TAND TP Đà Nẵng xét xử phúc thẩm và tuyên bác kháng cáo của doanh nghiệp bảo hiểm - Ảnh: ĐOÀN CƯỜNG
Tàu chìm nhưng bị từ chối chi trả bảo hiểm
Theo trình bày của nguyên đơn, ông T. là chủ sở hữu tàu cá QNa 90187. Ngày 17-1-2024, ông T. có mua bảo hiểm của Tổng công ty cổ phần B. cho tàu cá với giá trị trách nhiệm bảo hiểm thân tàu là hơn 2,2 tỉ đồng. Khi mua bảo hiểm, ông T. không được nhân viên bán bảo hiểm giải thích về quyền lợi của người mua cũng như các quy tắc loại trừ bảo hiểm.
Khi thấy ánh điện của tàu khác, tàu QNa 90187 đã di chuyển đến gần, đồng thời thuyền trưởng dùng máy bấm nút "SOS" và gọi điện về cho người thân báo cơ quan chức năng hỗ trợ. Thuyền viên đã quăng dây cố định tàu.
Cùng lúc đó, thuyền viên tàu QB 91449 đã đem các bơm để hút nước trong tàu QNa 90187, nhưng nước càng lúc càng nhanh và mạnh, các thuyền viên vẫn tiếp tục dùng bơm hút nước ra ngoài nhưng không thành công.
Thuyền trưởng cùng các thuyền viên hai tàu thấy không thể cứu tàu và để đảm bảo an toàn nên đã rời qua tàu QB 91449, còn tàu QNa 90187 chìm dần. Sau đó, tàu QB 91449 đưa các thuyền viên cùng thuyền trưởng tàu gặp nạn sang một tàu khác để đi nhờ vào đất liền. Khi về đến bờ, ông H.T.T. đã thông báo cho Tổng công ty cổ phần B. để yêu cầu chi trả tiền bảo hiểm đối với tàu cá QNa 90187 theo hợp đồng đã ký.
Tuy nhiên, Tổng công ty cổ phần B. từ chối chi trả tiền bảo hiểm vì cho rằng sự kiện chìm tàu cá trên không thuộc trường hợp được bảo hiểm do định biên thuyền viên không đủ người và văn bằng chứng chỉ chuyên môn của thuyền trưởng, thuyền viên không phù hợp.
Ông T. cho rằng lý do của Công ty B. đưa ra là không có cơ sở, vì sự cố xảy ra do thời tiết xấu bất thường là nguyên nhân bất khả kháng trực tiếp gây nên thiệt hại tài sản.
Thời điểm tàu đánh bắt tại tọa độ có sóng lớn, gió mạnh đập vào mạn trái gây ra vết thủng dài 50cm và rộng 2cm, khiến nước tràn vào tàu nhanh.
Ngay khi phát hiện sự cố, ông T. và thuyền viên đã thực hiện mọi biện pháp để khắc phục sự cố, lái tàu về phía tàu QB 91449 để nhờ ứng cứu (tất cả thuyền viên hai tàu đã cùng nhau hiệp lực để cứu tàu), gọi SOS... Và ông T. có chứng chỉ thuyền trưởng hạng IV.
Vì vậy, ông T. đề nghị tòa buộc Tổng công ty cổ phần B. chi trả cho ông số tiền hơn 1,7 tỉ đồng và tiền lãi.
Tòa bác quan điểm của bị đơn
Phía bị đơn cho rằng nguyên đơn để máy trưởng và một thuyền viên về bờ (vì giảm chi phí và bị bệnh) mà không có phương án bố trí máy trưởng với thuyền viên thay thế để vận hành trang thiết bị máy móc trong quá trình khai thác hải sản, dẫn đến tình trạng tàu không có máy trưởng, thiếu thuyền viên.
Điều này vi phạm nghiêm trọng quy định pháp luật về duy trì điều kiện khai thác thủy sản và về đảm bảo định biên an toàn tối thiểu…. Vì vậy, Tổng công ty B. không có trách nhiệm bồi thường vụ chìm tàu cá QNa 90187 nên không chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.
Bản án sơ thẩm đã tuyên chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông H.T.T. về việc tranh chấp hợp đồng bảo hiểm với Tổng công ty cổ phần B.
Buộc Tổng công ty cổ phần B. phải trả tiền bảo hiểm cho ông T. số tiền 2.015.520.000 đồng, gồm tiền bảo hiểm do tổn thất toàn bộ của tàu cá QNa 90187 là 1.768.000.000 đồng và tiền lãi chậm trả của tiền bảo hiểm tính từ ngày 3-5-2024 đến ngày 27-9-2025 là 247.520.000 đồng.
Sau đó, Tổng công ty cổ phần B. đã kháng cáo. Tòa phúc thẩm đã bác toàn bộ kháng cáo của bị đơn; giữ nguyên bản án sơ thẩm.
Tòa đưa ra lập luận thuyết phục
Tòa phúc thẩm nhìn nhận tàu cá vỡ ván vỏ khi đang khai thác thủy sản trong điều kiện được phép hoạt động theo giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật tàu cá kết hợp với công tác xử lý chống thủng của thuyền viên không hiệu quả dẫn đến chìm tàu.
Nguyên nhân dẫn đến sự cố chìm tàu là do khách quan thiên nhiên, thời tiết chứ không phải do chủ quan hay lỗi của con người; là rủi ro ngẫu nhiên, bất ngờ không lường trước được.
Thực tế khi xảy ra sự việc, thuyền viên trên tàu đã phối hợp với thuyền viên tàu QB 91449 khắc phục bằng cách dùng nhiều bơm để hút nước trong tàu QNa 90187. Các thuyền viên đã cố gắng nêm lại vết thủng, nhưng do vết thủng lớn nên nước vào nhanh, mạnh, nhiều và việc khắc phục không thành công, buộc phải rời tàu để đảm bảo tính mạng.
Sự cố tàu chìm mất xác được coi là tổn thất toàn bộ. Sự kiện bảo hiểm xảy ra thuộc trường hợp được bảo hiểm theo quy định, thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm và theo quy định pháp luật.
Nguyên nhân sự cố đã được xác định là do khách quan thiên nhiên, thời tiết chứ không phải do lỗi của con người; việc thiếu hay đầy đủ định biên cũng không phải là nguyên nhân dẫn đến sự cố cụ thể trên; việc máy trưởng, thuyền viên rời tàu là ngoài mong muốn của ông T..
Bằng cấp của ông T. đã được quy đổi tương đương chứng chỉ thuyền trưởng tàu cá hạng I. Như vậy, văn bằng chứng chỉ chuyên môn của ông T. là phù hợp. Mặt khác, xét hợp đồng bảo hiểm giữa các bên là hợp đồng song vụ, theo mẫu, bên mua bảo hiểm là người dân/ngư dân có trình độ văn hóa không cao thường được coi là bên yếu thế.
Điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm đã không được quy định cụ thể trong hợp đồng bảo hiểm mà lại được quy định tại quy tắc bảo hiểm thân tàu cá được ban hành kèm theo quyết định của Tổng giám đốc Công ty B. là không đúng quy định của pháp luật.
