Cuộc đấu nội bộ ở OpenAI tạo nên Anthropic thế nào

CEO OpenAI Sam Altman và CEO Anthropic Dario Amodei đang đối đầu gay gắt sau khi Anthropic đánh mất hợp đồng với Bộ Quốc phòng Mỹ, còn OpenAI nhanh chóng thế chỗ. Tuy nhiên, cả hai bất đồng từ nhiều năm trước khi còn "chung chiếc thuyền" OpenAI.

WSJ đã phỏng vấn hàng chục nhân viên hiện tại cũng như cựu nhân viên của hai công ty về câu chuyện hậu trường. Theo đó, mọi thứ bắt đầu năm 2016 tại khu nhà chung trên đường Delano ở San Francisco, nơi Dario Amodei sống cùng em gái Daniela. Sau khi lấy bằng tiến sĩ vật lý sinh học, ông trở thành nhà nghiên cứu trí tuệ nhân tạo tại Google, còn Daniela cũng tốt nghiệp, nhanh chóng thăng tiến và là giám đốc trẻ tại công ty khởi nghiệp thanh toán Stripe.

Greg Brockman, lập trình viên tài năng đồng sáng lập OpenAI, là bạn của Daniela và thường xuyên lui tới nhà của hai anh em. Năm 2015, Brockman cố gắng chiêu mộ Dario Amodei vào đội ngũ sáng lập OpenAI nhưng không thành.

Holden Karnofsky, hôn phu của Daniela, cũng sống tại đó. Karnofsky là nhà sáng lập tổ chức từ thiện chuyên thúc đẩy sự an toàn AI - một trong những cộng đồng đầu tiên nghiêm túc nhìn nhận sức mạnh tiềm tàng cũng như mối nguy hiểm của trí tuệ nhân tạo. Thông qua Karnofsky, Brockman bắt đầu quan tâm đến một số ý tưởng của tổ chức này.

Một ngày đầu 2016, Brockman, Dario Amodei và Karnofsky tranh luận về cách xây dựng trí tuệ nhân tạo đúng đắn. Brockman lập luận, nếu công nghệ này thực sự thay đổi cuộc sống của mọi người một cách sâu rộng, những người tạo ra nó cần thông tin cho toàn bộ 300 triệu người Mỹ về những gì sắp xảy ra.

Dario Amodei và Holden Karnofsky lại cho rằng việc phổ biến rộng rãi dự báo lạc quan về những gì AI sắp làm được không phải là ý hay đối với công chúng. Dario Amodei lập luận rằng với những chủ đề nhạy cảm, như tốc độ phát triển của AI, tốt nhất nên thông báo trước cho chính phủ.

Sau cuộc trao đổi, Brockman nhận thấy hai người này không muốn công khai những gì đang diễn ra ở tuyến đầu của AI. Nhiều năm sau, dù Dario Amodei trở thành một trong những tiếng nói mạnh mẽ nhất cảnh báo về tác động của AI đối với xã hội, Brockman vẫn đánh giá cuộc trao đổi đã minh họa sự khác biệt cốt lõi trong triết lý của OpenAI và Anthropic.

Đến giữa 2016, ấn tượng bởi đội ngũ nhân tài của OpenAI, Dario Amodei quyết định gia nhập phòng thí nghiệm này, thức khuya cùng Brockman huấn luyện các tác nhân AI điều khiển trò chơi điện tử. Năm 2017, một trong những dự án ban đầu của cả hai là Universe nhằm mục đích huấn luyện tác nhân chơi game và sử dụng máy tính như con người, vấp phải nhiều khó khăn.

Elon Musk, nhà đồng sáng lập OpenAI, khi đó yêu cầu Brockman và nhà khoa học trưởng Ilya Sutskever lập bảng tính liệt kê mọi nhân viên và những đóng góp quan trọng của họ - động thái mang đậm phong cách của Musk mỗi khi muốn cắt giảm nhân sự. Theo một cựu nhân viên OpenAI, Dario Amodei không hài lòng khi chứng kiến đồng nghiệp bị sa thải từng người, điều ông cho là "tàn nhẫn một cách không cần thiết". Cuối cùng, khoảng 10-20% trong số 60 nhân viên OpenAI mất việc, trong đó có một người sau này đồng sáng lập Anthropic.

Mùa thu 2017, Dario Amodei tuyển một cố vấn về đạo đức và chính sách. Người này đã trình bày với ban lãnh đạo OpenAI về cách thức phòng thí nghiệm phi lợi nhuận có thể đóng vai trò là thực thể điều phối giữa các công ty AI khác và với chính phủ Mỹ nhằm thiết lập chế độ phối hợp quốc tế cho trí tuệ nhân tạo tiên tiến.

Brockman đã nhìn thấy trong bài thuyết trình ý tưởng gây quỹ: OpenAI có thể bán siêu trí tuệ, hay AGI, cho chính phủ. Khi Dario Amodei hỏi chính phủ nào, Brockman nói đó sẽ là các cường quốc hạt nhân thuộc Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc để tránh gây bất ổn trật tự thế giới.

Ý tưởng được thảo luận ngắn gọn, nhưng khi đề cập việc bán AGI cho các cường quốc đối thủ như Nga và Trung Quốc, với Dario Amodei, đó không khác nào phản quốc. Ông đã cân nhắc việc từ chức.

