Người trẻ 'ngại' sinh: Chuyện cá nhân hay bài toán xã hội?

Bài viết Dự báo dân số Việt Nam giảm mạnh: Người trẻ nói "phải lo được cho con mới dám sinh" khởi đi từ cảnh báo dân số Việt Nam có thể giảm mạnh, kèm theo số liệu về mức sinh đi xuống và chi phí nuôi con ngày càng cao. Nhiều phản hồi cho thấy vì sao nhiều người trẻ chùn lại trước quyết định sinh con.

Không phải "ngại", mà là "không dám"

Hai câu hỏi này dẫn đến hai hướng giải quyết khác nhau. Nếu coi đó là vấn đề tâm lý cá nhân, thì giải pháp sẽ là tuyên truyền. Nhưng nếu nhìn nhận đây là vấn đề lớn hơn, thì cần thay đổi chính sách về nhà ở, giáo dục, y tế, thu nhập... Nhiều người trẻ không từ chối trách nhiệm làm cha mẹ, họ chỉ không muốn bước vào khi chưa có nền tảng đủ vững. Đó là thái độ thận trọng, không phải né tránh!".

ẢNH: ĐỘC LẬP

BĐ Nguyễn Như Mai cũng nhấn mạnh: "Từ "ngại" mang hàm ý cá nhân, như thể vấn đề nằm ở thái độ của người trẻ. Nhưng thực tế, những gì tôi thấy xung quanh là họ đang tính toán rất kỹ vì một quyết định có thể liên quan đến hàng chục năm trách nhiệm. Do đó, không ai có thể đưa ra một cách tùy tiện. Không sinh hoặc sinh ít không phải là trốn tránh, nhiều khi chỉ là thích ứng với điều kiện sống hiện nay".

BĐ Đoàn Thế Hưng bày tỏ đồng tình với các ý kiến nêu trên: "Người trẻ hiện nay có nhiều lựa chọn hơn, họ cũng hiểu rõ hơn về trách nhiệm của việc sinh con. Họ quyết định không sinh hoặc sinh ít là đã trải qua quá trình cân nhắc kỹ lưỡng, không phải cảm xúc nhất thời. Do vậy, nếu chỉ nhìn vào hiện trạng mà không phân tích nguyên nhân, thì sẽ rất khó tìm ra giải pháp phù hợp".

Từ hoàn cảnh cá nhân của mình, BĐ Lê Minh Quân dẫn chứng: "Nói thật, ai cũng nói chuyện sinh con là trách nhiệm, là niềm vui, là tương lai. Nhưng tôi nghĩ phải nói thẳng một chuyện: Tiền đâu? Tôi đang làm kỹ thuật, lương khoảng 17 triệu/tháng, vợ làm văn phòng 12 triệu. Nghe thì tưởng ổn, nhưng trừ tiền thuê nhà, điện nước, ăn uống, xăng xe, rồi các khoản linh tinh là gần như hết sạch. 

Tôi có một đứa con rồi, mỗi tháng chi phí riêng cho con cũng phải 5-6 triệu là tối thiểu. Nếu tính chuyện sinh thêm, tôi không dám. Không phải không muốn, mà nhìn vào con số thấy không có đường "lui". Người ta hay nói "cố lên rồi sẽ nuôi được", nhưng thời nay khác rồi...".

BĐ Đỗ Duy Hải nhìn rộng hơn: "Gốc rễ vẫn là chênh lệch giữa thu nhập và chi phí sống. Lương của người lao động tăng rất chậm, trong khi giá nhà, giá thực phẩm, học phí đều tăng nhanh. Tôi làm công nhân, thu nhập khoảng 14-15 triệu nếu tăng ca nhiều. Nhưng nếu có con, tiền thuê nhà, tiền ăn, tiền sữa, tiền gửi trẻ… cộng lại là vượt khả năng. Nhiều người nói "có con là động lực", nhưng động lực cũng phải có nền tảng. Không thể bắt một người đang chật vật với cuộc sống hiện tại phải gánh thêm trách nhiệm dài hạn. Tôi nghĩ đây không còn là vấn đề cá nhân, mà là bài toán lớn của xã hội".

Khó có "giải pháp hoàn hảo"

Ở góc nhìn khác, BĐ Lương Ngọc Thắng phân tích "một phần vấn đề nằm ở tiêu chuẩn ngày càng cao của người trẻ": "Có những người cùng điều kiện nhưng vẫn sinh con và nuôi dạy tốt. Khác biệt là ở cách họ lựa chọn và chấp nhận đánh đổi. Nếu ai cũng ưu tiên thoải mái cá nhân, thì việc sinh con sẽ bị trì hoãn. Điều này không sai, nhưng cần nhìn nhận rõ đó là lựa chọn cá nhân, không hoàn toàn do xã hội". BĐ Điền Bùi thì cho rằng "người trẻ hiện nay "khổ không chịu được", muốn đủ mọi thứ mới sinh", và coi đó là một nguyên nhân khiến dân số già hóa...

BĐ Bùi Ngọc Phương Anh kể về áp lực chăm con khiến chị quyết định dừng lại ở một con vì "không muốn rơi vào tình trạng quá tải". BĐ Đoàn Thu bổ sung: "Nhiều người nói chuyện sinh con như một lựa chọn đơn giản, nhưng với phụ nữ, đó là cả một chuỗi đánh đổi. Tôi đang đi làm, thu nhập không cao nhưng cũng đủ trang trải. Nếu sinh con, gần như phải tạm dừng công việc một thời gian, thu nhập giảm, rồi sau đó quay lại thị trường lao động cũng khó hơn. Chưa kể những áp lực vô hình như phải làm tròn vai trò làm mẹ, làm vợ, làm con dâu. 

Tôi thấy nhiều chị em xung quanh mình gần như không có thời gian cho bản thân sau khi sinh con. Do mọi trách nhiệm dồn vào một phía, thái độ e dè sinh thêm con là dễ hiểu. Không phải ai cũng có điều kiện được hỗ trợ từ gia đình hoặc chồng. Chính sách xã hội hỗ trợ không đủ, thì cá nhân buộc phải cân nhắc".

Nhiều BĐ cho rằng "không có giải pháp hoàn hảo" với mọi người, mà quan trọng là sự lựa chọn phù hợp cùng với chút trách nhiệm xã hội. "1.001 cách nói "ngại" sinh... Tốt nhất không bàn chuyện sinh bao nhiêu và ai được ưu tiên khi sinh mà phải nhìn tổng quát. Chăm lo tốt đời sống cho các trẻ đang đi học. Ví dụ, nhà có một bé đi học thì được cấp bao nhiêu tiền và tăng cấp số nhân nếu có hai cháu…, kèm đó là chế độ ưu tiên khác như: khám chữa bệnh, mua nhà ở xã hội, cộng thêm điểm khi thi vào trung học…", BĐ Hung Nguyen Quoc đề xuất.