Tàu tấn công nhanh của Iran ở eo biển Hormuz (Ảnh: Nur).
Iran đóng cửa hoàn toàn Hormuz?
Theo truyền thông Iran, lực lượng hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết họ đã mở rộng phạm vi đóng cửa eo biển Hormuz, áp dụng đối với cả hành lang mà trước đó họ đã chỉ định để các tàu bè đi lại an toàn qua tuyến đường thủy chiến lược này.
IRGC đồng thời tuyên bố đóng cửa eo biển cho đến khi Mỹ chấm dứt lệnh phong tỏa đối với các cảng và tàu bè của Iran. Tehran coi lệnh phong tỏa của Washington là một hành vi vi phạm thỏa thuận ngừng bắn giữa 2 nước.
Hôm 17/4, Tehran cho biết tàu thuyền có thể di chuyển qua eo biển này dưới sự phối hợp với phía Iran và phải nộp phí quá cảnh.
Tuy nhiên, trong một tuyên bố được truyền thông nhà nước Iran đăng tải, lực lượng hải quân cảnh báo bất kỳ con tàu vi phạm nào cũng sẽ trở thành mục tiêu tấn công.
"Chúng tôi cảnh báo mọi tàu thuyền, bất kể loại nào, không nên rời vị trí neo đậu tại vịnh Ba Tư và biển Oman. Mọi nỗ lực tiếp cận eo biển Hormuz sẽ bị xem là hành động hợp tác với đối phương, và tàu vi phạm sẽ bị tấn công", IRGC ngày 18/4 cho biết.
IRGC nêu rõ các tàu thuyền chỉ nên theo dõi thông báo từ lực lượng này qua liên lạc vô tuyến trên Kênh 16.
“Hạm đội muỗi” của Iran
Theo giới quan sát, đối với Iran, việc đóng cửa eo biển có lẽ là vũ khí mạnh nhất của nước này trong quá trình đàm phán.
Các chuyên gia cho biết, tại Hormuz, cuộc chiến chưa bao giờ thực sự xoay quanh những con tàu lớn. Đó là cuộc chiến của “hạm đội muỗi”, gồm hàng nghìn tàu cao tốc tấn công nhanh kết hợp với máy bay không người lái và tên lửa ven biển. Những vũ khí này của Iran đang chứng minh rằng chúng vẫn có thể làm chao đảo thị trường dầu mỏ toàn cầu ngay cả khi các đợt không kích của Mỹ đã phá hủy phần lớn hạ tầng quân sự của Tehran.
"Họ gọi chúng là hạm đội muỗi vì chúng nhỏ, gây khó chịu và chúng biết đốt. Chúng chỉ cần đủ sức để đốt và gây phiền nhiễu là đã đạt được mục đích", Alex Plitsas, cựu quan chức Lầu Năm Góc và hiện là chuyên gia tại Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định.
Tổng thống Trump mới đây thừa nhận, trong khi lực lượng Mỹ đã tàn phá hạm đội truyền thống của Iran, các tàu nhỏ hơn phần lớn không bị đụng tới.
"Hải quân Iran đang nằm dưới đáy biển, hoàn toàn bị xóa sổ, 158 tàu. Những gì chúng ta chưa tấn công là một số lượng nhỏ cái mà họ gọi là tàu tấn công nhanh, vì chúng tôi không coi chúng là mối đe dọa lớn”, ông Trump đăng trên Truth Social. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau, những con tàu "nhỏ" đó đang tạo ra một vấn đề lớn.
Trong nhiều năm, theo đánh giá của Hải quân Mỹ và Lầu Năm Góc, Iran đã xây dựng 2 lực lượng hải quân: một hạm đội truyền thống gồm các tàu hộ vệ và tàu ngầm và một lực lượng bóng tối do IRGC điều hành, được thiết kế đặc biệt cho không gian chật hẹp của vịnh Ba Tư.
Lực lượng thứ hai này đang chiếm vị trí trung tâm: chúng rẻ tiền, dễ thay thế và được chế tạo để lấy số lượng áp đảo đối phương.
Theo các báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, hạm đội này bao gồm hàng nghìn tàu nhỏ tốc độ cao, có khả năng chạy từ 40 đến 60 hải lý/giờ, được trang bị súng máy, rocket và trong một số trường hợp là tên lửa diệt hạm hoặc thiết bị rải mìn.
Kể từ ngày 28/2, các quan chức Mỹ cho biết lực lượng Mỹ đã phá hủy hoặc làm suy yếu đáng kể quân đội chính quy của Iran. Tuy nhiên, các hệ thống nhỏ và khó nắm bắt hơn như máy bay không người lái và tàu tấn công nhanh lại khó bị loại bỏ hơn do kích thước, tính cơ động và số lượng áp đảo.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, eo biển Hormuz vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu thế giới, khiến ngay cả những gián đoạn tạm thời cũng trở thành mối đe dọa kinh tế toàn cầu. Đó là một đòn bẩy quan trọng mà Tehran đang cố gắng tận dụng.
Ông Plitsas cho rằng để đóng cửa hoàn toàn eo biển sẽ cần một nỗ lực quân sự khổng lồ, nhưng Iran không cố làm điều đó. Thay vào đó, họ đang thực hiện một chiến lược chi phí thấp nhưng tác động cao, và điều này đang chứng minh là khó bị ngăn chặn hơn.
"Chỉ cần vài máy bay không người lái và vài con tàu nhỏ cũng đủ để bóp nghẹt tuyến đường thủy chiến lược này bằng các rủi ro mà không cần thực sự đóng cửa vĩnh viễn”, ông lập luận.
Khác với các tàu chiến truyền thống, những con tàu này rất khó bị theo dõi trên radar, dễ dàng ẩn nấp dọc theo bờ biển của Iran và đủ rẻ để có thể bị mất đi mà không để lại hậu quả chiến lược nào.
