UAE rút khỏi OPEC từ 1/5 (Ảnh: Gulf News).
Cuộc "chia tay" sau hàng chục năm
UAE ngày 28/4 bất ngờ thông báo sẽ rút khỏi Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) sau hàng chục năm gắn bó. UAE cũng rút khỏi OPEC+. Quyết định này có hiệu lực từ ngày 1/5.
Bộ trưởng Năng lượng UAE Suhail Mohamed al-Mazrouei cho biết động thái này diễn ra sau một cuộc rà soát chính sách.
"Đây là một quyết định chính sách... sau khi xem xét kỹ lưỡng các chính sách hiện tại và tương lai liên quan đến mức sản lượng", ông nói và cho hay UAE không tham vấn các quốc gia khác.
Ông Al Mazrouei nhấn mạnh, quyết định được đưa ra sau "một quá trình xem xét rất cẩn thận và lâu dài," đồng thời khẳng định cần có sự linh hoạt để đáp ứng các điều kiện thị trường "vào đúng thời điểm và với tốc độ phù hợp”, đặc biệt là khi nguồn cung toàn cầu đòi hỏi sự nhanh nhạy.
Theo các nhà phân tích, quyết định này có thể làm bùng lại những mâu thuẫn âm ỉ giữa UAE và Ả rập Xê út, vốn bị che mờ bởi cuộc xung đột tại Iran, khi các quốc gia Vùng Vịnh đứng về cùng một phía để chỉ trích các cuộc tấn công của Iran nhằm vào hạ tầng dầu mỏ khu vực.
Về ngắn hạn, việc rời khỏi liên minh sản xuất dầu mà nước này gia nhập từ năm 1967 cho phép UAE tự do phản ứng nhanh chóng trước triển vọng nguồn cung bị thắt chặt lâu dài và tối đa hóa lợi nhuận.
Theo giới quan sát, đây là quyết định mà UAE đã cân nhắc từ trước, do những căng thẳng kéo dài với Ả rập Xê út về hạn ngạch sản lượng.
Tuy nhiên, thời điểm và tính chất đơn phương của quyết định này cho thấy các tranh chấp nội bộ Vùng Vịnh về cách ứng phó với cuộc chiến Iran có thể tái định hình Trung Đông.
Sự rời đi này tất nhiên là một đòn giáng vào uy tín của Ả rập Xê út, vì nó định vị UAE là quốc gia Vùng Vịnh gần gũi nhất với Tổng thống Mỹ Donald Trump, người từ lâu đã chỉ trích OPEC, đồng thời làm suy yếu khả năng điều tiết giá dầu của Ả rập Xê út.
Thông báo này được đưa ra mà không có bất kỳ sự tham vấn trước nào, đúng lúc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) gồm 6 thành viên đang họp phiên khẩn cấp tại Jeddah, lần đầu tiên kể từ khi xung đột Iran nổ ra hồi cuối tháng 2.
Căng thẳng khu vực
UAE rút khỏi OPEC (Ảnh: AFP).
Kể từ khi xung đột với Iran bắt đầu, UAE, quốc gia Vùng Vịnh thân thiết nhất với Israel về mặt chính trị, đã âm thầm thúc giục Ả rập Xê út và Qatar phát động các cuộc phản công chung chống lại Iran.
UAE bị Iran tấn công nặng nề nhất, phải chống đỡ hơn 2.200 thiết bị bay không người lái và tên lửa, một phần do khoảng cách địa lý gần gũi.
Mặc dù có những thông tin cho rằng Ả rập Xê út đang hối thúc Mỹ đánh bại Iran, nhưng không có sự đồng thuận công khai nào của GCC để thực hiện một bước đi mạo hiểm như vậy. Không thể xây dựng sự đoàn kết chính trị như mong muốn, UAE đã quyết định từ bỏ "câu lạc bộ" sản xuất dầu để đi con đường riêng.
Công ty nhà nước ADNOC cho biết sẽ có thể thúc đẩy sản lượng từ 3,4 triệu thùng/ngày trước xung đột lên 5 triệu thùng vào năm 2027.
Sau khi eo biển Hormuz bị đóng cửa, sản lượng của nước này đã sụt giảm 44% xuống còn 1,9 triệu thùng vào tháng 3, và khả năng tăng sản lượng của họ hiện vẫn gây tranh cãi.
Nhìn chung, cuộc chiến Iran làm giảm 7,88 triệu thùng/ngày (tương đương 27%) trong sản lượng của OPEC vào tháng 3, xuống còn 20,79 triệu thùng/ngày, đánh dấu đợt sụp đổ nguồn cung lớn nhất của nhóm trong những thập niên gần đây.
