Điện miễn phí giữa trưa là một công cụ then chốt để khuyến khích người tiêu dùng sử dụng các thiết bị và tiêu thụ nhiều điện năng hơn trong những giờ sản xuất quang điện cao điểm. Đây là thời điểm nguồn cung điện thường vượt quá nhu cầu, làm giảm hiệu quả vận hành hệ thống.
Bằng cách giảm giá điện xuống mức 0 hoặc gần bằng 0, người tiêu dùng được khuyến khích chuyển thời gian sử dụng năng lượng sang các khung giờ này, từ đó giúp cân bằng nhu cầu với sản lượng năng lượng tái tạo và giảm thiểu lượng điện bị lãng phí.
Từ thực tế này, Ray Galvin, một nhà nghiên cứu từ Đại học Cambridge, đã đi sâu tìm hiểu cách thức chương trình Solar Sharer - dự kiến ra mắt vào tháng 7 tới tại Úc - có thể mở đường cho việc áp dụng các cơ chế khuyến khích tương tự ở những quốc gia có tỷ trọng năng lượng tái tạo cao.
Theo chương trình này, các hộ gia đình được lắp đặt đồng hồ thông minh sẽ nhận được khoảng 3 giờ sử dụng điện miễn phí vào giữa ngày, thời điểm điện mặt trời dồi dào nhất.
Ông Galvin cho biết, chính sách này có thể được nhân rộng và đạt hiệu quả cao ở các thị trường có tỷ trọng điện mặt trời lớn. Theo ông, điện mặt trời thường tạo ra lượng điện dư thừa vào giữa trưa, khi phụ tải sinh hoạt thấp, trong khi buổi tối lại không có nguồn cung tương ứng - thời điểm diễn ra hầu hết hoạt động tiêu thụ điện trong gia đình.
Điều này dẫn đến việc các nguồn điện chạy bằng nhiên liệu hóa thạch phải tăng cường hoạt động vào buổi tối. Do đó, chương trình Solar Sharer hướng tới việc thúc đẩy các hộ gia đình chuyển đổi một phần phụ tải từ buổi tối sang khoảng thời gian điện mặt trời đang dư thừa.
Ông giải thích, thời lượng miễn phí giữa trưa nên được thiết lập sao cho phù hợp với lượng điện mặt trời dư thừa trung bình. Con số này thay đổi tùy theo từng quốc gia và từng mùa của mỗi nước.
"Đối với Úc, sự chênh lệch giữa các mùa không quá lớn, vì vậy họ có thể thiết lập khung giờ cố định phù hợp với thời gian phát điện mặt trời dư thừa trung bình", ông nói. Tuy nhiên, với một số quốc gia ở châu Âu, khung giờ này sẽ cần được điều chỉnh vài lần trong năm. Vì vậy, trong nghiên cứu, ông đã đề xuất một chiến lược truyền thông giữa các nhà cung cấp điện và hộ gia đình, giúp tối ưu hóa khoảng thời gian miễn phí đồng thời đảm bảo người dân luôn được cập nhật thông tin.
Ông cũng nhấn mạnh có hai yếu tố kinh tế - hành vi then chốt có thể quyết định tính hiệu quả của các chương trình điện miễn phí này: sự dịch chuyển phụ tải và hiệu ứng dội ngược.
"Dịch chuyển phụ tải" dùng để chỉ mức độ các hộ gia đình chuyển việc tiêu thụ điện từ các thời điểm khác trong ngày sang khung giờ miễn phí giữa trưa. Ngược lại, hiệu ứng dội ngược mô tả xu hướng tổng lượng điện tiêu thụ tăng lên khi điện miễn phí hoặc có giá rất rẻ, do người dùng có thể bật thêm các thiết bị hoặc sử dụng năng lượng kém tiết kiệm hơn. Điều này sẽ làm giảm đi một phần hiệu quả và lợi ích cân bằng lưới điện như mục tiêu ban đầu của chương trình.
Phân tích của Galvin chỉ ra rằng các chương trình theo mô hình Solar Sharer có thể gia tăng đáng kể việc sử dụng năng lượng tái tạo, nhưng tác động của chúng phụ thuộc rất lớn vào phản ứng hành vi và tính linh hoạt của hệ thống. Mô hình nghiên cứu cho thấy chương trình Solar Sharer có thể khả thi tại Đức vào năm 2025. Điều kiện là việc sử dụng điện được dịch chuyển từ thời điểm thiếu hụt sang lúc sản lượng năng lượng tái tạo dư thừa.
Một hiệu ứng dội ngược ở mức độ vừa phải (khoảng 20%) không làm giảm đáng kể lợi ích trong mô hình nghiên cứu (mô hình này giả định rằng khoảng một nửa lượng điện dư thừa có sẵn được dịch chuyển sang các giai đoạn cao điểm). Dưới những điều kiện này, một tỷ lệ lớn năng lượng tái tạo dư thừa vẫn có thể được tận dụng. Tuy nhiên, nếu mức độ dội ngược vượt quá 40%, hiệu quả của việc dịch chuyển phụ tải sẽ bắt đầu sụt giảm rõ rệt.
Dựa trên rất nhiều cuộc thảo luận không chính thức đã thực hiện tại Đức, Anh và New Zealand, ông Galvin tin rằng chương trình sẽ thành công trong việc thay đổi đủ hành vi của một bộ phận người tiêu dùng để hoạt động hiệu quả. Một số người hưu trí cho biết họ sẽ giặt quần áo, rửa bát, sạc pin thiết bị hoặc sạc ô tô điện trong khung giờ miễn phí. Những người khác lại nói sẽ mua pin lưu trữ để tích trữ càng nhiều điện miễn phí càng tốt, sau đó đem ra sử dụng vào các thời điểm khác trong ngày.
Theo PV
