Siêu El Nino có khuynh hướng ngày càng mạnh
Siêu El Nino sẽ khiến tình trạng nắng nóng, khô hạn xuất hiện khắp nơi trên cả nước, kèm theo các trận mưa bão cực đoan
Ảnh: Ngọc Dương
Lịch sử khí hậu thế giới trong 4 thập niên qua ghi nhận 3 đợt siêu El Nino vào các năm 1982 - 1983 và 1997 - 1998 còn lần gần nhất là giai đoạn 2015 - 2016. Một đợt siêu El Nino được xác định khi nhiệt độ mặt nước biển trên Thái Bình Dương ở khu vực trung tâm xích đạo lớn hơn trung bình 2 độ C.
PGS-TS Lê Anh Tuấn, nguyên Phó viện trưởng Viện nghiên cứu Biến đổi khí hậu (ĐH Cần Thơ), nói: Các đợt khí hậu cực đoan và bất thường có những tác động không giống nhau về cường độ và thời điểm. Tuy nhiên, các nhà khí hậu học ghi nhận các siêu El Nino có khuynh hướng xảy ra ngày càng mạnh hơn. Trong những đợt siêu El Nino trước đó, VN cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Cơ bản là các đợt bão mạnh và khô nóng xen kẽ, gây tổn thất chính về nông nghiệp và thủy sản, thiệt hại về hạ tầng. "Nên thường xuyên theo dõi các bản tin thời tiết, đặc biệt là trường hợp cực đoan. Bên cạnh đó, chúng ta cũng phải hết sức cảnh giác và chuẩn bị các kịch bản, phương án ứng phó về kinh phí và vật tư dự phòng ở các nơi", ông Tuấn khuyến cáo.
Theo các chuyên gia, chúng ta có thể nhìn lại những đợt siêu El Nino đã từng xuất hiện trong quá khứ để có thể phác thảo phần nào bức tranh cũng như giải pháp ứng phó hiệu quả.
Đợt nắng nóng kéo dài lần đầu xuất hiện trong 10 năm qua
Dù khí hậu đang ở trạng thái ENSO trung tính nhưng trong 2 tuần qua, cả nước trải qua đợt nắng nóng gay gắt (37 - 39 độ C) trên diện rộng, ở miền Trung đặc biệt gay gắt với nhiệt độ cao nhất vượt 41 độ C. Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia nhận định: Đây là đợt nắng nóng hiếm gặp trong 10 năm qua. Tính đến ngày 14.4, chuỗi ngày nắng nóng ở một số khu vực đã kéo dài trên 10 ngày liên tiếp.
Trong giai đoạn từ 11.3 - 10.4, nhiệt độ trung bình tại khu vực Bắc bộ và các tỉnh, thành từ Thanh Hóa đến Huế phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm 2 - 4 độ C.
Dự báo tác động đến VN
Là một người gắn bó cả đời với nghề dự báo khí tượng thủy văn, Th.S Lê Thị Xuân Lan, nguyên Phó phòng dự báo, Đài Khí tượng thủy văn Nam bộ, cho hay siêu
El Nino giai đoạn 1997 - 1998 để lại những ấn tượng đặc biệt sâu sắc với cá nhân bà cũng như các số liệu lịch sử của ngành. Vào mùa khô nắng nóng rất gay gắt, đặc biệt vào tháng 4.1998, tại TP.HCM ghi nhận mức nhiệt cao lịch sử là 40,6 độ C ở trạm Tân Sơn Hòa, ở Long Khánh (Đồng Nai) lên đến 41 độ C, trong khi ở miền Trung nhiều nơi vượt 42 độ C. Siêu
El Nino cũng khiến số cơn bão xuất hiện ít hơn trên khu vực tây Thái Bình Dương và Biển Đông. Trong năm 1997, trên Biển Đông chỉ có 5 cơn bão, trong đó 3 cơn bão đổ bộ đất liền nước ta. Đặc biệt nhất là cơn bão cuối mùa (bão Linda, tức bão số 5) quét qua các tỉnh thành miền Tây Nam bộ vào ngày 2.11.1997. Đó là một cơn siêu bão rất bất thường, hướng di chuyển nhanh, phức tạp và gây thiệt hại lớn. Ngay sau siêu El Nino, lũ lụt lớn chưa từng thấy xảy ra khắp cả nước trong 2 năm tiếp theo, trong đó có trận lũ lịch sử năm 2000 ở ĐBSCL.
