'Cách mạng' thủ tục, dư địa cho tăng trưởng kinh tế

Ngày 20.4 phải đề xuất phương án cắt giảm thủ tục, điều kiện kinh doanh

Chiều 13.4, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì cuộc họp Thường trực Chính phủ bàn về giải pháp, cách thức thực hiện cải cách, cắt giảm thủ tục hành chính (TTHC), điều kiện kinh doanh, cắt giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện, phân cấp giải quyết TTHC theo Kết luận số 18-KL/TW của T.Ư.

Ảnh: Sỹ Đông

Theo các báo cáo và ý kiến tại cuộc họp, hiện còn 198 ngành nghề kinh doanh có điều kiện và 4.603 điều kiện kinh doanh. Nếu các quy định, điều kiện không phù hợp, không cần thiết dễ gây tăng chi phí tuân thủ, rào cản, thậm chí gây khó khăn cho doanh nghiệp (DN).

Tại Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị T.Ư 2 khóa XIV đã yêu cầu các bộ, cơ quan phải tiếp tục rà soát, cắt giảm tiếp 30% ngành nghề kinh doanh có điều kiện hiện nay (tương ứng cắt giảm khoảng 60 ngành nghề), đồng thời cắt giảm 100% điều kiện kinh doanh không cần thiết. Cùng với đó, cắt giảm 50% thời gian thực hiện, 50% chi phí tuân thủ TTHC; cấp bộ chỉ thực hiện không quá 30% tổng số TTHC thuộc lĩnh vực quản lý.

Kết luận cuộc họp, Thủ tướng nhấn mạnh Kết luận số 18-KL/TW đã đề cập rất rõ các nhóm nhiệm vụ để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, gồm nhóm nhiệm vụ góp phần cải thiện môi trường kinh doanh, giảm thời gian, chi phí tuân thủ cho người dân, DN, trong đó có nhiệm vụ, giải pháp thuộc thẩm quyền của Chính phủ, các bộ, ngành và có thể làm ngay.

Thủ tướng sẽ phân công các Phó thủ tướng phụ trách lĩnh vực, Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ Nội vụ, Văn phòng Chính phủ bố trí lịch cụ thể, làm việc trực tiếp với các bộ, ngành về phương án cải cách, cắt giảm TTHC, điều kiện kinh doanh, cắt giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện, phân cấp giải quyết TTHC của mỗi bộ, ngành.

Thủ tướng lưu ý, đến ngày 20.4, các bộ, ngành phải đề xuất với Thường trực Chính phủ, Chính phủ phương án cắt giảm, cải cách TTHC, điều kiện kinh doanh, ngành nghề kinh doanh có điều kiện; Văn phòng Chính phủ, Bộ Tư pháp tổng hợp, rà soát trình Chính phủ thông qua phương án trong tháng 4.

Các bộ trưởng phải trực tiếp chỉ đạo rà soát kỹ lưỡng các TTHC thuộc thẩm quyền giải quyết của bộ để đơn giản hóa, cắt giảm và phân cấp giải quyết; đồng thời cắt giảm danh mục 198 ngành nghề kinh doanh có điều kiện và 4.603 điều kiện kinh doanh hiện nay; để người dân, DN dễ hiểu, dễ làm, dễ thực hiện.

"Những điều kiện kinh doanh không cần thiết thì đương nhiên phải cắt giảm, nhưng những điều kiện kinh doanh khác cũng phải rà soát. Mặt khác, số lượng là quan trọng, nhưng bản chất, nội hàm bên trong các điều kiện còn quan trọng hơn; phải thực sự cắt giảm được thời gian và chi phí tuân thủ. Có thể số lượng cắt giảm không nhiều nhưng lại mang lại hiệu quả lớn", Thủ tướng lưu ý.

Tiết kiệm chi phí khổng lồ

Không phải đến bây giờ cắt giảm TTHC mới được nhận diện là động lực phát triển của kinh tế. Từ đầu năm 2025, khi Bộ Chính trị đặt mục tiêu tăng trưởng 8% trở lên cho năm 2025 để tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng hai con số trong những năm tiếp theo, Tổng Bí thư Tô Lâm đã đưa ra lời "hiệu triệu" tất cả các ngành, các cấp từ T.Ư tới địa phương phải cải cách hành chính, cắt giảm thủ tục ít nhất 30% để chỉ trong vòng 2 - 3 năm, VN phải nằm trong top 3 môi trường đầu tư của ASEAN.

ẢNH: PHẠM HÙNG

Từ đó đến nay, việc cắt giảm TTHC đã được Chính phủ dồn lực đẩy mạnh thực hiện, mang lại những thành quả thiết thực, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí khá nhiều cho DN nói riêng và nền kinh tế nói chung.