Đầu 2018, Musk rời OpenAI do xung đột quan điểm. Theo một số email gửi lên tòa án được Business Insider thu thập, Musk yêu cầu quyền kiểm soát OpenAI và trở thành CEO, nhưng Altman không đồng ý. Thuyết phục Brockman và Sutskever ủng hộ mình nhưng không thành, Musk rời đi.

Altman bước vào vị trí lãnh đạo đang trống. Ông gặp Dario Amodei. Cả hai nhất trí rằng nhân viên của phòng thí nghiệm không còn tin tưởng vào khả năng lãnh đạo của Brockman và Sutskever nếu xét đến đợt sa thải trước đó. Amodei đồng ý ở lại với điều kiện Altman đảm bảo Brockman và Sutskever không nắm quyền. Altman đồng ý. Tuy nhiên, trong cuộc họp về cơ cấu của công ty, Brockman lại hé lộ Altman nói với ông và Sutskever rằng, công ty có thể sa thải Altman nếu làm việc không tốt.

Căng thẳng leo thang sau khi nhà nghiên cứu Alec Radford của OpenAI đặt nền móng cho mô hình ngôn ngữ lớn Generative Pre-Trained Transformer (GPT). Brockman muốn tham gia hướng nghiên cứu mới này, nhưng Dario Amodei, khi đó đã là giám đốc nghiên cứu, từ chối. Brockman tìm đến sự giúp đỡ của Altman.

Daniela Amodei lúc này đã được tuyển vào OpenAI với vai trò quản lý kỹ thuật và tuyển dụng, cùng Radford đồng lãnh đạo dự án GPT. Bà cũng cùng quan điểm với anh trai rằng Brockman không thể tham gia. Khi Altman hỏi liệu có cách nào giải quyết vấn đề không, bà tuyên bố sẽ từ chức nếu để Brockman vào đội ngũ.

Trong cuộc họp sau đó, Dario Amodei liệt kê loạt lý do Brockman không nên tham gia, gồm cả việc Radford không muốn làm việc cùng. Radford sau này cho biết ông cảm thấy như mình đang bị lợi dụng trong một cuộc chiến ủy nhiệm giữa các giám đốc cấp cao. Altman miễn cưỡng loại Brockman khỏi dự án.

Vai trò của Dario Amodei tại OpenAI tiếp tục vững chắc khi ông và nhóm ra mắt GPT-2 năm 2019 và GPT-3 năm 2020. Tuy nhiên, ông cảm thấy những đóng góp của mình không được ghi nhận xứng đáng, nghĩ rằng Altman đã đánh giá thấp vai trò của ông và khó chịu vì Brockman thường xuyên lên podcast thảo luận những vấn đề như điều lệ công ty dù đóng góp ít.

Năm 2019, Dario Amodei yêu cầu thăng chức lên phó chủ tịch nghiên cứu. Altman đồng ý, nhấn mạnh đảm bảo đãi ngộ tương tự các nhà đồng sáng lập Brockman và Sutskever. Nhưng vài tháng sau, nhóm lãnh đạo OpenAI đã xảy ra cuộc cãi vã lớn ngay tại văn phòng. Altman đã gọi Dario Amodei và Daniela Amodei vào phòng họp, chỉ trích họ âm mưu chống lại ông bằng các phản hồi tiêu cực trước hội đồng quản trị, điều mà hai anh em phủ nhận.

Đến tháng 3/2020, mối quan hệ giữa nhóm điều hành OpenAI trở nên căng thẳng. Altman yêu cầu tất cả tự đánh giá về nhau. Brockman viết một bản phản hồi dài dành cho Daniela Amodei, cáo buộc bà lạm dụng quyền lực để tạo ra các quy trình quan liêu nhằm đạt mục đích của mình.

Daniela Amodei phản hồi, bác bỏ từng luận điểm của Brockman. Cuộc tranh luận gay gắt đến mức Brockman sau đó tự đề nghị rút lại ý kiến của mình.

Cuối 2020, do đại dịch, một cuộc họp online đã diễn ra. Dario Amodei xin từ chức để thành lập công ty riêng, còn em gái đứng ra giải quyết thủ tục pháp lý. Nhận thấy tình hình căng thẳng, Altman đến nhà đề nghị ông ở lại. Dario Amodei nhấn mạnh sẽ không chấp nhận bất cứ điều gì ngoài việc báo cáo trực tiếp cho hội đồng quản trị, cũng như không thể làm việc với Brockman.

Trong những ngày cuối ở OpenAI, ông dành thời gian viết một bức thư dài, phác thảo hai loại công ty AI: công ty thị trường và công ty vì lợi ích cộng đồng, với tỷ lệ 25% và 75% tương ứng. Công ty thị trường sẽ làm cho thế giới tốt đẹp hơn bằng cách xây dựng sản phẩm mang lại lợi ích cho con người; công ty vì lợi ích cộng đồng sẽ tiến hành nghiên cứu an toàn và giải quyết các mối nguy hiểm cũng như cơ hội khác nhau của AGI.

Vài tuần sau, Dario Amodei và Daniela Amodei cùng gần 10 nhân viên khác rời OpenAI. Năm 2021, họ thành lập Anthropic vì cảm thấy công ty cũ "quá tập trung vào thương mại, lo ngại vấn đề an toàn và phong cách lãnh đạo của Altman". Theo Bloomberg, cả hai công ty hiện dẫn đầu danh sách doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo tư nhân có giá trị nhất thế giới, với OpenAI khoảng 500 tỷ USD, còn Anthropic 380 tỷ USD.

Bảo Lâm tổng hợp