Theo ông Đậu Anh Tuấn, 73,7% hộ kinh doanh chỉ "lãi ít" trong năm 2025; hơn 81% ghi nhận doanh thu sụt giảm và 75% bị giảm lượng khách hàng. Đáng chú ý, chỉ 1,9% đạt mức “lãi như kỳ vọng”.
"Mức này đủ để tồn tại, nhưng khó tích lũy hay chống chịu trước bất kỳ cú sốc nào tiếp theo", ông Đậu Anh Tuấn nhận định.
Nhiều hộ kinh doanh hoạt động với biên lợi nhuận mỏng (Ảnh: VCCI).
Báo cáo khảo sát của VCCI cũng chỉ ra xu hướng chủ đạo hiện nay không phải mở rộng mà là phòng thủ. Cụ thể, 60,8% số hộ dự kiến giữ nguyên quy mô trong 2 năm tới; 33% có xu hướng thu hẹp; 4,4% cân nhắc giải thể và chỉ 1,8% muốn mở rộng hoạt động.
Câu chuyện chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp cũng được nêu ra nhưng với cách tiếp cận thận trọng hơn. Cụ thể, chỉ 15,6% hộ có ý định chuyển đổi trong 2 năm tới, trong khi 84,4% chưa có kế hoạch.
Theo nhóm nghiên cứu, nếu thiếu các điều chỉnh chính sách kịp thời, khu vực này có nguy cơ rơi vào vòng luẩn quẩn là khó lớn lên, khó chuyển đổi sang mô hình chính quy và cũng khó tích lũy đủ nguồn lực để nâng cao năng lực cạnh tranh.
Một điểm đáng chú ý là rào cản pháp lý đang nổi lên như thách thức lớn. Có tới 73,3% hộ kinh doanh đánh giá khó khăn pháp lý ở mức nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng lớn, cao hơn cả áp lực về đầu vào (59,3%) và thị trường (43,8%).
Theo ông Đậu Anh Tuấn, một phát hiện đáng chú ý là gánh nặng tuân thủ không hề giảm khi hộ kinh doanh mở rộng quy mô. Ngược lại, ở nhiều khía cạnh, mức độ khó khăn còn gia tăng theo doanh thu, khiến môi trường thể chế có nguy cơ vô tình “ghìm chân” khu vực này trong trạng thái nhỏ lẻ, phòng thủ và e ngại tăng trưởng.
Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI (Ảnh: VCCI).
Liên quan đến chính sách thuế, tại tọa đàm, đại diện Cục Thuế cho biết việc phân tầng hộ kinh doanh theo ngưỡng doanh thu là cách tiếp cận phổ biến trên thế giới, nhằm đơn giản hóa nghĩa vụ tuân thủ cho cả cơ quan quản lý và người nộp thuế.
Cơ quan này cũng cho biết nhiều vướng mắc đang được ghi nhận và từng bước tháo gỡ, từ xử lý hàng tồn kho, triển khai hóa đơn điện tử đến hoàn thiện phần mềm kê khai và tăng cường hỗ trợ trực tiếp tại địa phương. Cơ quan thuế khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng hộ kinh doanh trong quá trình thực hiện các thủ tục.
Chia sẻ thêm về lĩnh vực thuế, bà Lê Thị Duyên Hải - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam - cho biết một thực tế phổ biến là nhiều hộ kinh doanh chưa tách bạch rõ ràng giữa chi phí kinh doanh và chi tiêu gia đình. Điều này khiến việc xác định kết quả kinh doanh trở nên thiếu chính xác, đặc biệt khi họ phải chuyển sang mô hình quản trị bài bản hơn.
Theo bà Hải, vấn đề không nằm ở việc hộ kinh doanh né tránh nghĩa vụ thuế, mà điều họ cần là một cơ chế tuân thủ đơn giản, minh bạch và dễ thực hiện, nhất là về giới hạn xử phạt. Bà Hải cho rằng hộ kinh doanh sợ ranh giới xử phạt mong manh, bước qua một đồng là thành vi phạm.
Dù vậy, bà cũng ghi nhận những tín hiệu tích cực khi hệ thống truyền thông và hỗ trợ đã được cải thiện đáng kể. Hộ kinh doanh hiện có thể tiếp cận thông tin và hướng dẫn chính sách thuế qua nhiều kênh như cơ quan thuế, đại lý thuế hay các nền tảng trực tuyến, với nội dung ngày càng đầy đủ và thống nhất hơn.
Từ kết quả khảo sát, báo cáo của VCCI khuyến nghị cần tiếp cận chính sách theo hướng thực tế và phân tầng rõ ràng hơn đối với khu vực hộ kinh doanh. Trước hết, ưu tiên hàng đầu là giảm độ phức tạp của các quy định, bảo đảm phù hợp với năng lực của nhóm siêu nhỏ, nhóm lớn tuổi và nhóm có hạn chế về trình độ.
Cùng với đó, cần phát triển các công cụ hỗ trợ tuân thủ chi phí thấp, dễ sử dụng như phần mềm kế toán đơn giản, hướng dẫn kê khai bằng ngôn ngữ dễ hiểu và cơ chế hỗ trợ trực tiếp tại địa phương.
VCCI cũng đề xuất chính sách cần xác định đúng nhóm ưu tiên, trong đó nhóm phụ thuộc vào kinh doanh để sinh kế cần được tăng cường hỗ trợ về ổn định và chống chịu, còn nhóm có quy mô lớn hơn nên được tập trung hỗ trợ chuyển đổi.
Về dài hạn, VCCI cho rằng cần định vị lại hộ kinh doanh như một nền tảng của kinh tế địa phương, từ đó xây dựng chính sách theo hướng đồng hành, giúp khu vực này phát triển bền vững hơn.