Bà Lan thông tin trong khoảng 10 năm gần đây, trái đất đã trải qua 3 đợt El Nino vào các giai đoạn 2015 - 2016, 2019 - 2020 và 2023 - 2024. Trong đó, El Nino 2015 - 2016 là một siêu El Nino còn El Nino 2023 - 2024 tuy chưa đạt cường độ này nhưng cùng với tình trạng biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt khiến 2023, 2024 trở thành 2 năm nóng nhất lịch sử.
"Sơ lược những dấu mốc trên cho thấy sự tác động của siêu El Nino đến VN là rất lớn, đặc biệt khó lường. Sự cộng hưởng giữa một El Nino mạnh và biến đổi khí hậu gia tăng càng làm cho thời tiết bất thường", bà Lan cảnh báo.
Câu hỏi đặt ra là vậy những kịch bản nào có thể xảy ra ở VN trong thời gian tới? Theo bà Lan, đầu tiên là số cơn bão sẽ ít hơn trung bình nhiều năm. Số cơn bão trên Biển Đông trung bình nhiều năm là 12 cơn thì năm nay có thể khoảng 10 cơn và số bão đổ bộ đất liền khoảng 4 cơn thay vì 5 - 6 cơn. Cũng giống như năm 1997, dù số cơn bão ít nhưng mức độ nguy hiểm sẽ tăng và khả năng bão mạnh xuất hiện vào cuối mùa, thậm chí là tháng 11 - 12.
El Nino cường độ mạnh, mùa đông ở miền Bắc thường ấm hơn bình thường. Với kịch bản El Nino xuất hiện khoảng tháng 6 có thể khiến mùa mưa ở miền Bắc đến trễ hơn trung bình nhiều năm và nắng nóng kéo dài. Người dân miền Trung sẽ đối mặt với một "mùa hè rực lửa", khi cao điểm nắng nóng từ tháng 7 - 8, số ngày nắng nóng kéo dài và khả năng nhiệt độ cao nhất sẽ vượt các giá trị lịch sử. Ở miền Nam, mùa mưa sẽ bắt đầu từ giữa tháng 5, do El Nino mạnh nên lượng mưa ít hơn đáng kể và kết thúc sớm hơn trung bình nhiều năm. Có thể xuất hiện các đợt hạn bà chằn với cường độ nắng nóng gay gắt ảnh hưởng đến sản xuất.
Trên cả nước, tình trạng nắng nóng và khô hạn sẽ bắt đầu sớm từ cuối năm 2026 và gia tăng vào đầu năm 2027. Mưa ít hơn trung bình nhiều năm khiến lượng nước chảy về các hồ thủy điện, thủy lợi sụt giảm nghiêm trọng, dẫn đến nguy cơ thiếu điện phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Do vậy, người dân và chính quyền các địa phương cần chuẩn bị tích trữ nước tùy thuộc điều kiện cụ thể từng khu vực để phục vụ cho sản xuất và sinh hoạt. El Nino mạnh hay siêu El Nino không chỉ đơn thuần là nắng nóng và khô hạn kéo dài, mà là một trạng thái thời tiết cực đoan hỗn hợp giữa hạn hán kéo dài xen kẽ bởi những trận bão, lũ có sức tàn phá mạnh do sự biến động bất thường của khí quyển.
Tác hại của những đợt siêu El Nino trước đây tại VN
Bão Linda (bão số 5) tháng 11.1997, là cơn bão thảm khốc nhất tại miền Nam trong 100 năm, khiến hơn 3.000 người chết và mất tích, hơn 3.000 tàu bị đánh chìm, 107.890 nhà bị đánh sập, 120.000 ha nuôi trồng thủy sản và 320.000 ha lúa bị ngập. Ước tính thiệt hại kinh tế đến 7.200 tỉ đồng.
Giai đoạn 2015 - 2016, ngay từ đầu tháng 2.2015, nền nhiệt độ các tỉnh Bắc bộ đã cao hơn cùng thời kỳ các năm từ 3 - 4 độ C; tình trạng thiếu nước, khô hạn diễn ra trên diện rộng ở khu vực Trung bộ, Tây nguyên và Nam bộ; xâm nhập mặn đạt mức lịch sử tại ĐBSCL, nước mặn lấn sâu vào đất liền từ 70 - 90 km. Giai đoạn khô hạn này khiến hàng triệu người thiếu nước sinh hoạt, hàng trăm ngàn ha lúa và cây ăn quả bị thiệt hại.
