Tàu chiến USS Rafael Peralta của Mỹ hoạt động gần tàu treo cờ Iran trong chiến dịch phong tỏa, ngày 24-4 - Ảnh: Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ
Trước đó, giá dầu thậm chí từng nhảy vọt qua mốc 126 USD/thùng, đánh dấu mức cao nhất kể từ năm 2022, phản ánh tâm lý lo ngại của thị trường trước bất ổn địa chính trị tại Trung Đông.
Trong khi đó, lưu thông qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới - vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng và là điểm nghẽn lớn nhất của thị trường.
Nhà phân tích Anushree Ganeriwala của Economist Intelligence Unit nhận định thị trường đang phụ thuộc gần như hoàn toàn vào biến số này, do đó nếu dòng chảy dầu không sớm phục hồi, giá có thể tiếp tục leo thang.
Thực tế, việc đóng cửa kéo dài hơn 50 ngày đã khiến khoảng 13 triệu thùng dầu/ngày bị "kẹt", tạo ra cú sốc nguồn cung chưa từng có.
Tác động dài hạn đến toàn cầu
Bên cạnh đó, dù giá dầu chưa chạm mức lịch sử như năm 2008, tác động thực tế lên nền kinh tế vẫn rất lớn do thiếu hụt nguồn cung. Lý do là các quốc gia đang tiêu thụ nhanh chóng dầu dự trữ khẩn cấp để bù đắp sự thâm hụt đó.
Ngân hàng Goldman Sachs ước lượng dầu dự trữ toàn cầu có thể giảm từ 8,2 tỉ thùng trước chiến sự xuống dưới 7,4 tỉ thùng nếu khủng hoảng kéo dài đến cuối tháng 5.
Tại châu Á, nhiều quốc gia đã bắt đầu "thấm đòn", áp dụng hàng loạt biện pháp như cắt giảm tiêu thụ nhiên liệu, thậm chí hạn chế cung cấp khí đốt và cắt giảm giao thông công cộng.
Theo JPMorgan, nhu cầu dầu toàn cầu đã giảm tới 4,3 triệu thùng/ngày trong tháng 4, chủ yếu tại châu Á và Trung Đông. Bà Bridget Payne (Oxford Economics) dự báo nhu cầu sẽ tiếp tục bị kéo giảm do chi phí nhiên liệu tăng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực như hàng không.
Hiện tượng này cho thấy giá dầu cao đang bắt đầu "phá hủy nhu cầu", buộc các nền kinh tế phải điều chỉnh hành vi tiêu dùng năng lượng.
Nhà kinh tế học Paul Krugman cảnh báo một cuộc suy thoái toàn diện trên toàn cầu là hoàn toàn có thể xảy ra nếu eo Hormuz tiếp tục bị đóng cửa trong 3 tháng tới.
Trong khi đó, chuyên gia Jim Reid từ Deutsche Bank cho rằng thế giới đang đối mặt với nguy cơ "cú sốc lạm phát đình trệ kéo dài", khi giá năng lượng tăng đẩy lạm phát lên cao trong lúc tăng trưởng suy yếu. Thực tế, lợi suất trái phiếu tại nhiều nền kinh tế lớn đã tăng mạnh, còn lạm phát tại Mỹ đang ở mức 3,3%.
Do đó, nếu khủng hoảng nguồn cung và xung đột Trung Đông không sớm được giải quyết, thị trường dầu mỏ không chỉ đối mặt với biến động giá mạnh mà còn có thể trở thành tác nhân kích hoạt tình trạng suy thoái kinh tế toàn cầu mới.
Giá dầu sẽ ra sao?
Khảo sát 32 chuyên gia của Hãng tin Reuters cho thấy dự báo trung bình giá dầu Brent năm 2026 ở mức 86,38 USD/thùng, nhưng con số này đang liên tục bị điều chỉnh tăng kể từ khi chiến sự bùng phát.
Trong các kịch bản xấu hơn, nếu eo biển Hormuz tiếp tục đóng trong nhiều tháng, giá dầu có thể vượt xa mức hiện tại và tiếp tục lập đỉnh mới, chẳng hạn như mốc 147 USD/thùng từng ghi nhận năm 2008, thậm chí có thể chạm 200 USD/thùng theo cảnh báo từ Tehran.
Ngay cả khi căng thẳng hạ nhiệt, nhiều nhà phân tích vẫn cảnh báo rằng sự thắt chặt nguồn cung sẽ còn kéo dài, và việc phục hồi sản xuất - xuất khẩu dầu tại Trung Đông cần rất nhiều thời gian.
Ông Fatih Birol, lãnh đạo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), ước tính thế giới phải mất khoảng hai năm để khôi phục hoàn toàn sản lượng năng lượng bị tổn thất từ khu vực Trung Đông.
