Ký ức đời sống bình dân ở Sài Gòn

Tác giả - nhà báo Phạm Công Luận vừa ra mắt hai tập truyện Bát Tiên xóm Con Chuột và Lãng khách chợ Ga. Hai cuốn tiếp nối loạt sách về đời sống văn hóa Sài Gòn làm nên tên tuổi của ông như Hồn đô thị, Có một thời ở Chợ Lớn, Sài Gòn - Chuyện đời của phố (năm tập). Lần này, tác giả kể lại ký ức qua góc nhìn của con người bình dân, trưởng thành từ xóm nhỏ ở phố.

Cuốn Bát Tiên xóm Con Chuột gồm 17 chương. Truyện lấy cảm hứng từ không gian sống thuở bé của tác giả tại quận Phú Nhuận cũ, thuộc khu vực các cung đường Trần Huy Liệu, Nguyễn Trọng Tuyển và Hoàng Văn Thụ. Nhìn từ trên cao, các con hẻm trông giống hình con chuột. Nhóm nhân vật chính gồm tám đứa trẻ, bảy trai một gái, chơi thân với nhau giống tám vị tiên trong tích cổ Trung Hoa. Mỗi người một tính cách: Luận Mọt mê sách, Chí Mén lanh lợi hay né việc, Bốn 35 chỉ thích ngắm con gái từ xa, Ngọc Thúy là cô gái duy nhất trong nhóm, bị gọi là "bà chằn" nhưng cực kỳ đáng quý.

Cả nhóm gắn kết suốt năm tháng niên thiếu, sát cánh khi có bạn gặp nguy, cho đến khi Bát Tiên dần thành Thất Hiền vì mỗi người một ngả. Hầu hết tình tiết là hư cấu nhưng thấp thoáng những mảnh ký ức của tác giả về tình bạn trong con hẻm nhỏ hơn 50 năm về trước. Dõi theo xóm Con Chuột huyên náo, người đọc như tìm về tuổi thơ với vô số trò nghịch phá của đám trẻ con, rồi trải nghiệm nỗi buồn ly biệt khi từng người rời đi vì có cuộc sống mới.

Lãng khách chợ Ga có văn phong sâu lắng hơn. Câu chuyện xoay quanh một xóm chợ nhỏ cạnh ga xép giữa lòng đô thị Sài Gòn. Nhân vật chính là một người đàn ông làm việc bảo trì điện nước, sống một mình trong xóm chợ. Anh xem những người buôn bán trong chợ như người thân, từ cô Sáu bán vải, các bà hàng xén đến chàng sinh viên tên Hèm.

Ở xóm nghèo, nhiều cuộc đời trôi qua, nhiều giấc mơ nảy nở. Qua trang sách, Sài Gòn hiện lên không chỉ là vùng đất mưu sinh mà là nơi những phận người tứ xứ tề tựu, nương tựa nhau bằng tấm lòng rộng mở. Các mẩu chuyện mang nhiều chất liệu đời sống bình dân, gợi lên ký ức quen thuộc của nhiều người. Ngôi chợ trong truyện lấy nguyên mẫu từ chợ Ga gần nhà, nơi mẹ tác giả từng có sạp hàng. Suốt nhiều năm, ông gắn bó với nơi này nhờ việc phụ mẹ dọn hàng mỗi sáng, duy trì thói quen đến khi trở thành phóng viên.

Hai cuốn sách, hai giọng kể, lại cùng dựng lên một mảnh đất phương Nam tuy xô bồ nhưng ấm áp tình người, như lời ở bìa cuốn Bát Tiên xóm Con Chuột: "Sài Gòn nuôi chúng lớn, xóm nhỏ dạy chúng yêu thương". Với lối viết dung dị, Phạm Công Luận dẫn độc giả vào những chi tiết ít người để ý của đời sống đô thị nửa thế kỷ trước: từ nếp ăn nếp ở, thói quen sinh hoạt đến những phận người nhỏ bé đã góp phần định hình diện mạo văn hóa, xã hội của thành phố qua từng thời kỳ.

Bìa và minh họa cho cả hai tập do họa sĩ Đức Lâm - một trong các cây bút tham gia biên tập truyện Doraemon đời đầu - thực hiện. Phong cách tranh thay đổi theo từng cuốn. Tranh minh họa trong cuốn Bát Tiên xóm Con Chuột mang màu sắc sinh động, phù hợp với trẻ em, còn nét vẽ trong Lãng khách chợ Ga mộc mạc, mang vẻ hoài niệm. Họa sĩ Đức Lâm cho biết ông ấn tượng cuốn Lãng khách chợ Ga vì không khí gợi nhớ nhịp sống ở các chợ truyền thống, gắn liền ký ức tuổi thơ, khi mẹ ông từng ngồi bán canh bún ở chợ Bùi Phát nuôi đàn con ăn học.

Tác giả Phạm Công Luận, 64 tuổi, sinh tại TP HCM. Không chỉ nổi bật ở thể loại tản văn, ông mang đến nhiều tập sách chuyên khảo, hồi ký về Sài Gòn như Sài Gòn - Chuyện đời của phố (2014), Sài Gòn - Phong vị báo xuân xưa (2018), Sài Gòn - Ngoảnh lại trăm năm (2021), Sài Gòn - Gia Định - Chợ Lớn: Ký ức rực rỡ (2022).

Thu Giang