Truyền thông Mỹ ngày 21/4 cho biết hai đặc vụ Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) đã thiệt mạng khi chiếc ôtô chở họ gặp nạn sau chiến dịch triệt phá ma túy ở vùng núi hẻo lánh tại bang Chihuahua, miền bắc Mexico, hai ngày trước đó.
Diễn biến gây chú ý bởi luật an ninh quốc gia Mexico cấm đặc vụ nước ngoài hoạt động ở nước này khi chưa được chính phủ sở tại cho phép. Đây là vấn đề nhạy cảm, vì liên quan đến chủ quyền đất nước và buộc Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum phải lên tiếng.
Tuy nhiên, thay vì thể hiện nỗi tức giận và phản ứng cứng rắn với hành động bị coi là "xâm phạm chủ quyền" này, Tổng thống Sheinbaum lại chọn cách tiết chế với Mỹ.
Bà không chỉ trích công khai mà chỉ gửi công hàm tới đại sứ quán Mỹ để bày tỏ sự ngạc nhiên và yêu cầu làm rõ sự việc, đồng thời hướng sự công kích tới Thống đốc bang Chihuahua, người thuộc đảng đối lập, vì "hợp tác với nước ngoài".
Cách xử lý như vậy cho thấy thế khó mà bà Sheinbaum đang đối mặt trong quan hệ với Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump. Bất kỳ lựa chọn nào của Mexico lúc này, dù mềm mỏng hay cứng rắn, đều có thể đi kèm với cái giá về chính trị và chiến lược, theo các bình luận viên Santiago Perez và Michael Amon của WSJ.
Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum. Ảnh: AFP
Khi trở lại Nhà Trắng tháng 1/2025, một trong những ưu tiên của Tổng thống Trump là siết kiểm soát biên giới, ngăn nhập cư trái phép và chặn dòng chảy ma túy fentanyl vào Mỹ. Ông dọa áp thuế 25% lên hàng hóa từ Mexico và Canada để thúc đẩy hai đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ phải hành động.
Thay vì đáp trả cứng rắn, bà Sheinbaum chọn đối thoại với Mỹ. Sau các cuộc điện đàm với ông Trump, Mexico đã triển khai thêm Vệ binh Quốc gia tới khu vực biên giới, đồng thời tăng hợp tác an ninh với Mỹ trong cuộc chiến chống ma túy.
Trong ngắn hạn, cách tiếp cận này mang lại một số kết quả. Ông Trump đánh giá tích cực, mô tả Sheinbaum là người "tuyệt vời và rất thông minh", đồng thời hoãn kế hoạch áp thuế. Với Mexico, điều đó giúp tránh một sức ép kinh tế đáng kể trong bối cảnh nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất khẩu sang thị trường Mỹ.
Tuy nhiên, diễn biến sau đó cho thấy việc Mexico tích cực hợp tác không đồng nghĩa với sức ép từ Mỹ giảm đi. Ông Trump nhiều lần dọa Mỹ sẽ hành động quân sự đơn phương nếu Mexico không triệt phá các băng đảng ma túy ở biên giới. Bà Sheinbaum bác bỏ, đồng thời xoa dịu lo ngại của nước láng giềng bằng cách dồn thêm nguồn lực cho trấn áp tội phạm.
Các nguồn tin thân cận với Tổng thống Sheinbaum nói lãnh đạo Mexico tin bà đã tìm ra cách để ứng phó ông Trump, nhờ kinh nghiệm đúc kết từ những năm làm việc cho người tiền nhiệm Andres Manuel Lopez Obrador (AMLO).
Để thể hiện quyết tâm chống ma túy, Mexico điều chỉnh đáng kể chính sách an ninh so với giai đoạn trước. Trong khi ông Obrador theo đuổi cách tiếp cận hạn chế đối đầu trực diện, bà Sheinbaum lại chọn tăng cường truy quét, phối hợp với tình báo Mỹ đối phó các băng đảng ma túy.
Một diễn biến đáng chú ý là quân đội Mexico hồi tháng 2 mở chiến dịch nhằm vào Nemesio "El Mencho" Oseguera và đã tiêu diệt ông trùm của băng đảng Jalisco New Generation Cartel bị cả Mỹ lẫn Mexico truy nã suốt nhiều năm. Họ đã phối hợp với CIA để lần ra tung tích của trùm ma túy này trước khi mở chiến dịch đột kích.