Tiến sĩ Ebtesam Al-Ketbi, chủ tịch Trung tâm Chính sách Emirates tại Dubai, coi quyết định này là một hành động vì lợi ích quốc gia.
"Về bản chất, UAE đang định nghĩa lại vai trò của mình từ một nhà sản xuất trong khối thành một nhà sản xuất cân bằng, đóng góp vào sự ổn định thị trường thông qua khả năng hành động độc lập. Động thái này có thể tác động tới sự gắn kết của OPEC, nhưng đồng thời củng cố vị thế của UAE như một tác nhân có khả năng gây ảnh hưởng trực tiếp đến động lực cung ứng toàn cầu”, bà nói.
Với quyết tâm đa dạng hóa, UAE phụ thuộc vào thiện chí của Mỹ nhiều hơn so với Ả rập Xê út. Quyết định rời OPEC thực sự có thể gắn chặt quốc gia này trở thành "đồng minh ngoại giao ưu tiên" của ông Trump, một vị thế có thể mang lại những lợi ích đầu tư cho họ.
UAE đã bắt đầu sử dụng ảnh hưởng của mình. Đầu tháng 4, họ đã rút 3,5 tỷ USD tiền gửi từ Pakistan, chiếm 1/5 dự trữ ngoại hối của nước này, để thể hiện sự không hài lòng với thái độ trung lập của Pakistan đối với Iran, buộc Ả rập Xê út phải can thiệp giúp đỡ Pakistan. Đồng thời, tại vùng Sừng châu Phi, UAE đang theo đuổi chính sách đối ngoại thiên về thương mại, khiến họ trực tiếp đối đầu với Ả rập Xê út.
Tác động đến thị trường năng lượng
Quyết định rút khỏi OPEC của UAE bên cạnh những tác động địa chính trị, cũng sẽ kéo theo tác động về kinh tế. Các nhà phân tích chỉ ra rằng tác động trong ngắn hạn sẽ hạn chế nhưng tác động trong dài hạn sẽ gia tăng.
Vấn đề cốt lõi đối với thị trường là liệu quyền tự chủ sản xuất tăng lên từ một nhà sản xuất lớn tại Vùng Vịnh sẽ dẫn đến giá thấp hơn hay tạo ra sự biến động lớn hơn theo thời gian.
Hầu hết các nhà phân tích dự đoán sẽ có ít tác động ngay lập tức đến giá cả, vì nguồn cung toàn cầu vẫn bị thắt chặt bởi cuộc xung đột Iran và việc đóng cửa eo biển Hormuz.
Michael Brown, Chiến lược gia Nghiên cứu Cấp cao tại Pepperstone, nhận định: “Những hệ lụy ngắn hạn của động thái này có thể sẽ tương đối hạn chế. Khi xung đột Mỹ - Iran tiếp diễn và eo biển Hormuz vẫn không thể đi qua, vấn đề lớn nhất đối với thị trường dầu thô không phải là sản xuất, mà thực tế là việc vận chuyển sản phẩm đến nơi cần thiết".
Bộ trưởng Năng lượng UAE Suhail Mohamed al-Mazrouei cũng cho rằng thị trường hiện đang thiếu hụt nguồn cung và việc UAE rời đi sẽ "ít có tác động đến giá cả”.
Mặc dù các tác động ngắn hạn có thể hạn chế, các nhà phân tích nhận thấy những hệ lụy đáng kể hơn trong dài hạn, đặc biệt là khi các rào cản hậu cần được nới lỏng và nguồn cung bổ sung có thể tiếp cận thị trường.
Chuyên gia Hansen cho rằng việc UAE rời đi đã tháo bỏ "chiếc áo khoác hạn ngạch sản xuất vốn đã gây thất vọng cho quốc gia giàu dầu mỏ này trong nhiều năm", tiềm năng cho phép sản lượng cao hơn và tăng thị phần. Tuy nhiên, động thái này cũng làm yếu đi sự phối hợp quản lý nguồn cung.
Jorge Leon, Trưởng bộ phận Phân tích Địa chính trị tại Rystad Energy, nhận định sự ra đi của UAE đã làm mất đi một trong những nguồn năng lượng dự phòng chính của OPEC. "Một OPEC yếu hơn về mặt cấu trúc sẽ ngày càng khó khăn trong việc điều chỉnh nguồn cung và ổn định giá cả”, ông nói.
Một số chuyên gia cảnh báo quyết định này làm gia tăng rủi ro về một sự chuyển dịch sang cạnh tranh thị phần nếu các nhà sản xuất khác nối gót.
