Ánh sáng ban đêm âm thầm tàn phá não bộ, tâm trạng và trao đổi chất - Ảnh: bbc.com
Theo phóng viên TTXVN tại Tel Aviv, nghiên cứu do nghiên cứu sinh Hagar Vardi-Naim thực hiện, tập trung vào 2 loài chuột gai sống tại sa mạc Israel gồm chuột gai vàng (hoạt động ban ngày) và chuột gai thường (hoạt động ban đêm).
Dù cùng môi trường sống, 2 loài này có nhịp sinh học trái ngược, cho phép các nhà khoa học quan sát tác động của ánh sáng nhân tạo trong những điều kiện khác nhau.
Các con chuột được đưa từ sa mạc Judea đến khu nghiên cứu động vật của trường, nơi 1-2 số chuồng được chiếu sáng vào ban đêm bằng đèn LED trắng - loại ánh sáng phổ biến trong đô thị hiện đại - với cường độ tương đương đèn đường. Nhóm đối chứng được duy trì trong điều kiện sáng - tối tự nhiên.
Theo nghiên cứu sinh Vardi-Naim, cơ thể động vật có vú vận hành theo "đồng hồ sinh học" nội tại kéo dài 24 giờ, điều phối hoạt động của nhiều hệ cơ quan, bao gồm cả hệ miễn dịch. Ví dụ, số lượng bạch cầu lympho trong máu tăng cao vào những giờ nghỉ ngơi (khoảng 2 - 4h), đồng thời khả năng sản sinh kháng thể cũng thay đổi theo thời điểm trong ngày.
Kết quả cho thấy phản ứng miễn dịch phụ thuộc chặt chẽ vào thời gian. Theo đó, những con chuột tiếp xúc với kháng nguyên trong thời gian nghỉ tạo ra lượng kháng thể cao hơn đáng kể so với khi tiếp xúc trong thời gian hoạt động.
Tuy nhiên, khi tiếp xúc với ánh sáng nhân tạo ban đêm, các nhịp sinh học này bị phá vỡ hoàn toàn. Thay vì dao động theo chu kỳ ngày - đêm, mức lympho và phản ứng miễn dịch trở nên "phẳng hóa", mất đi tính nhịp nhàng tự nhiên. Điều này khiến hệ miễn dịch suy giảm khả năng phản ứng tối ưu trước nhiễm trùng, căng thẳng môi trường hoặc tiêm chủng.
Đáng chú ý, nhóm chuột tiếp xúc với ô nhiễm ánh sáng có nguy cơ tử vong cao hơn 2,35 lần so với nhóm đối chứng. Dù nguyên nhân tử vong chưa được xác định chính xác, các nhà nghiên cứu ghi nhận sự gián đoạn đồng thời ở hệ miễn dịch và hệ nội tiết, cho thấy mối liên quan giữa rối loạn "đồng hồ sinh học" và khả năng sống sót suy giảm.
Các tác giả nhấn mạnh rằng phát hiện này không chỉ giới hạn ở chuột mà có thể áp dụng cho nhiều loài, bao gồm con người. Ánh sáng nhân tạo ban đêm không đơn thuần là yếu tố môi trường mang tính thẩm mỹ, mà là một tác nhân sinh học có khả năng ảnh hưởng sâu sắc đến các cơ chế sinh lý quan trọng.
Nghiên cứu cũng cảnh báo ô nhiễm ánh sáng nên được xem là một rủi ro sức khỏe môi trường, không chỉ đối với động vật hoang dã mà còn với hệ sinh thái và con người. Hệ miễn dịch suy yếu ở động vật có thể làm tăng nguy cơ lây truyền bệnh sang người, trong khi cơ thể người có thể phản ứng tương tự trước sự gián đoạn nhịp sinh học.
Các nhà khoa học kêu gọi cần xem xét lại chính sách chiếu sáng, đặc biệt tại các khu đô thị và không gian mở, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của ánh sáng nhân tạo đến sức khỏe sinh học.
