Các bảo vật vô giá ở ốc đảo Nhơn Châu

Cách phố biển Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai khoảng 24km về phía Đông, xã đảo Nhơn Châu (còn gọi là Cù Lao Xanh) là một làng chài cổ nằm biệt lập giữa mênh mông biển khơi. Nơi đây không chỉ có cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, mà còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của ngư dân miền biển, đặc biệt là 4 sắc phong của vua Bảo Đại.

Tại lăng Ông Nam Hải đang lưu giữ 2 sắc phong Nam Hải Tôn Thần và bà Thủy Long Cung; tại đình làng lưu giữ sắc phong Thành Hoàng và bà Chúa Ngọc Nương Nương.

Theo ông Nguyễn Văn Hạnh, Vạn trưởng Ban Vạn đầm xã Nhơn Châu (người quản lý, điều hành hoạt động của cộng đồng ngư dân), các sắc phong là bảo vật vô giá, được ngư dân trên đảo gìn giữ qua nhiều thế hệ. Những sắc phong không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn phản ánh đời sống tín ngưỡng của người dân đối với các vị thần được thờ phụng.

Ông Hạnh cho biết, sắc phong thần Nam Hải vẫn gần như nguyên vẹn. Riêng sắc phong bà Thủy Long từng bị cháy xém do sơ suất của các bậc tiền nhân, song về cơ bản vẫn còn rõ bút tích, dấu ấn của vua.

“Những sắc phong ở đây là nguyên bản, chưa từng qua phục dựng hay sao chép. Các sắc phong được dịch và treo tại lăng Ông Nam Hải để nhân dân và du khách tham quan tìm hiểu”, ông nói.

Không chỉ lưu giữ sắc phong, tại lăng Ông Nam Hải còn bảo quản nhiều bộ hài cốt cá Ông (cá voi), loài vật được ngư dân tôn kính như vị thần hộ mệnh giữa biển khơi, gắn liền với đời sống tâm linh của cư dân làng chài.

Ông Hạnh kể rằng, theo truyền thuyết, cá voi nhiều lần cứu giúp ngư dân gặp nạn trên biển, đưa vào bờ an toàn. Vì vậy, ngư dân các vạn chài lập lăng thờ và suy tôn cá Ông là Nam Hải Thần Ngư.

Từ tín ngưỡng dân gian này, tại Cù Lao Xanh, vua Bảo Đại đã sắc phong cho thần cá Ông là Đại Càn Quốc Gia Nam Hải Tôn Thần (vị thần biển tôn kính trong tín ngưỡng lâu đời của ngư dân biển miền Trung thường gọi là cá Ông/cá voi), với tôn hiệu Trang Huy Dực Bảo Trung Hưng Thượng Đẳng Thần (cấp bậc cao nhất trong hệ thống thần được triều đình công nhận), vào ngày 24/7 năm Bảo Đại thứ 8 (1933).

“Trong lăng thờ Ông Nam Hải lưu giữ nhiều bộ hài cốt lớn nhỏ. Mỗi khi cá voi lụy bờ, ngư dân đều tổ chức chôn cất với tấm lòng thành kính như đối với ông bà, tổ tiên. Sau 2-3 năm, ngư dân cải táng, đưa hài cốt vào lăng để thờ phụng theo tín ngưỡng”, ông Hạnh nói.

Ngoài lăng Ông Nam Hải, trên Cù Lao Xanh còn có 5 miếu thờ tương ứng với ngũ hành kim, mộc, thủy, hỏa, thổ. Theo ông Hạnh, dù không rõ hình thành từ khi nào, các miếu thờ này đã tồn tại từ lâu, gắn với quá trình khai phá và sinh sống của cư dân địa phương, thể hiện mong ước về sự hài hòa giữa con người với thiên nhiên và biển cả.

Xã đảo Nhơn Châu còn được xem là vùng đất Champa xưa. Dấu tích còn lại đến nay là các giếng cổ bằng đá ong và hệ thống chùa trên đảo. Hàng năm, địa phương cũng tổ chức nhiều lễ hội truyền thống mang đậm màu sắc tín ngưỡng dân gian, trong đó lớn nhất là lễ hội cầu ngư.

Xã đang phối hợp với Ban Vạn đầm, đình Làng tổ chức trưng bày, tạo điều kiện cho người dân và du khách đến tham quan, chiêm ngưỡng những sắc phong quý hiếm.