Vì sao Tổng thống Trump tuyên bố ngừng bắn với Iran?

Sự im ắng của Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có buổi họp kín với đội ngũ an ninh quốc gia vào chiều 21/4 tại Nhà Trắng để đối mặt với một quyết định lớn: bước đi tiếp theo với Iran là gì.

Thời hạn ngừng bắn giữa Mỹ và Iran khi đó đang tiến gần đến hồi kết, và Không lực Hai đang chờ sẵn trên đường băng tại Căn cứ Andrews trước kế hoạch khởi hành của Phó Tổng thống JD Vance tới Pakistan cho vòng đàm phán tiếp theo với Iran. Tuy nhiên, chính quyền ông Trump phải đối mặt với một bài toán nan giải: sự im lặng gần như tuyệt đối từ phía Iran.

Theo 3 quan chức am hiểu vấn đề, trong những ngày trước đó, Mỹ đã gửi cho Iran một danh sách các điểm thỏa thuận khung mà họ muốn Iran đồng ý trước khi bước vào vòng đàm phán tới. Tuy nhiên, nhiều ngày đã trôi qua mà Mỹ vẫn không nhận được hồi đáp, làm dấy lên những nghi ngại về việc ông Vance và những người khác có thể đạt được bao nhiêu kết quả nếu tới Pakistan để tham gia các cuộc đối thoại trực tiếp theo kế hoạch.

Khi ông Trump họp với ông Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine và Giám đốc CIA John Ratcliffe tại Nhà Trắng vào chiều 21/4, chính quyền của ông vẫn chưa nghe thấy phản hồi nào từ phía Iran.

Các quan chức đã thúc giục giới chức Pakistan, quốc gia đóng vai trò trung gian, phải có được ít nhất một loại phản hồi nào đó trước khi ông Vance lên Không lực Hai khởi hành đến Islamabad. Tuy nhiên, nhiều giờ sau đó, vẫn không có phản hồi nào.

Tại Nhà Trắng, các cố vấn cấp cao của ông Trump tin rằng lý do chính khiến họ không nhận được phản hồi là do sự rạn nứt trong ban lãnh đạo Iran hiện tại. Nhận định này dựa một phần trên các báo cáo từ bên trung gian Pakistan. Cảm nhận của chính quyền Mỹ là Iran không có sự đồng thuận về lập trường của họ hoặc về việc nên trao quyền bao nhiêu cho các nhà đàm phán trong vấn đề làm giàu uranium và kho dự trữ uranium đã làm giàu hiện có của quốc gia này - một điểm nghẽn chính trong các cuộc đàm phán hòa bình.

Mỹ tin rằng một phần của yếu tố gây phức tạp này là liệu Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei có đang đưa ra các chỉ thị rõ ràng cho cấp dưới hay không hay liệu họ chỉ đơn giản là phải đoán xem ông ấy muốn gì mà không có hướng dẫn cụ thể. Các quan chức Mỹ tin rằng nỗ lực duy trì sự ẩn mình của ông đã gây gián đoạn các cuộc thảo luận nội bộ của chính phủ Iran.

Lệnh ngừng bắn mở

Bất chấp những rào cản đáng kể đó, một quan chức cho biết vẫn có khả năng các nhà đàm phán Mỹ và Iran sẽ sớm gặp nhau. Tuy nhiên, việc khi nào và liệu điều đó có xảy ra hay không vẫn còn rất xa vời.

Thay vì nối lại các cuộc không kích quân sự, Tổng thống Donald Trump đã chọn gia hạn lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần với Iran ngay trước khi nó chuẩn bị hết hiệu lực.

Theo đó, lệnh ngừng bắn được gia hạn cho đến khi đề xuất của Iran được đệ trình và các cuộc thảo luận kết thúc, dù kết quả ra sao.”

Ông Trump vẫn thiết tha với một giải pháp ngoại giao cho cuộc chiến, đồng thời cảnh giác với việc khơi lại một cuộc xung đột mà ông từng tuyên bố Mỹ đã giành chiến thắng.

Mặc dù vậy, sự đổ vỡ của các cuộc đàm phán ở thời điểm hiện tại đã nhấn mạnh những khó khăn mà ông Trump tiếp tục đối mặt khi tìm kiếm một thỏa thuận đáp ứng vô số yêu cầu của mình.

