Hai tuần gần đây, chị Thanh Hoa, phường Tân Thới Hiệp (TP HCM), không còn phải nhờ người quen dưới miền Tây tìm mua thanh trà như trước. Loại trái cây từng khan hiếm này, nay xuất hiện nhiều tại chợ và siêu thị (chủ yếu là hàng Thái Lan), với giá giảm một nửa, từ khoảng 120.000 đồng xuống 50.000 đồng mỗi kg.
Các loại trái cây khác như táo, nho, kiwi, đào, mận nhập khẩu cũng trở nên phổ biến tại các chợ dân sinh và cửa hàng nhập khẩu, với mức giá trải rộng từ bình dân đến cao cấp.
Theo chị Minh, ở phường An Hội Đông, nếu trước đây kiwi New Zealand chủ yếu phục vụ phân khúc cao cấp, nay người tiêu dùng có thêm lựa chọn giá thấp hơn, như hàng Trung Quốc chỉ khoảng 90.000-120.000 đồng mỗi kg, trong khi hàng cao cấp dao động 150.000-350.000 đồng.
Kiwi đỏ New Zealand được nhập nhiều về Việt Nam. Ảnh: Thanh Lộc
Ghi nhận tại chợ Bà Chiểu, phường Gia Định, cho thấy tỷ trọng trái cây nhập khẩu đã tăng đáng kể. Bà Vân, tiểu thương tại đây, cho biết nếu lúc trước hàng nhập chỉ chiếm khoảng 20% trên sạp, nay đã lên 30-40%, thậm chí có thời điểm vào mùa đạt tới 50%. Nguồn cung từ Trung Quốc, Thái Lan và Australia gia tăng mạnh trong mùa vụ khiến giá nhiều mặt hàng giảm sâu. Chẳng hạn, quýt Australia từng có giá 500.000 đồng mỗi kg, hiện giảm xuống 120.000-170.000 đồng, cạnh tranh trực tiếp với quýt Trung Quốc ở mức 60.000-80.000 đồng.
Không chỉ hiện diện tại chợ truyền thống, trái cây nhập khẩu còn phủ rộng hệ thống bán lẻ hiện đại. Tại các siêu thị và cửa hàng tiện lợi, người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận nhiều loại trái cây từ Australia, Trung Quốc, Thái Lan, New Zealand... với tem nhãn và thông tin truy xuất nguồn gốc rõ ràng.
Đằng sau sự gia tăng nhanh của nguồn cung và xu hướng giảm giá không chỉ là yếu tố mùa vụ, mà còn phản ánh những thay đổi mang tính cấu trúc của thị trường. Ông Lữ Minh Quang, Giám đốc nhập khẩu Công ty cổ phần Biovegi Việt Nam, phân tích việc thực thi các hiệp định thương mại tự do như EVFTA, CPTPP đã kéo thuế nhập khẩu nhiều mặt hàng trái cây từ các thị trường lớn về mức thấp, thậm chí 0%. Đồng thời, chính sách trong nước cũng điều chỉnh theo hướng giảm thuế với một số sản phẩm chủ lực. Từ năm 2025, thuế nhập khẩu cherry Mỹ giảm từ 10% xuống 5%, táo Mỹ từ 8% xuống 5%, qua đó góp phần kéo giá bán lẻ đi xuống.
Bên cạnh yếu tố thuế, theo ông, hệ thống logistics lạnh ngày càng hoàn thiện và sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp nhập khẩu cũng khiến chi phí phân phối giảm. Nhờ đó, nhiều loại trái cây từng thuộc phân khúc cao cấp như cherry Mỹ, táo, kiwi New Zealand... hiện đã trở nên phổ biến hơn, không chỉ tại siêu thị mà còn trên các kênh thương mại điện tử.
Ở phía cầu, sự gia tăng thu nhập và thay đổi trong thói quen tiêu dùng cũng thúc đẩy hàng hóa nhập khẩu. Tầng lớp trung lưu mở rộng, trong khi nhu cầu sử dụng trái cây ôn đới, cao cấp cho tiêu dùng và biếu tặng tăng lên. Hệ thống bán lẻ hiện đại phát triển nhanh càng tạo điều kiện để hàng nhập khẩu tiếp cận người tiêu dùng rộng rãi hơn.
Thanh trà Thái Lan được bán tại cửa hàng trái cây ở phường Tân Thới Hiệp (TP HCM). Ảnh: Thi Hà
Số liệu từ Cục Hải quan cho thấy nhập khẩu rau quả tiếp tục tăng mạnh trong quý I, đạt 796 triệu USD, tăng gần 32% so với cùng kỳ năm ngoái, với nguồn cung mở rộng từ nhiều thị trường. Trong đó, Trung Quốc vẫn là đối tác lớn nhất với kim ngạch hơn 315 triệu USD, tăng 40,7% và nâng thị phần lên gần 40%. Trong khi đó, Mỹ đứng thứ hai với 213,7 triệu USD, tăng khoảng 29% nhưng thị phần giảm nhẹ xuống gần 27%.
Ở nhóm tăng trưởng nhanh, Ấn Độ gần như tăng gấp đôi lên 25,6 triệu USD (tăng 90,3%), Thái Lan ghi nhận mức tăng mạnh nhất 156,6% lên 16 triệu USD dù quy mô còn nhỏ, trong khi Australia cũng duy trì đà tăng cao 65,5%, đạt 56,6 triệu USD
Tính chung 4 tháng đầu năm, kim ngạch nhập khẩu rau quả ước đạt hơn 1 tỷ USD, tăng 34% so với cùng kỳ. Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, xu hướng này phản ánh mức độ hội nhập ngày càng sâu của Việt Nam vào thị trường toàn cầu, khi hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra theo hướng hai chiều nhằm cân bằng cung cầu và tận dụng lợi thế thương mại.
Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh của trái cây nhập khẩu cũng tạo áp lực cạnh tranh đáng kể với sản phẩm trong nước, đặc biệt ở phân khúc trung cấp. Nhiều loại trái cây nội địa gặp khó khăn trong việc cạnh tranh về mẫu mã, khả năng bảo quản và tính ổn định của nguồn cung.
Theo ông Nguyên, sự hiện diện ngày càng lớn của trái cây ngoại vì thế không còn là hiện tượng mang tính thời điểm, mà đang từng bước định hình lại thị trường. Trong bối cảnh đó, cạnh tranh không chỉ nằm ở giá, mà còn ở chất lượng, tiêu chuẩn và khả năng kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng.
Thi Hà
