Gần đây, một binh sĩ Lục quân Mỹ đã bị truy tố vì cá cược vụ bắt Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro. Trong những tuần trước khi ông Maduro bị bắt, binh sĩ này đã sử dụng thông tin mật để đặt cược trên nền tảng Polymarket rằng lực lượng Mỹ sẽ tiến vào Venezuela và ông Maduro sẽ mất chức. Kết quả, người này thắng 400.000 USD. Đây được xem là một vụ bê bối cá biệt trong thị trường dự đoán.
Polymarket là nền tảng thị trường dự đoán phi tập trung lớn nhất thế giới, được xây dựng trên blockchain, cho phép người dùng đặt cược bằng tiền số vào kết quả của các sự kiện chính trị, thể thao hay kinh tế. Nền tảng này và thị trường dự đoán đang tạo ra những ảnh hưởng sâu rộng đến tâm lý chung của nhà đầu tư, dần trở thành một trong những "la bàn" để giới tài chính toàn cầu tham khảo trước khi đưa ra quyết định.
Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đây cho thấy đây có thể là một dấu hiệu đáng lo ngại hơn: một nhóm nhỏ các nhà giao dịch "có thông tin" trở thành bên quyết định giá cả trên thị trường, trong khi số đông nhà đầu tư lại thua lỗ.
Nghiên cứu này là một phần của bản thảo học thuật do các nhà nghiên cứu từ London Business School và Yale thực hiện, nhằm kiểm chứng giả định cốt lõi của ngành rằng thị trường dự đoán có hoạt động hiệu quả nhờ "trí tuệ đám đông" hay không. Bằng cách phân tích toàn bộ giao dịch trên Polymarket từ năm 2023 đến 2025, nhóm tác giả kết luận rằng thực tế không phải đám đông, mà chính một nhóm nhỏ nhà giao dịch (trader) có hiểu biết và nắm bắt thông tin tốt mới là những người dẫn dắt giá cả.
Họ phân tích 1,72 triệu tài khoản với tổng khối lượng giao dịch 13,76 tỷ USD và phát hiện chỉ khoảng 3% trader là những người hiểu chuyện và đặt lệnh đúng, nên chính họ mới là người quyết định giá đúng hay sai. Nhóm này thường xuyên dự đoán chính xác và hành động sớm.
Ngược lại, phần lớn 97% còn lại không làm được điều trên. Họ đóng vai trò cung cấp thanh khoản và tạo khối lượng giao dịch cho thị trường, nhưng xét tổng thể lại đang ở phía thua lỗ.
Nhà đầu tư đang theo dõi thị trường tại văn phòng một công ty chứng khoán ở TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần
Một vấn đề quan trọng là làm sao phân biệt giữa kỹ năng và may mắn. Với hơn 1 triệu người tham gia, việc có nhiều người thắng lớn chỉ nhờ may mắn là điều dễ xảy ra.
Để loại bỏ yếu tố này, các tác giả chạy lại mỗi giao dịch 10.000 lần, giữ nguyên mọi yếu tố trừ hướng giao dịch. Cùng thị trường, cùng thời điểm, cùng số tiền, nhưng việc mua hay bán được quyết định bằng cách tung đồng xu. Điều này tạo ra một mốc so sánh: Nếu kết quả thực tế vượt trội một cách nhất quán so với mô hình "tung đồng xu", đó là kỹ năng; nếu không, đó là may mắn.
Kết quả cho thấy trong số những người thắng lớn nhất tính theo lợi nhuận tuyệt đối, chỉ khoảng 12% thực sự vượt qua được chuẩn này. Nhiều người thắng chỉ nhờ may mắn khi khoảng 60% trong số đó trở thành người thua.
Tuy nhiên, chính lợi thế thông tin này cũng đặt ra một vấn đề lớn: điều gì xảy ra khi thông tin đó không phải là công khai hoặc không được phép sử dụng? Cả Polymarket và Kalshi đều khẳng định việc giao dịch dựa trên thông tin nội bộ là bị cấm, nhưng nghiên cứu cho thấy rủi ro này là có thật.
Một ví dụ được nêu ra là sự kiện Mỹ bắt Tổng thống Venezuela vào tháng 1. Trước khi sự kiện xảy ra, 3 tài khoản mới đã đặt cược lớn vào khả năng ông Maduro bị lật đổ, khi thị trường lúc đó chỉ định giá xác suất khoảng 10%. Các tài khoản này đặt lệnh rất lớn trước khi giá kịp phản ứng. Khi sự kiện xảy ra, họ thu về hơn 630.000 USD. Sau đó, hai tài khoản ngừng giao dịch hoàn toàn, tài khoản còn lại gần như không hoạt động. Tuy không có bằng chứng cho thấy có hành vi sai phạm, nhưng đây là một trường hợp đáng chú ý.
Các giao dịch dựa trên thông tin nội bộ, nếu xảy ra, có tác động mạnh hơn nhiều so với giao dịch thông thường - có thể gấp 7 đến 12 lần về mức độ ảnh hưởng tới giá. Tuy nhiên, chúng hiếm khi xảy ra và chỉ tập trung vào một số sự kiện cụ thể. Phần lớn thời gian, độ chính xác của thị trường vẫn phụ thuộc vào những người giao dịch có kỹ năng, những người liên tục dự đoán tốt hơn số đông.
Kết luận của nghiên cứu thách thức quan điểm phổ biến rằng thị trường dự đoán hoạt động hiệu quả nhờ trí tuệ tập thể. Thực tế cho thấy, điều quan trọng không phải là số đông nghĩ gì, mà là ai trong số đó thực sự có thông tin và hiểu biết.
Tiểu Gu (theo CoinDesk)