Iran đã công khai nhấn mạnh rằng ông Trump phải dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các tàu ra vào các cảng của Iran tại eo biển Hormuz trước khi Tehran tham gia vòng đàm phán mới. Ông Trump đã bác bỏ yêu cầu này. “Chúng tôi sẽ không mở cửa eo biển cho đến khi có một thỏa thuận cuối cùng”, ông nói.

Các quan chức cho biết một chuyến đi có thể được sắp xếp nhanh chóng nếu họ nhận được các tín hiệu cho thấy Iran đã sẵn sàng quay lại bàn đàm phán. Cả Mỹ và Tehran đều sẽ chịu thiệt hại về kinh tế chừng nào eo biển này vẫn bị đóng cửa, khiến một số quan chức trong khu vực hy vọng 2 bên đều có động lực để đạt được giải pháp sớm hơn.

Các quan chức Pakistan, những người đã nỗ lực hết mình vào để thuyết phục Iran tham gia đàm phán, cũng khuyến khích ông Trump gia hạn lệnh ngừng bắn.

Iran dường như không lay chuyển

Bất chấp quyết định gia hạn ngừng bắn của Mỹ, Iran tiếp tục giữ lập trường cứng rắn và thận trọng.

“Việc gia hạn ngừng bắn không có ý nghĩa gì cả. Họ không thể áp đặt các điều khoản. Việc tiếp tục cuộc bao vây không khác gì ném bom và phải được đáp trả bằng hành động quân sự”, Mahdi Mohammadi, cố vấn của Chủ tịch Quốc hội Iran Ghalibaf, cho biết.

Thông báo của ông Trump về việc duy trì lệnh ngừng bắn đã khép lại một ngày bao trùm bởi sự bất ổn, vốn bắt đầu bằng lời tuyên bố của chính ông rằng ông “dự kiến sẽ ném bom” Iran trở lại trong tương lai gần.

Tuy nhiên, theo các nguồn tin am hiểu về các cuộc thảo luận, do không có thời hạn mới, các cố vấn đã cảnh báo riêng Tổng thống Trump rằng việc giảm bớt áp lực có thể cho phép Iran kéo dài các cuộc đàm phán.

Ít nhất, các nhà đàm phán đã hy vọng tạo ra được một khuôn khổ hiểu biết chung trong tuần này giữa Mỹ và Iran. Các quan chức Mỹ hy vọng điều đó sẽ dẫn đến các cuộc đàm phán chi tiết hơn trong những tuần tới về các điểm nhỏ hơn của một thỏa thuận.

Tuy nhiên, cách tiếp cận đó cũng có những người phản đối, họ cảnh báo rằng Iran có thể đang kéo dài các cuộc thảo luận như một chiến thuật “câu giờ” nhằm khai quật một số hệ thống tên lửa của họ vốn đã được chôn giấu trong suốt cuộc chiến.

Một số điểm quan trọng, bao gồm khả năng làm giàu uranium trong tương lai của Iran, điều gì sẽ xảy ra với kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao của nước này và những lệnh trừng phạt nào đối với quốc gia này sẽ được dỡ bỏ, vẫn chưa được giải quyết.

Sự linh hoạt của mỗi bên đối với các điều khoản cuối cùng sẽ quyết định liệu một thỏa thuận có thể đạt được hay không. Đối với ông Trump, một nguyên tắc bắt buộc là không đồng ý với một thỏa thuận có thể bị so sánh với Kế hoạch Hành động Chung Toàn diện (JCPOA) đạt được dưới thời cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama - một thỏa thuận hạt nhân Iran mà ông Trump đã rút khỏi vào năm 2018 và liên tục chỉ trích là yếu kém.

Trong vài ngày qua, ông Trump có vẻ rất lạc quan về việc đảm bảo một thỏa thuận ưu việt hơn dựa trên kỹ năng đàm phán của mình.

“Những gì tôi nghĩ là chúng ta sẽ kết thúc với một thỏa thuận tuyệt vời. Tôi nghĩ họ không có lựa chọn nào khác. Chúng ta đã xóa bỏ hải quân, không quân của họ, chúng ta đã loại bỏ các nhà lãnh đạo của họ, nói thẳng ra là điều đó thực sự làm phức tạp mọi thứ theo một cách nào đó”, ông nói.