Những bạn trẻ của dự án và học sinh vui vẻ ở trạm nghe chim kể chuyện khu vực sông Đầm - Ảnh: LÊ TRUNG
Trong nhịp sống đô thị, những âm thanh tự nhiên, đặc biệt tiếng chim thưa vắng. Tại phường Bàn Thạch và Hương Trà (Quảng Nam cũ), nơi vẫn còn sông, đầm, các mảng xanh đặc trưng, môi trường sinh sống tự nhiên của nhiều loài chim hoang dã, một sáng kiến mới đánh thức lại mối liên kết giữa con người và thiên nhiên theo cách gần gũi, sáng tạo hơn.
Thu tiếng chim hót rồi giới thiệu bằng AI
Đến điểm du lịch Bãi sậy sông Đầm ở phường Bàn Thạch, du khách sẽ ngạc nhiên thấy trạm làm bằng gỗ mô phỏng hình ảnh chú cò ốc (một loài chim trong Sách đỏ Việt Nam). Bước vào bên trong trạm, du khách được hệ thống cảm biến chào bằng một giọng thân thiện. Và hệ thống sẽ "lắng nghe" tiếng chim xung quanh trong ba phút.
Nếu có chim hót được ghi nhận, trí tuệ nhân tạo (AI) nhận dạng thuộc loài chim nào, sau đó sẽ giới thiệu về loài chim, tên khoa học, các đặc điểm thích nghi với mùa, sinh cảnh, tập quán cùng cảnh sắc thiên nhiên.
Nếu sau ba phút không thu được tiếng chim, hệ thống lấy thông tin một loài chim phổ biến trong danh sách các loài thường gặp quanh khu vực để giới thiệu. Mỗi lượt dài 10 phút, ai muốn nghe thêm thì bước xuống rồi lên lại trạm.
Trải nghiệm mang yếu tố giáo dục sinh thái, người nghe vừa được thưởng thức âm thanh tự nhiên vừa học thêm nhiều kiến thức mới mẻ về thiên nhiên.
Các trạm nghe là một không gian sắp đặt âm thanh tương tác, nơi AI kết hợp với nghệ thuật mở ra trải nghiệm lắng nghe thiên nhiên một cách sinh động. Khi có tiếng chim vang lên, hệ thống sẽ nhận diện, cung cấp thông tin về loài chim, giúp người nghe hiểu hơn về đa dạng sinh học, giá trị hệ sinh thái, từ đó thêm trân trọng và nâng cao ý thức bảo tồn. Đồng thời dữ liệu âm thanh được ghi nhận cũng đóng góp vào kho dữ liệu toàn cầu, hỗ trợ nghiên cứu tập tính, di cư các loài chim.
Trên nền tảng đó, dự án hướng tới hình thành mạng lưới thanh thiếu niên tham gia trực tiếp vào hoạt động bảo tồn, truyền thông môi trường thông qua các hình thức học tập trải nghiệm sáng tạo, ứng dụng công nghệ mới.
Việc đưa ba trạm nghe tại Đà Nẵng vào hoạt động, Việt Nam hiện có năm trạm nghe tiếng chim vào mạng lưới toàn cầu. Hai trạm đầu tiên triển khai tại Hà Nội, TP.HCM trong khuôn khổ dự án "Chim líu, chim lo, chim tỏ điều gì" do Viện Goethe, Think Playgrounds và Baltic Raw Org khởi xướng.
Thu hút học sinh hào hứng tham gia bảo tồn sinh học
Trạm nghe chim kể chuyện ở khu vực Vườn Cừa, Đà Nẵng Ảnh: LÊ TRUNG
Chị Thân Thị Thu Duyên, cán bộ dự án "Công dân xanh, TP lành mạnh", cho hay công trình trạm nghe chim kể chuyện được thực hiện từ năm ngoái đến nay hoàn thành.
"Qua tìm hiểu, chúng tôi thấy ở đây có nhiều tiềm năng về đa dạng sinh học, du lịch sinh thái. Đó là ý tưởng để lắp đặt những trạm lắng nghe tiếng chim, sử dụng AI thu tiếng chim. Sau đó sử dụng AI phân tích đó là tiếng loài chim gì. Đến nay riêng trạm sông Đầm thu được tiếng 67 loài chim", chị Duyên kể.
