thể Tehran. Điều này tạo dư địa cho các thỏa hiệp từng bước, đặc biệt trong vấn đề ngừng bắn, giảm leo thang.
Tác động đối với cục diện khu vực
Khi vai trò của Phó Tổng thống Vance thực sự giúp thúc đẩy đàm phán, tác động không chỉ giới hạn ở quan hệ Mỹ - Iran mà còn tác động tới toàn bộ Trung Đông. Khu vực đang chịu sức ép lớn từ nguy cơ xung đột lan rộng, đặc biệt tại Vùng Vịnh, nơi có các tuyến vận tải năng lượng quan trọng. Một thỏa thuận ngừng bắn, dù tạm thời, có thể làm giảm nguy cơ gián đoạn cung dầu và ổn định thị trường năng lượng toàn cầu.
Các nhà phân tích của báo chí châu Âu cho rằng việc Mỹ cử Phó Tổng thống Vance tham gia đàm phán cũng “ngầm” gửi thông điệp tới các đồng minh rằng Mỹ vẫn ưu tiên giải pháp ngoại giao. Điều này đặc biệt quan trọng khi một số quốc gia Trung Đông lo ngại về khả năng xung đột mở rộng. Sự tham gia của ông Vance vì thế không chỉ nhằm đạt thỏa thuận với Iran, mà còn nhằm “trấn an” các đối tác khu vực.
Tuy nhiên, triển vọng thành công của cuộc đàm phán vẫn đối mặt nhiều thách thức. Khác biệt về lập trường giữa Mỹ và Iran vẫn rất lớn, đặc biệt về các vấn đề an ninh khu vực và hoạt động quân sự. Ngoài ra, các yếu tố nội bộ trong cả hai nước cũng có thể ảnh hưởng đến tiến trình đàm phán. Một thỏa thuận ngừng bắn cần sự ủng hộ chính trị rộng rãi, điều không dễ đạt được trong bối cảnh căng thẳng hiện nay.
Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng sự hiện diện của Phó Tổng thống JD Vance đã tạo ra “cửa sổ cơ hội” hiếm hoi. Nếu các bên tận dụng được thời điểm này, một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời có thể đạt được trong vài ngày đàm phán, như kỳ vọng của các quan chức Pakistan. Ngược lại, nếu cơ hội này bị bỏ lỡ, căng thẳng có thể nhanh chóng quay trở lại quỹ đạo đối đầu.
Vai trò của ông JD Vance trong các cuộc đàm phán Mỹ - Iran không chỉ mang tính biểu tượng mà còn có ý nghĩa thực chất. Sự tham gia của một lãnh đạo cấp cao giúp tăng mức độ cam kết chính trị, tạo dựng niềm tin và thúc đẩy tiến trình ngoại giao trong bối cảnh bế tắc.
Dù kết quả cuối cùng của tiến trình đàm phán đang diễn ra giữa Mỹ và Iran vẫn còn bỏ ngỏ, sự xuất hiện của ông Vance góp phần thay đổi động lực đàm phán. Trong một khu vực vốn quen với những chu kỳ leo thang, việc một nhân vật cấp cao trực tiếp tham gia có thể trở thành yếu tố quyết định giữa đối đầu và thỏa hiệp. Những ngày đàm phán tại Islamabad và trong tương lai vì thế không chỉ là “thử thách ngoại giao”, mà còn là phép thử đối với vai trò của ông Vance trong chính sách Trung Đông của Washington.
