"Các trường đại học thuộc về Mỹ và Israel tại khu vực Tây Á là mục tiêu tấn công chính đáng của các lực lượng quân sự Iran", Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) tuần trước cảnh báo, lưu ý giảng viên, sinh viên và người dân xung quanh nên tránh xa "các trường đại học nói trên để bảo vệ tính mạng".
Lời đe dọa được đưa ra sau các cuộc tấn công vào Đại học Công nghệ Isfahan cùng Đại học Khoa học và Công nghệ Iran tại Tehran. Bộ Khoa học Iran cuối tuần trước cho biết đã có hơn 30 trường đại học của nước này trúng bom.
Các cơ sở giáo dục Mỹ tại Trung Đông đã chuyển sang học trực tuyến hoặc kết hợp học trực tuyến lẫn trực tiếp sau khi Mỹ - Israel phát động tấn công Iran hồi cuối tháng 2. Trước lời cảnh báo của Iran, họ đang áp dụng biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt hơn.
Đại học Mỹ tại Beirut (AUB) ở Lebanon hạn chế quyền ra vào, chỉ cho phép nhân viên thiết yếu vào trường. Khu Đô thị Giáo dục tại Doha, Qatar, nơi đặt cơ sở của các trường đại học như Georgetown, Cornell, Northwestern, đóng cửa cho đến khi có thông báo mới. Cơ sở của Đại học New York (NYU) tại Abu Dhabi thuộc Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng có động thái tương tự.
"Đương nhiên là tôi thấy lo lắng hơn bình thường", Joseph Yonkers, 24 tuổi, đến từ Connecticut đang theo học ngành khảo cổ tại Đại học Mỹ ở Beirut (AUB), chia sẻ. "Lịch trình ngủ nghỉ của tôi bị đảo lộn vì tiếng bom".
Cổng chính Đại học Mỹ tại Beirut, thủ đô Lebanon, ngày 13/1/2022. Ảnh: AFP
Lebanon đang chao đảo vì cuộc xung đột bùng phát trở lại giữa Israel và Hezbollah, lực lượng đồng minh của Tehran tại quốc gia này. Hai bên từng đạt được lệnh ngừng bắn năm 2024, nhưng sau khi Israel hạ sát Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei hôm 28/2, Hezbollah phóng tên lửa về phía Israel còn Israel đáp trả bằng cách đưa quân sâu hơn vào Lebanon, tấn công các thành viên Hezbollah.
Cuộc xung đột đã khiến hơn một triệu người ở Lebanon phải di tản. Nhiều người trong số họ đang trú ẩn gần khuôn viên trường AUB. "Chúng tôi đã âm thầm tiếp nhận vài trăm người vì họ không còn nơi nào khác để đi", Fadlo R. Khuri, hiệu trưởng nhà trường cho biết. Ông nói thêm rằng AUB đang cung cấp bữa ăn cho nhiều người trong khu lân cận.
AUB đã siết chặt an ninh, chỉ cho phép những nhân sự chủ chốt ra vào trong vài ngày qua. Họ kiểm tra túi xách tại tất cả cổng trường và thực hiện các biện pháp phòng ngừa khác. Đại sứ quán Mỹ tại Beirut ngày 3/4 tiếp tục hối thúc công dân rời đi.
Trong khi đó, những người ủng hộ Hezbollah tại đây lặp lại những lời cảnh báo của Iran. "Cũng giống như việc trẻ em đang bị Mỹ và Israel giết hại", nhà báo Fadi Boudaya nói trên podcast LebanonON, "sẽ có những trẻ em tại các tổ chức của Mỹ bị nhắm tới".
Một tòa nhà ở Beirut trúng tên lửa Israel ngày 31/3. Ảnh: Reuters
Các đại học Mỹ có lịch sử lâu đời tại Trung Đông, từ các trường ở Beirut và Istanbul được các nhà truyền giáo vùng New England thành lập vào những năm 1860, đến các cơ sở vệ tinh mới mở gần đây của các trường như Virginia Commonwealth, Carnegie Mellon và Texas A&M tại vùng Vịnh.