Theo chị, điều đặc biệt khi thực hiện các trạm này đều có sự tham gia tích cực của các bạn học sinh địa phương như chung tay lắp đặt trạm, trang trí, làm công trình vui chơi. Các bạn còn thu âm tiếng của mình để giới thiệu chim. Đây là hoạt động phát triển cộng đồng, học sinh tham gia với mong muốn có sản phẩm đặc trưng để bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển du lịch.
"Các trạm này là một ý tưởng mới ở Việt Nam. Chúng tôi mong thu hút du khách tìm hiểu giá trị đa dạng sinh học", Duyên nói.
Em Phạm Trung Nhật Huy - lớp 8 Trường THCS Lê Lợi, phường Bàn Thạch - là học sinh tham gia hỗ trợ dự án Trạm nghe chim kể chuyện. "Em thấy hào hứng vì có cơ hội tham gia dự án đa dạng sinh học, đóng góp một phần nhỏ vào việc phát triển du lịch sinh thái bền vững ở địa phương mình sống", Huy bộc bạch.
Chị Nguyễn Hải Linh (cán bộ dự án) cho hay mỗi trạm là nơi giao thoa, tiếp xúc với thiên nhiên, một sự trải nghiệm thú vị cho người dân, du khách. "Cái hay là dự án thu hút được nhiều thiếu niên cùng tham gia. Sau này dự án kết thúc thì chính các bạn là chủ thể tiếp tục duy trì hoạt động của trạm", Linh chia sẻ.
Trạm nghe tiếng chim cũng gợi ra nhiều cảm xúc, đối với nhiều người đó là khoảnh khắc yên bình hiếm có giữa lòng TP. "Khi bước lên trạm sẽ được nghe về một loài chim hệ thống thu được, mình còn nắm thêm nhiều kiến thức khoa học về đặc điểm, tập quán của loài chim đó. Đây là nơi khá thú vị để mình trải nghiệm khi du lịch" - chị Võ Kim Anh, một du khách, trải lòng.
Lắp đặt trạm nghe chim kể chuyện ở khu vực sông Đầm mô phỏng hình ảnh chú cò ốc - Ảnh: HẢI LINH
Trở thành điểm đến
Ở Đà Nẵng có ba trạm nghe tiếng chim tại sông Đầm và Thư viện số cộng đồng (phường Bàn Thạch), Vườn Cừa (phường Hương Trà).
Bãi sậy sông Đầm rộng hơn 200ha là một vùng đầm hoang vu với hàng chục loài chim. Còn Vườn Cừa tập trung rất nhiều cây giáng hương ấn (sưa vàng) cổ thụ, trong đó chín cây được công nhận cây di sản Việt Nam.
Ông Võ Văn Thiên, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công phường Bàn Thạch, cho biết trước khi dự án triển khai, sông Đầm chỉ phát hiện 34 loài chim nhưng sau khi có trạm đã ghi nhận hơn 70 loài. Ngoài việc kiểm soát, ghi nhận đa dạng sinh học, các trạm còn là điểm check-in thú vị cho du khách.
"Địa phương tập trung tham mưu với TP tiếp tục đầu tư, nâng cấp khu Bãi sậy sông Đầm, phát triển đa dạng sinh học hệ sinh thái đất ngập nước, là một điểm đến thú vị cho du khách", ông Thiên nói.
Ông Bùi Ngọc Huy, Phó chủ tịch UBND phường Hương Trà, cho biết trạm lắng nghe tiếng chim là ý tưởng rất hay: "Ngoài cung cấp dữ liệu cho công tác bảo vệ môi trường, thiên nhiên ở phường thì đây là điểm thú vị cho thiếu nhi, du khách khi đến có thêm trải nghiệm mới".
"Giữa không gian yên tĩnh của sông Đầm, chim cu mỏ dài lặng lẽ chọn một cành cây đứng. Trong ánh chiều, tiếng hót của chúng như một bản giao hưởng của thiên nhiên, một nhịp điệu sinh tồn trong lòng TP Đà Nẵng.
Hình ảnh chim cu mỏ dài với bộ lông xám nhạt, chiếc mỏ cong hiện lên như một nét chấm phá trong bức tranh thiên nhiên" - một đoạn giới thiệu của AI về loại chim khi hệ thống thu được tiếng hót tự nhiên.
