Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và ông Phelan tại buổi công bố kế hoạch đóng tàu chiến lớp Trump vào tháng 12/2025 (Ảnh: Getty).
Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan bất ngờ bị sa thải ngày 22/4 sau nhiều tháng căng thẳng với Bộ trưởng Quốc phòng (Bộ trưởng Chiến tranh) Pete Hegseth liên quan đến dự án đóng tàu "Hạm đội Vàng" (Golden Fleet). Đây là diễn biến bất ngờ vì Hải quân Mỹ đang đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch phong tỏa các cảng của Iran giữa lúc tình hình này ngày càng nóng lên từng ngày.
Theo các nguồn tin, Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan đã không chấp nhận việc bị sa thải cho đến khi nhận được thông báo từ Tổng thống Donald Trump.
Báo Wall Street cho biết, vào tối 24/4, ông Phelan ngồi trong sảnh ở Cánh Tây của Nhà Trắng hơn một giờ đồng hồ, chờ xem liệu người bạn lâu năm và hàng xóm của ông, Tổng thống Trump, có cứu vãn được tình thế này hay không. Nhưng rồi, ông ra về trong thất vọng.
Chiều hôm đó, vị Bộ trưởng Hải quân này nhận được một cuộc điện thoại từ cấp trên, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, yêu cầu ông từ chức.
Ông Phelan sau đó chỉ ở trong khu vực tòa nhà Quốc hội trên Đồi Capitol, gặp gỡ các nghị sĩ bàn việc đóng tàu của Hải quân và yêu cầu Lầu Năm Góc chi ngân sách cho việc này.
Cách đó không xa tại Nhà Trắng, một cuộc họp khác đang diễn ra, sẽ quyết định số phận của ông, theo các quan chức Mỹ.
Ông chủ Lầu Năm Góc Hegseth và cấp phó của ông, Stephen Feinberg, đã nhấn mạnh với Tổng thống Trump rằng: ông Phelan không hành động nhanh chóng và quyết liệt đối với các dự án đóng tàu ưu tiên của ông Trump, đặc biệt là về "Hạm đội Vàng" và việc ngày càng phụ thuộc vào việc sử dụng động cơ hơi nước. Họ kết luận rằng Hải quân cần một ban lãnh đạo mới.
Ông Phelan đã thực hiện hàng loạt cuộc gọi, bao gồm cả cuộc gọi cho trợ lý điều hành của Tổng thống Trump, nói rằng ông cần nói chuyện với nhà lãnh đạo Mỹ. Sau đó, ông Phelan tiến về phía Nhà Trắng.
Theo một quan chức cấp cao trong chính quyền, ngay khi Tổng thống Trump có thời gian rảnh rỗi vào tối 22/4, vị Bộ trưởng này lúc đó đã xin được giữ lại chức vụ, nhưng Tổng tư lệnh quân đội đã ủng hộ quyết định của lãnh đạo Lầu Năm Góc Hegseth.
Sự việc này là dấu hiệu cho thấy ông Hegseth vẫn duy trì sự ủng hộ của Tổng thống Trump bất chấp những biến động nhân sự cấp cao gần đây tại Lầu Năm Góc.
Khi ký quyết định sa thải ông Phelan, Tổng thống Trump đã đứng về phía ông Hegseth thay vì một người bạn và hàng xóm thân thiết, người đã gây quỹ hàng triệu USD cho chiến dịch tranh cử của chính ông. Các quan chức chính quyền cho hay ông Trump đã chỉ thị cho người đứng đầu Lầu Năm Góc xử lý việc sa thải Bộ trưởng Hải quân.
Phát biểu tại Nhà Trắng ngày 23/4, Tổng thống Trump ca ngợi người bạn của mình, nhưng nói rằng, “Ông ấy là người rất quyết đoán và đã có một số mâu thuẫn với một số người khác, chủ yếu là về việc đóng và mua tàu. Tôi rất quyết liệt trong việc đóng tàu mới, và bằng cách nào đó ông ấy lại không hòa thuận với họ".
Động thái này là một cú sốc đối với ông Phelan và các trợ lý cấp cao nhất của ông, những người chỉ biết về việc sa thải thông qua một bài đăng trên mạng xã hội của người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell vào hôm 22/4.
Việc Bộ trưởng Hegseth liên tục cải tổ nhân sự ở một số vị trí lãnh đạo hàng đầu của Lầu Năm Góc trong những tuần gần đây đã gây ra lo ngại vào một thời điểm bấp bênh, khi Mỹ đang thực thi lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.
Mặc dù Bộ trưởng Hải quân không nằm trong chuỗi chỉ huy tác chiến, ông Phelan đóng một vai trò quan trọng khi Bộ Quốc phòng đang đưa ra yêu cầu ngân sách lớn nhất trong lịch sử.
Đáng chú ý, dù quyết định thay thế, vị Tổng thống Mỹ vẫn dành lời khen cho ông Phelan trên nền tảng Truth Social và để ngỏ khả năng đưa ông trở lại chính quyền trong tương lai, cho thấy đây nhiều khả năng là sự điều chỉnh nhân sự mang tính chiến thuật hơn là rạn nứt hoàn toàn.
Năm ngoái, ông Feinberg đã tạo ra chức vụ "đặc phái viên" phụ trách mua sắm tàu ngầm, báo cáo trực tiếp cho ông dù danh mục công việc đó thường thuộc về Hải quân. Ngoài ra, theo một nguồn tin thân cận với các cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Feinberg thường không mời ông Phelan tham gia các cuộc họp thường xuyên với các giám đốc điều hành đóng tàu hàng đầu.
Không giống như trường hợp của ông Phelan, Tổng thống Trump hiếm khi công khai cảm ơn các lãnh đạo cấp cao khác mà Bộ trưởng Hegseth đã sa thải, một dấu hiệu cho thấy mối quan hệ tốt đẹp của ông Phelan với Tổng thống.
Nhà của ông Phelan ở Florida chỉ cách câu lạc bộ Mar-a-Lago của Tổng thống Trump một đoạn ngắn, nơi hai người từng thường xuyên ăn tối cùng nhau. Năm ngoái, ông Phelan nói với các nghị sĩ rằng ông đã nhắn tin cho Tổng thống về việc đóng tàu chiến vào lúc giữa đêm.