Các trường đại học Mỹ tại Beirut và Cairo nằm trong số những tổ chức uy tín nhất khu vực, thu hút sinh viên bản địa và quốc tế, đồng thời là nơi đào tạo ra các tổng thống, thủ tướng, chuyên gia, lãnh đạo doanh nghiệp và nghệ sĩ.
Georgetown đã đóng cửa cơ sở tại Qatar "cho đến khi có thông báo mới" và cho biết các quyết định vận hành trường sẽ được đưa ra dựa trên tình hình thực tế. Wiley Norvell, người phát ngôn của NYU, cho biết cơ sở Abu Dhabi đã đóng cửa để đề phòng rủi ro.
"Ưu tiên của chúng tôi trong mọi quyết định là sự an toàn của sinh viên, giảng viên và nhân viên", ông nói. Những người sống trong ký túc xá đã được di dời từ trước. NYU cũng thực hiện các bước tương tự tại cơ sở ở Tel Aviv. Các lớp học tại cả hai cơ sở vẫn tiếp tục theo hình thức trực tuyến.
Biện pháp phòng ngừa mà các cơ sở giáo dục Mỹ đưa ra là tạm thời, nhưng các nhà phân tích cảnh báo chúng sẽ để lại hậu quả lâu dài.
Filippo Dionigi, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Bristol, cho biết lời đe dọa của Iran càng làm đậm thêm quan niệm cho rằng việc các nước Trung Đông tiếp nhận cơ sở giáo dục Mỹ sẽ mang lại hiểm họa an ninh tương tự cơ sở quân sự.
"Các đại học này sẽ khó lòng mời gọi được các chuyên gia nước ngoài, vốn là yếu tố then chốt để vận hành bộ máy. Điều này cũng sẽ khiến các du học sinh e dè và tìm kiếm lựa chọn khác", ông nói thêm.
Một số trường Mỹ trong khu vực bắt đầu thu hẹp quy mô hoạt động từ lúc cuộc chiến Israel - Hamas chưa kết thúc. Texas A&M năm 2024 thông báo sẽ đóng cửa cơ sở vệ tinh tại Qatar vào năm 2028 do lo ngại về "bất ổn khu vực ngày càng tăng". Chính phủ Qatar gọi động thái này là "sai lầm" và bị "ảnh hưởng bởi một chiến dịch thông tin sai lệch".
Trong cuộc nội chiến kéo dài ở Lebanon, các giảng viên người Mỹ của AUB từng bị bắt cóc. Hiệu trưởng trường Malcolm Kerr, một học giả người Mỹ, đã bị ám sát vào năm 1984 bởi Tổ chức Jihad Hồi giáo, tiền thân của Hezbollah.
Hiệu trưởng AUB Khuri cho biết đội ngũ giảng viên và nhân viên nhà trường đang tiếp tục cố gắng hết sức để bảo vệ nhà trường.
Người dân và lực lượng cứu nạn Iran tại hiện trường vụ tập kích vào trường học ở Minab, Iran, ngày 28/2. Ảnh: AP
Dionigi cho rằng phương án nhắm mục tiêu vào các trường đại học có thể phản tác dụng đối với Iran. Nhiều sinh viên của các trường này vốn có quan điểm chỉ trích chính sách đối ngoại của Mỹ. Một trong số này là Yonkers, sinh viên AUB, người dự định ở lại Beirut.
"Mẹ tôi không thực sự lo lắng vì đây không phải lần đầu tại đây có xung đột", anh nói, nhắc đến cuộc chiến giữa Israel và Hezbollah năm 2024. Nhưng cuộc sống trong khuôn viên trường đã trở nên tĩnh lặng. Các bạn cùng lớp của anh không thể đến lớp trực tiếp.
"Giáo sư đang dạy online", Yonkers nói, "mà tôi là người duy nhất ngồi học trực tiếp với ông ấy".
Hồng Hạnh (Theo Washington Post)