Điển hình trong lĩnh vực xây dựng, nhiều thủ tục được cắt giảm giúp DN, người dân tiết kiệm được thời gian, chi phí rất lớn. Đơn cử, từ đầu năm nay, khi người dân xin chuyển mục đích sử dụng đất từ nông nghiệp lên đất ở, thuế và tiền sử dụng đất chỉ còn 30% so với trước. Đây là bước giảm gánh nặng tài chính, khuyến khích người dân hợp thức hóa đất ở, đồng thời tạo điều kiện phát triển nhà ở hợp pháp tại khu vực ngoại thành. Mới nhất là theo quy định của luật Xây dựng mới, kể từ ngày 1.7 tới đây, công trình nhà ở riêng lẻ, quy mô dưới 7 tầng có tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500 m2 được miễn giấy phép xây dựng. Chính sách này được đánh giá sẽ giúp người dân chủ động hơn, tiết kiệm khoảng 30% thời gian và chi phí cho DN. Các thủ tục về thẩm định thiết kế cơ sở và cấp phép xây dựng trước đây mất khoảng 20 - 30 ngày, nay cũng được tích hợp và xử lý trực tuyến giúp rút ngắn còn khoảng 10 - 15 ngày làm việc.

Hay như trong lĩnh vực thuế, mức độ thuận tiện trong việc nộp thuế của VN đã tăng 22 bậc, từ 141 lên 109 trên thế giới, trong số 190 quốc gia và vùng lãnh thổ được Ngân hàng Thế giới quan sát và đánh giá. Theo ước tính của Hiệp hội Tư vấn thuế VN, từ năm 2020 đến nay, quá trình cắt giảm thủ tục đã được thực hiện rõ rệt. Đáng chú ý, 60% TTHC đã được điện tử hóa toàn trình. Người nộp thuế có thể thực hiện kê khai, nộp hồ sơ trực tuyến 24/7, theo dõi thông tin nộp thuế hoàn toàn qua cổng điện tử mà không cần phải đến trực tiếp cơ quan thuế.

Thấy rõ nhất là việc đăng ký thuế liên thông với thủ tục đăng ký kinh doanh. Nhờ xây dựng liên thông trao đổi dữ liệu và cơ sở dữ liệu quốc gia về DN, người nộp thuế chỉ cần nộp hồ sơ đăng ký DN. Cơ quan quản lý kinh doanh sẽ truyền dữ liệu sang cơ quan thuế để cấp mã số thuế dùng chung cho nhiều mục đích. Người nộp thuế đã tiết kiệm ít nhất 3 ngày chờ đợi và không phải thực hiện thủ tục thủ công như trước. Ước tính sơ bộ, khoảng 157.000 DN mới thành lập năm 2024 nhân với 3 ngày chờ đợi tiết kiệm được 471.000 ngày làm việc. Con số tiết kiệm cho nền kinh tế VN quy ra có thể đạt hơn 200 tỉ đồng.

Tương tự với thủ tục khai thuế giá trị gia tăng. Ngành thuế cho phép DN nhỏ (doanh thu bằng hoặc dưới 50 tỉ đồng/năm) chuyển từ khai thuế theo tháng sang theo quý. Điều này giúp DN tiết kiệm được 8 lần thực hiện hồ sơ khai thuế mỗi năm. Việc thực hiện khai điện tử toàn bộ cũng giúp tiết kiệm thời gian đáng kể. Thời gian trung bình một DN hoàn thành hồ sơ khai thuế giá trị gia tăng đã giảm mạnh từ 18 - 20 giờ/hồ sơ năm 2015 xuống 8 - 10 giờ/hồ sơ năm 2020 và hiện nay chỉ còn 4 giờ/hồ sơ khai thuế. Ước tính trong năm 2024, tổng thời gian DN tiết kiệm được là hơn 22 triệu giờ nhờ việc áp dụng kê khai thuế theo quý.

Nâng cấp "đường" để "cỗ xe kinh tế" bứt tốc

Sáng 10.4, tại phiên thảo luận tổ về kế hoạch phát triển KT-XH, tài chính ngân sách năm 2026 cũng như cả giai đoạn 5 năm tới, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh: Để tìm ra lời giải cho bài toán tăng trưởng nhanh, thể chế chính là vấn đề then chốt, mang tính quyết định. "Chúng ta nói nôm na thể chế như là một con đường để tạo hành lang thông thoáng cho cỗ xe kinh tế của VN phát triển. Dù mô hình tăng trưởng vẫn đang trong quá trình nghiên cứu đổi mới, nhưng nếu hệ thống thể chế được đồng bộ hóa giống như đường được nâng cấp chất lượng cao, thì cỗ xe kinh tế vẫn có thể chạy với tốc độ cao hơn", Thủ tướng ví von.

Với quan điểm như vậy, người đứng đầu Chính phủ xác định 2026 sẽ là năm đột phá về hoàn thiện pháp luật, với việc tổng rà soát và xây dựng chiến lược hệ thống pháp luật VN trong kỷ nguyên mới. Đặc biệt, trong quý 2, Chính phủ sẽ phối hợp xử lý dứt điểm các vướng mắc pháp lý, tạo điều kiện cho chính quyền địa phương hai cấp hoạt động thông suốt.

