Luật mở rộng nhóm được trợ giúp pháp lý, trong đó người lao động có thu nhập thấp khi là người bị buộc tội hoặc bị hại trong vụ án hình sự sẽ được hỗ trợ nhằm bảo đảm tốt hơn quyền lợi trong tố tụng. Chính phủ cho biết quy định này giúp tăng khả năng tiếp cận công lý cho nhóm yếu thế.
Bên cạnh đó, luật cơ bản giữ nguyên các nhóm đã được trợ giúp pháp lý theo quy định hiện hành, nhưng cụ thể hóa hơn. Đó là: người có công với cách mạng; thân nhân liệt sĩ và người có công nuôi liệt sĩ; người thuộc hộ nghèo, cận nghèo; người nhiễm chất độc da cam; người khuyết tật; trẻ em; người dân tộc thiểu số ở vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; người dân tộc thiểu số rất ít người; người cao tuổi, người bị bạo lực gia đình, người nhiễm HIV đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng.
Người gặp khó khăn đột xuất do thiên tai, hỏa hoạn cũng được trợ giúp pháp lý trong các vụ việc liên quan trực tiếp đến việc khắc phục hậu quả. Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi trong nhiều vai trò như bị tố giác, bị kiến nghị khởi tố, bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng hoặc phạm nhân theo Luật Tư pháp người chưa thành niên đều thuộc diện được trợ giúp.
Ngoài ra, nạn nhân và người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người, người dưới 18 tuổi đi cùng; cá nhân bị thiệt hại nhưng không thuê người bảo vệ quyền lợi theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên cũng được trợ giúp pháp lý.
Chính phủ cho biết việc xác định đối tượng được trợ giúp pháp lý dựa trên các chính sách xã hội như giảm nghèo, ưu đãi người có công, chính sách dân tộc và điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước. Luật quy định rõ tiêu chí, điều kiện áp dụng với từng nhóm để bảo đảm minh bạch, khả thi.
Quốc hội nghe Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày các báo cáo giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu về các dự án luật, trước khi biểu quyết thông qua, chiều 23/4. Ảnh: Media Quốc hội
Theo luật, Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước có thể thành lập chi nhánh là đơn vị phụ thuộc. Trung tâm chịu trách nhiệm toàn bộ hoạt động của chi nhánh. Căn cứ nhu cầu và điều kiện thực tế, Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định việc thành lập chi nhánh.
Chính phủ quy định chi tiết về tổ chức, hoạt động của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và các chi nhánh, cũng như trình tự, thủ tục thành lập, sáp nhập hoặc giải thể.
Luật cũng quy định tiêu chuẩn trợ giúp viên pháp lý, gồm có phẩm chất đạo đức tốt; trình độ cử nhân luật trở lên; đã được đào tạo nghề luật sư hoặc thuộc diện được miễn đào tạo; đã qua thời gian tập sự hành nghề luật sư hoặc tập sự trợ giúp pháp lý; bảo đảm sức khỏe.
Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thẩm quyền bổ nhiệm, cấp thẻ, miễn nhiệm và thu hồi thẻ trợ giúp viên pháp lý.
Luật có hiệu lực từ 1/1/2027.
Vũ Tuân
