Bác sĩ sản khoa Trung Quốc bỏ áo blouse đi bán bảo hiểm, mì bò

Cô luôn tất bật với những cuộc phẫu thuật, ca trực thâu đêm và những ca đỡ đẻ có thể diễn ra bất cứ lúc nào. Bước sang thập kỷ thứ hai trong sự nghiệp của Trương, tỷ lệ sinh tại Trung Quốc sụt giảm nhanh đến mức báo động. Thu nhập của Trương chững lại, cơ hội thăng tiến hẹp dần. Cô kể có những ngày, số nhân viên y tế còn đông hơn cả sản phụ, điều đó đủ khiến cô hiểu rằng đã đến lúc phải ra đi.

Giờ đây, ở tuổi 43, Trương Tuyền là nhân viên đại lý bảo hiểm. "Khó có thể nói đây là một quyết định bốc đồng", Trương Tuyền chia sẻ về việc rời bỏ ngành sản khoa vào năm 2016 tại một thành phố nhỏ thuộc tỉnh Hồ Bắc. "Đúng hơn, đó là kết quả của vô vàn những hối tiếc cứ chồng chất lên nhau".

Trương Tuyền chỉ là một trong số hàng nghìn nhân viên y tế đang tìm đường thoát khỏi cuộc khủng hoảng nhân khẩu học tồi tệ nhất lịch sử Trung Quốc hiện đại. Năm 2016 đánh dấu thời điểm Bắc Kinh chấm dứt chính sách một con. Các nhà hoạch định chính sách kỳ vọng một đợt bùng nổ dân số mới nhưng thực tế diễn ra hoàn toàn trái ngược. Bất chấp những nỗ lực tuyệt vọng từ chính phủ như tăng cường trợ cấp tiền mặt hay kéo dài kỳ nghỉ thai sản, số lượng trẻ sơ sinh liên tục lao dốc và dự kiến chạm đáy với 7,92 triệu ca vào năm 2025.

Cuộc khủng hoảng này giáng một đòn mạnh vào chuyên khoa từng được xem là trụ cột của hệ thống y tế. Các phòng bệnh trống trơn buộc nhiều bệnh viện đa khoa phải thu hẹp quy mô hoặc đóng cửa hoàn toàn khoa sản. Bác sĩ Đoạn Đào, Giám đốc Sản khoa tại Bệnh viện Đông Phương Thượng Hải, công khai cảnh báo ngành sản khoa đang đối mặt với nguy cơ sụp đổ.

Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc đã ban hành quy định khẩn cấp vào năm 2024. Chính quyền yêu cầu các huyện có dân số trên 300.000 người phải duy trì tối thiểu hai cơ sở đỡ đẻ công lập. Chính phủ cấm các bệnh viện cắt giảm lương hoặc áp đặt chỉ tiêu doanh thu đối với bác sĩ sản khoa. Tuy nhiên, những chỉ thị hành chính này không thể đảo ngược xu hướng thị trường.

Thạch Kế Nguyệt là trưởng khoa sản tại một bệnh viện ở thành phố hạng 5 thuộc khu vực Đông Bắc. Cô chứng kiến số ca sinh giảm đúng một nửa so với mức 300 trẻ mỗi tháng của những năm 2000. Dù vẫn giữ tình yêu mãnh liệt với công việc chào đón những sinh linh mới, Thạch hiểu rõ khoa sản đang bị các lãnh đạo xem là gánh nặng tài chính. Khi cô khuyên các bệnh nhân lỡ mang thai con thứ hai nên giữ lại đứa trẻ, câu trả lời nhận được luôn là sự từ chối.

Tình trạng ảm đạm lan rộng từ các tỉnh lẻ đến những đô thị sầm uất. Tại Vũ Hán, một nữ hộ sinh ngoài 30 tuổi đã chấp nhận bỏ nghề để về phụ giúp quán mì bò của gia đình. Bệnh viện nơi cô làm việc từng cắt giảm lương từ 1.000 đến 2.000 nhân dân tệ mỗi tháng. Việc sở hữu bằng cấp khiêm tốn khiến cô vĩnh viễn mất đi cơ hội bước chân vào các cơ sở y tế tuyến trên.

Ngay cả lĩnh vực hỗ trợ sinh sản từng được xem là cứu cánh cũng rơi vào trạng thái bão hòa. Năm 2016, các phòng khám vô sinh hốt bạc nhờ nhóm khách hàng thuộc thế hệ 7X và 8X sẵn sàng chi tiền cho dịch vụ thụ tinh nhân tạo nhằm tranh thủ sinh thêm con. Bác sĩ Dư Mạnh Cầu từng tận hưởng thời kỳ hoàng kim này tại Thượng Hải. Hiện tại, lượng khách hàng sụt giảm mạnh khiến các phòng khám chỉ ưu tiên tuyển dụng nhân sự đã vững tay nghề. Hệ quả là một sinh viên y khoa như Lý Thục Hoa không thể tìm được việc làm sau 8 năm đào tạo ròng rã. Cá nhân bác sĩ Dư cũng đã chuyển sang làm việc cho một công ty dược phẩm vào năm ngoái.

Sự thu hẹp của hệ thống sản khoa tạo ra một sự phân hóa rõ rệt trong dịch vụ y tế. Bệnh nhân từ các vùng quê đổ dồn về những thành phố lớn khiến đội ngũ y bác sĩ tuyến đầu kiệt sức. Tại Thượng Hải, bác sĩ Ngụy Văn làm việc ngày đêm để phục vụ những gói dịch vụ thai sản VIP có giá lên tới 100.000 nhân dân tệ (gần 390 triệu đồng). Gói này cung cấp chuyên gia riêng và nhóm hỗ trợ trực tuyến hoạt động liên tục. Các bệnh viện hiện nay buộc phải mở rộng sang những lĩnh vực lợi nhuận cao như chống lão hóa hoặc chăm sóc sức khỏe tâm thần để bù đắp thâm hụt tài chính.

Bức tranh y tế Trung Quốc đang tái định hình theo một cấu trúc khắc nghiệt. Những cơ sở y tế tầm trung dần bị thâu tóm hoặc đào thải. Ngành sản khoa trong tương lai sẽ chỉ còn lại hệ thống bệnh viện khổng lồ song hành cùng những trung tâm quốc tế chuyên phục vụ giới tinh hoa. Đối với những bác sĩ như Trương Tuyền, việc rời đi sớm không phải là sự trốn chạy. Đó là một chiến lược sinh tồn, Sixth Stone nhận định.

Bình Minh (Theo Sixth Stone)