Bộ Nội vụ đề xuất tăng 8% lương hưu, trợ cấp từ 1/7 tới đây. Đề xuất này căn cứ trên Kết luận số 206-KL/TW của Bộ Chính trị về việc điều chỉnh một số loại phụ cấp, mức lương cơ sở, lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng (thực hiện điều chỉnh theo nội dung tờ trình của Đảng uỷ Chính phủ).
Lương hưu tăng đáng kể so với mức tăng chỉ số giá tiêu dùng
Gần đây nhất, từ 1/7/2024, lương hưu, trợ cấp được tăng 15%, theo Nghị định số 75/2024/NĐ-CP điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng.
Theo báo cáo tổng kết thi hành pháp luật, Bộ Nội vụ đánh giá, việc điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng ở mức khá cao (15%) đã giúp nâng cao khoản tiền hàng tháng của 3,4 triệu người. Điều này góp phần ổn định, nâng cao cuộc sống của người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng.
Việc điều chỉnh tăng thêm với những người nghỉ hưu trước năm 1995 đã giúp thu hẹp chênh lệch về lương hưu với người nghỉ hưu sau năm này.
Bên cạnh kết quả đã đạt được, việc điều chỉnh lương hưu, trợ cấp vẫn còn bộc lộ một số điểm bất cập. Bộ Nội vụ chỉ ra thực tế, mức điều chỉnh lương hưu đang cao hơn đáng kể so với mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng, vượt lãi suất đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội, như vậy là không đảm bảo nguyên tắc “đóng - hưởng”.
Lương hưu tăng mức cao từ năm 2024 (Ảnh minh họa: Văn Quân).
Cụ thể, tính trong giai đoạn 2016-2025, mức tăng lương hưu là 71,09% trong khi mức tăng CPI là 34,85%; lãi suất đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội là 67,28%. Điều này làm mức lương hưu của người hưởng được điều chỉnh tăng lên quá cao, không phù hợp với mức đóng và thời gian đóng góp vào quỹ bảo hiểm xã hội trước đó.
Mặt khác, việc điều chỉnh lương hưu trong giai đoạn vừa qua chưa phù hợp với nguyên tắc, thông lệ quốc tế trong việc điều chỉnh lương hưu của người nghỉ hưu.
Do theo nguyên tắc, thông lệ quốc tế thì lương hưu đã được tính toán đầy đủ trên cơ sở mức đóng góp, thời gian đóng góp vào quỹ bảo hiểm xã hội. Do vậy, Bộ Nội vụ cho rằng về cơ bản lương hưu được điều chỉnh trên cơ sở mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng, điều này cũng đã được Đảng ta chỉ ra và đưa ra quan điểm điều chỉnh tại Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội.
Bên cạnh đó, việc tăng lương hưu, trợ cấp trên cũng đã làm ảnh hưởng đến khả năng đảm bảo cân đối quỹ bảo hiểm xã hội trong dài hạn. Cùng với tác động của việc già hóa dân số (số người nghỉ hưu đang có xu hướng gia tăng hằng năm) đã làm cho tốc độ tăng số chi chế độ (quỹ hưu trí và tử tuất) vượt tốc độ tăng thu quỹ hưu trí và tử tuất.
Bộ này dẫn chứng, số chi chế độ hưu trí và tử tuất của năm 2024 đã gấp 2,63 lần số chi của năm 2016. Bên cạnh đó, số thu quỹ hưu trí và tử tuất năm 2024 đã gấp 2,19 lần số thu của năm 2016. Theo đó, tỷ lệ số chi quỹ trên số thu quỹ đã tăng từ 65,14% của năm 2016 lên 78,37% của năm 2024.
Mặt khác, theo Bộ Nội vụ, việc điều chỉnh lương hưu tăng chung theo một tỷ lệ (%) với mức cao trong thời gian qua đã làm gia tăng khoảng cách về mức lương hưu giữa những người nghỉ hưu.
Người có mức lương hưu càng cao thì càng được hưởng lợi từ việc điều chỉnh lương hưu, mức lương hưu sau điều chỉnh được dùng làm căn cứ để thực hiện việc điều chỉnh của lần tiếp theo (tác động kép) mà không phải hoàn toàn do nguyên tắc “đóng - hưởng”.
Điều này ngày càng làm gia tăng khoảng cách về lương hưu giữa những người nghỉ hưu có mức hưởng thấp và người nghỉ hưu có mức hưởng cao, trong khi đó, phần lớn người nghỉ hưu hiện nay thuộc nhóm có mức hưởng dưới mức hưởng bình quân.
Hướng khắc phục tồn tại
Lý giải nguyên nhân dẫn đến bất cập trên, Bộ Nội vụ cho rằng, việc điều chỉnh lương hưu ở mức cao trong giai đoạn vừa qua, ngoài việc đảm bảo điều chỉnh lương hưu của người nghỉ hưu trước tác động của mức tăng chỉ số giá tiêu dùng mà còn xuất phát từ nguyên nhân điều chỉnh lương hưu được gắn với việc điều chỉnh mức lương cơ sở.
Về nội dung này, Bộ Nội vụ (trước đây là Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội) đã nhiều lần báo cáo với các cấp có thẩm quyền. Theo đó, nguyên nhân xuất phát từ quy định về việc tính mức tiền lương bình quân, điều chỉnh tiền lương, thu nhập làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội đối với người lao động thuộc chế độ tiền lương do Nhà nước quy định hiện nay.
Nghiên cứu để khắc phục những tồn tại về điều chỉnh lương hưu (Ảnh minh họa: Văn Quân).
Nội dung này đang được xem xét, xử lý đồng thời trong quá trình báo cáo cấp có thẩm quyền trong việc thực hiện chính sách tiền lương mới theo Nghị quyết số 27-NQ/TW về cải cách chính sách tiền lương.
Hiện nay, Bộ Nội vụ đang nghiên cứu báo cáo cấp có thẩm quyền trong việc thực hiện chính sách tiền lương mới theo Nghị quyết số 27-NQ/TW về cải cách chính sách tiền lương và Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội trong đó có nghiên cứu đánh giá về việc sửa đổi các quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội có liên quan để khắc phục các hạn chế tồn tại, hạn chế, nguyên nhân nêu trên.