Tuy nhiên, phản ứng từ Tổng thống Trump cho thấy ông vẫn chưa hài lòng. "Mexico phải tăng cường hơn nữa nỗ lực chống băng đảng và ma túy", ông viết trên Truth Social.
Những diễn biến phản ánh một thực tế mà Mexico đang phải đối mặt là càng hợp tác và đẩy mạnh chiến dịch an ninh, Mexico City càng bị Washington tăng sức ép trong cuộc chiến chống ma túy.
"Tổng thống Trump đã nêu rõ Mexico cần nỗ lực hơn nữa để đối phó với hiểm họa từ các băng đảng ma túy bạo lực. Chúng không chỉ đe dọa an ninh quốc gia Mỹ, mà còn tàn phá khắp đất nước của Tổng thống Sheinbaum", Anna Kelly, người phát ngôn Nhà Trắng, phản hồi khi được hỏi về vấn đề.
Tổng thống Sheinbaum ngày 24/4 khẳng định chủ quyền của Mexico là điều "không thể đem ra thương lượng", hai nước có hợp tác và phối hợp, nhưng phải trong khuôn khổ luật pháp của Mexico City. Hồi đầu tuần, bà nhắc lại quan điểm, đồng thời khẳng định Mexico "không muốn rơi vào một cuộc đối đầu với Mỹ".
Tổng thống Sheinbaum vẫn có mức tín nhiệm cao tại Mexico, nhưng những người thân cận cho biết bà đang chịu sức ép ngày càng lớn từ phe trung thành với cựu tổng thống Obrador, người vẫn có ảnh hưởng trong đảng cầm quyền, về việc phải thay đổi cách tiếp cận với Tổng thống Trump.
Các cố vấn của bà Sheinbaum giải thích rằng những nhượng bộ với ông Trump là chiến lược có tính toán nhằm đạt hai mục tiêu dài hạn là ngăn nguy cơ Mỹ tiến hành một chiến dịch tấn công quân sự vào băng đảng ma túy trên lãnh thổ Mexico, đồng thời giúp Mexico là quốc gia chịu mức thuế thấp nhất từ Mỹ.
Nếu thuế quan tăng cao hơn, nền kinh tế Mexico vốn đã suy yếu có nguy cơ hứng cú sốc lớn. Giới chức Mexico cũng lo ngại ông Trump sẽ kéo dài các cuộc đàm phán trong năm nay về việc rà soát Hiệp định thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) để duy trì sức ép chính trị lên bà Sheinbaum.
"Tôi không đồng tình với gần như mọi việc bà ấy đã làm", cựu ngoại trưởng Mexico Jorge Castaneda, có quan điểm chỉ trích bà Sheinbaum, nói. "Nhưng tôi cũng không biết bà ấy còn phương án nào khác không".
Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum tại Trung tâm Kennedy, thủ đô Washington, Mỹ tháng 12/2025. Ảnh: AFP
Tổng thống Sheinbaum đang phải điều hành Mexico trong trạng thái căng thẳng cao độ. Giới chức Mexico lo ngại cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ có thể khiến tình hình thêm rủi ro, bởi ông Trump có thể "hành động gấp rút" nếu lo ngại đảng Cộng hòa mất thế đa số tại quốc hội.
Những người thân cận cho biết bà Sheinbaum gần như kiệt sức, thường chỉ ngủ 4 giờ mỗi đêm, duy trì lịch làm việc dày đặc từ 6h với các cuộc họp an ninh, họp báo lúc 7h30 và đến quá nửa đêm. Bà nổi tiếng là người thận trọng, nhưng giờ đây được mô tả là ngày càng do dự, bị giằng co giữa áp lực từ ông Trump và phe trung thành với cựu tổng thống Obrador.
Quân đội Mexico phải đối đầu các băng đảng vũ trang hùng hậu, khiến Tổng thống Sheinbaum khó tập trung cho nền kinh tế đang trì trệ. Bà cũng bất mãn vì nhiều chỉ đạo của mình được thực thi kém hiệu quả hoặc bị phớt lờ.
"Tổng thống Sheinbaum cảm thấy chẳng điều gì diễn ra như mong muốn. Kinh tế không cất cánh, an ninh chưa cải thiện và về chính trị, bà ấy dường như vẫn chưa thực sự nắm quyền kiểm soát", ông Alejandro Werner, cựu thứ trưởng tài chính Mexico, nhận định.
Như Tâm (Theo WSJ, AFP, Reuters)
