Báo cáo tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 1/4, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết sang năm 2026, tình hình thế giới biến động nhanh, khó lường, ảnh hưởng tới mục tiêu tăng trưởng của Việt Nam. Đặc biệt, theo Bộ trưởng, xung đột Trung Đông kéo dài hơn một tháng tác động mạnh tới nguồn cung, giá dầu, dự báo ảnh hưởng rất phức tạp trong nước thời gian tới.
Báo cáo đánh giá bổ sung của Chính phủ cũng chỉ ra rằng xung đột quân sự giữa Israel, Mỹ và Iran từ ngày 28/2 leo thang phức tạp, gây thiệt hại cho các bên và ảnh hưởng tới nhiều nền kinh tế. Với Việt Nam, biến động này dự báo tác động lớn, trên nhiều mặt.
Trước hết, giá dầu thế giới tăng mạnh khiến giá xăng dầu trong nước qua các kỳ điều hành gần đây tăng khá cao so với trước khi xảy ra xung đột. Điều này gây áp lực lên lạm phát, chi phí sinh hoạt của người dân và sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, tình hình cũng tiềm ẩn rủi ro với an ninh năng lượng và ổn định kinh tế vĩ mô. Các lĩnh vực sản xuất kinh doanh, xuất khẩu, du lịch, thu hút FDI, thị trường tài chính - tiền tệ và tăng trưởng kinh tế đều có thể chịu tác động.
Chính phủ đã triển khai nhiều giải pháp ứng phó. Chẳng hạn, Nghị quyết 36, 55 được ban hành với các giải pháp cấp bách nhằm bảo đảm nguồn cung xăng dầu, an ninh năng lượng. Thủ tướng cũng lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng, đồng thời triển khai các hoạt động ngoại giao để tìm kiếm thêm nguồn cung xăng dầu từ các đối tác, bảo đảm nguồn cung trong mọi tình huống.
Cùng với đó, các bộ ngành và địa phương được yêu cầu triển khai đồng bộ giải pháp nhằm hạn chế tác động của giá năng lượng quốc tế tới giá xăng dầu trong nước, kiểm soát lạm phát. Các cơ quan liên quan tăng quản lý thị trường, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi buôn lậu, đầu cơ, găm hàng.
Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng trình bày báo cáo của Chính phủ tại phiên họp, ngày 1/4. Ảnh: Phạm Thắng
Xung đột Trung Đông kéo dài hơn một tháng qua, cùng tình trạng tắc nghẽn eo biển Hormuz khiến giá năng lượng tăng cao, gián đoạn chuỗi cung ứng và thương mại toàn cầu. Cuối tháng trước, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đưa ra 3 kịch bản về tác động của xung đột này tới tăng trưởng, lạm phát các quốc gia khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Với 3 kịch bản này, theo ADB, nhóm các quốc gia đang phát triển tại Đông Nam Á chịu thiệt hại nặng nề nhất, giảm khoảng 0,6-2,3% GDP. Các nước này gồm Việt Nam, Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan, Myanmar, Timor-Leste, Brunei, Campuchia và Lào.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam vẫn giữ mục tiêu tăng trưởng hai chữ số trong giai đoạn tới, để trở thành nước thu nhập cao vào 2045. Theo Tổng thư ký Quốc hội Lê Quang Mạnh, Việt Nam cần tận dụng thời cơ vàng như cơ cấu dân số vàng, vị thế quốc gia được nâng cao, tỷ lệ nợ công và nợ Chính phủ đang ở mức thấp, dư địa tài khóa tốt.
Ông Mạnh cho rằng nếu không vượt qua được bẫy thu nhập trung bình đến 2035, Việt Nam sẽ bỏ lỡ mọi điều kiện thuận lợi và có nguy cơ "vĩnh viễn trở thành một quốc gia hạng hai, không thể đứng vào nhóm các nước phát triển".
Để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết Chính phủ sẽ rà soát, đánh giá tác động của xung đột Trung Đông theo nhiều kịch bản để xác định các ngành, lĩnh vực còn dư địa tăng trưởng và giải pháp ứng phó phù hợp.
Đồng thời, nhà điều hành tiếp tục hoàn thiện thể chế, chuyển từ tư duy "quản lý" sang "kiến tạo phát triển", điều hành linh hoạt chính sách tài khóa và tiền tệ nhằm hỗ trợ tăng trưởng nhưng vẫn kiểm soát lạm phát, ổn định vĩ mô. Chính phủ cũng đẩy mạnh phát triển thị trường vốn, giải ngân đầu tư công để dẫn dắt đầu tư tư nhân, phát triển các động lực tăng trưởng mới như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số.
Góp ý thêm về giải pháp, đại biểu Lê Quang Mạnh cho rằng nhà điều hành cần xây dựng một kịch bản và kế hoạch cụ thể. Ông chỉ ra một thực trạng là chỉ số ICOR về hiệu quả sử dụng vốn của Việt Nam không cải thiện trong 10 năm qua. Điều này cho thấy tăng trưởng hiện nay vẫn chủ yếu dựa vào việc "bơm thêm vốn", tăng tổng đầu tư toàn xã hội, không phải dựa trên tăng năng suất. Nếu Việt Nam vẫn tiếp tục cách thức này, theo ông Mạnh, sẽ khó đạt mục tiêu tăng trưởng 10% trong 5 năm tới, chưa nói tới 10 năm.
Trước mắt, ông cho rằng Việt Nam cần tiếp tục duy trì và tăng tổng vốn đầu tư toàn xã hội (gồm đầu tư tư nhân, FDI), tháo gỡ các dự án treo trên cả nước để giữ đà tăng trưởng 8-10%. Về dài hạn, nhà điều hành cần tập trung vào việc tăng năng suất quốc gia và đảm bảo sự đồng bộ trong triển khai chính sách.
Đại biểu lưu ý về sự đồng bộ giữa quy hoạch tổng thể quốc gia và các dự án đầu tư công rất lớn như Sân bay Long Thành hay Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Ông nhấn mạnh nếu không tính toán kỹ hiệu quả, những dự án này trong 10 năm tới khi chưa đi vào hoạt động sẽ không đóng góp được vào hiệu suất tăng trưởng chung.
Phương Dung