Đại biểu Quốc hội Hoàng Minh Hiếu (Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội) đánh giá trong bối cảnh hiện nay, việc đẩy nhanh cắt giảm TTHC đã trở thành một yêu cầu cấp bách. Khi các yếu tố bên ngoài như biến động địa chính trị, các đối tác thương mại lớn liên tục điều chỉnh chính sách, hay việc suy giảm thương mại toàn cầu, dịch chuyển chuỗi cung ứng diễn biến khó lường, thì dư địa tăng trưởng của VN phụ thuộc rất lớn vào khả năng khơi thông các điểm nghẽn nội tại, mà trọng tâm chính là thể chế và TTHC. Đó là thứ chúng ta chủ động tạo ra được, không phụ thuộc vào yếu tố ngoại cảnh.

Thực tế cho thấy nhiều nguồn lực của nền kinh tế hiện nay không thiếu, nhưng nhiều trường hợp đang bị tắc ở khâu thủ tục. Do đó, nếu cải cách được triển khai nhanh, trúng và thực chất, thì hiệu quả mang lại sẽ rất cụ thể và kịp thời. Ông Hiếu dẫn chứng: Trong lĩnh vực đầu tư xây dựng, nếu rút ngắn thời gian thẩm định, phê duyệt dự án và cấp phép xây dựng từ vài tháng xuống còn vài tuần, thì không chỉ một dự án được giải phóng, mà kéo theo hàng loạt tác động dây chuyền như vốn đầu tư được giải ngân sớm hơn, DN xây dựng có việc làm, ngành vật liệu tăng tiêu thụ, người lao động có thu nhập…

Hoặc như trong lĩnh vực năng lượng tái tạo là ngành đòi hỏi vốn lớn và công nghệ cao, nếu chúng ta rút ngắn được 6 tháng trong quy trình phê duyệt quy hoạch và cấp phép đầu tư, hiệu quả sẽ rất lớn. "Một dự án điện gió quy mô 1.000 tỉ đồng, nếu chậm 6 tháng, DN phải gánh thêm hàng chục tỉ đồng lãi vay và chi phí cơ hội từ việc chưa thể bán điện. Cắt giảm thủ tục sẽ giúp giải phóng ngay nguồn vốn này vào nền kinh tế; đồng thời việc đưa các nguồn điện mới vào lưới sớm hơn sẽ trực tiếp giải quyết nguy cơ thiếu hụt năng lượng cho sản xuất công nghiệp, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, giảm phụ thuộc vào nguồn năng lượng hóa thạch từ bên ngoài", ông Hiếu dẫn chứng và khẳng định cải cách TTHC hiện nay là một giải pháp có tính đột phá để thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố niềm tin thị trường trong một giai đoạn đầy thách thức.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Quốc Việt, Trưởng nhóm nghiên cứu chính sách kinh tế vĩ mô, Trường ĐH Kinh tế (ĐH Quốc gia Hà Nội), nhấn mạnh: Trong tiến trình phát triển KT-XH của VN, thể chế luôn được xác định là một trong 3 đột phá chiến lược, là "đột phá của đột phá", là nguồn lực và động lực cốt lõi nhất để khơi thông mọi dòng chảy của nền kinh tế. Một hệ thống thể chế "đầy đủ, đồng bộ, hiện đại, hội nhập quốc tế" mà Chính phủ qua các nhiệm kỳ đã, đang và sẽ đặt vào ưu tiên cao nhất không chỉ để khơi thông, thúc đẩy nguồn lực phát triển bên trong, hỗ trợ các DN trong nước vươn tầm quốc tế, mà còn là thỏi nam châm thu hút các dòng vốn FDI thế hệ mới. Trong thế giới hiện đại, các quốc gia không còn chỉ cạnh tranh bằng tài nguyên hay lao động giá rẻ mà cạnh tranh bằng chất lượng môi trường kinh doanh và sự ổn định của hệ thống pháp luật.

Ở góc nhìn DN, việc hoàn thiện đồng bộ thể chế giúp tạo lập môi trường kinh doanh thông thoáng, ổn định, hạn chế tối đa mâu thuẫn, chồng chéo trong hệ thống pháp luật cũng như tương thích cao với các tiêu chuẩn quốc tế. Trong đó, cắt giảm TTHC là trực tiếp cắt giảm chi phí tuân thủ cho DN, quan trọng hơn là cắt giảm cơ chế xin - cho vốn là "tâm bệnh" của bộ máy hành chính nhiều tầng nấc trước đây. Cơ chế xin - cho chính là tác nhân chính khiến các nguồn lực không được phân bổ đến nơi hiệu quả nhất.

"Khi các TTHC, điều kiện kinh doanh được cắt giảm, cơ chế xin - cho không còn thì các DN sẽ tự tin tham gia thị trường, tự tin lập kế hoạch kinh doanh dài hạn mà không lo ngại những thay đổi chính sách đột ngột; từ đó mang lại rất nhiều hoạt động giá trị cao cho nền kinh tế", TS Việt nhìn nhận.