Vì sao kỷ lục gia Sawe muốn kiểm tra doping? - Báo VnExpress

"Không thể tin nổi" là cụm từ đầy tính hai mặt trong thế giới chạy bộ. Một mặt, đó là lời thán phục dành cho những màn trình diễn vượt khỏi giới hạn thông thường. Nhưng mặt còn lại là sự hoài nghi, rằng thành tích ấy xuất sắc đến mức khiến người ta không thể không tự hỏi: liệu có thật sự đáng tin hay không?

Nhưng câu chuyện chưa bao giờ đơn giản như vậy. Ở nội dung 100 m nam, những người đứng thứ hai, ba, bốn và năm trong danh sách chạy nhanh nhất mọi thời đại đều từng nhận án cấm thi đấu với các mức độ khác nhau.

Điều đó khiến người hâm mộ buộc phải đối diện với một câu hỏi khó chịu: liệu có thể tin người giỏi nhất trong khi bốn người còn lại "nhúng chàm"? Nhiều người rùng mình khi tưởng tượng nếu xóa tên Bolt khỏi bảng kỷ lục, 20 thành tích nhanh nhất lịch sử khi ấy đều thuộc về những VĐV từng bị cấm thi đấu.

Giống Bolt, Sawe chưa từng thất bại trong bất kỳ cuộc kiểm tra doping nào, cũng chưa từng liên quan tới hành vi sai phạm nào. Nhưng chính vì kỳ tích của anh bị xem là quá phi lý đã dẫn đến sự hoài nghi. Điều này gần như không thể tránh khỏi.

Lịch sử điền kinh đầy rẫy những vụ gian lận khiến người hâm mộ và cả giới chuyên môn ngày càng khó đặt niềm tin tuyệt đối. Với Kenya, sự thật còn khó nghe hơn bởi quốc gia này có một hồ sơ rất xấu về doping.

Kỷ lục marathon nữ hiện thuộc về Ruth Chepngetich, người bị cấm thi đấu năm ngoái. Tương tự là trường hợp của Albert Korir, nhà vô địch New York Marathon 2021. Wilson Kipsang, cựu kỷ lục gia thế giới, từng lĩnh án tương tự. Daniel Wanjiru và Jemima Sumgong, hai nhà vô địch London Marathon, cũng không ngoại lệ.

Danh sách xấu hổ ấy còn kéo dài với những nhà vô địch ở Boston, Paris, Chicago, cùng ba VĐV chạy dẫn tốc từng hỗ trợ Eliud Kipchoge chinh phục thử thách chạy marathon sub2 vào năm 2019. Đến giờ, đã có 55 VĐV từ Kenya đang thụ án doping, khiến hình ảnh điền kinh nước này bị hoen ố nghiêm trọng.

"Sawe được kiểm tra 25 lần chỉ trong khoảng hai tháng, tức trung bình ba ngày một lần. Họ cũng yêu cầu mức phân tích chuyên sâu nhất. Đó là việc làm rất đáng chú ý", người đứng đầu AIU Brett Clothier nói trên podcast Science of Sport. "Chính Sawe là người thúc đẩy mạnh nhất. Cậu ấy chủ động đặt bản thân dưới sự giám sát. Tôi thấy Sawe thực sự lo ngại về hình ảnh của môn điền kinh. Cậu ấy không muốn màn trình diễn của mình bị bao phủ bởi nghi ngờ."

Clothier còn tiết lộ rằng Sawe dự kiến sẽ làm 25 cuộc kiểm tra, với mỗi cuộc tốn khoảng 2000 USD, trong cả năm 2026. Nhưng khoản phí được chi trả thông qua hợp đồng tài trợ của Sawe với adidas. Cũng theo ông Clothier, tăng cường xét nghiệm vẫn là phương án tốt nhất cho vấn đề doping. Chính cách đó đã giúp họ phát hiện sự việc của Chepngetich, dù VĐV này từng vượt qua 15 cuộc kiểm tra trong năm 2024.

Một số nhìn nhận về Kenya lúc này đã trở nên lỗi thời. Chính Clothier thừa nhận nơi này từng giống "miền Viễn Tây hoang dã", không được quan tâm nhiều về vấn đề kiểm tra doping. Tuy nhiên, điều đó đã thay đổi khi các tổ chức liên quan đã đổ hàng triệu USD vào hệ thống kiểm tra. Nếu ở các nội dung chạy trong sân, cơ quan chức năng chủ yếu nhắm vào top 10 VĐV hàng đầu, thì ở nội dung chạy đường trường, họ theo dõi tới top 150.

Một phòng xét nghiệm máu cũng đã được thiết lập tại thủ đô Nairobi. Điều này đồng nghĩa 25% tổng số cuộc kiểm tra doping của điền kinh thế giới hiện được thực hiện với các VĐV Kenya. Dù số vụ bị phát hiện tăng lên, ông Clothier khẳng định "tình trạng sử dụng chất cấm hiện nay đang có xu hướng giảm nhanh so với trước đây". Việc Sawe chủ động yêu cầu một tổ chức độc lập giám sát mình nghiêm ngặt đến vậy rõ ràng là hành động đáng trân trọng.

Sawe là hiện tượng hiếm có, nhưng không thể phủ nhận anh hưởng lợi từ khoa học hiện đại. Trước đây, huyền thoại nhiều lần vô địch Olympic Emil Zatopek thậm chí còn không uống nước khi chạy marathon. Còn với Sawe, công ty dinh dưỡng Maurten đã thiết kế riêng cho anh một chương trình tiếp năng lượng đặc biệt: dùng sodium bicarbonate hai giờ trước lúc xuất phát để trì hoãn mệt mỏi, đồng thời nạp tới 100 gram carbohydrate mỗi giờ trong cuộc đua.

Việc đánh giá tầm vóc lịch sử của cột mốc chạy marathon dưới 2 giờ đồng hồ càng trở nên phức tạp, bởi những bước nhảy vọt của công nghệ giày chạy. Chính HLV Claudio Berardelli của Sawe thẳng thắn nhận định: "Không nghi ngờ gì nữa, chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên marathon hoàn toàn mới nhờ đôi giày. Với siêu giày chạy và chiến lược nạp năng lượng lúc thi đấu, chúng tôi có thể tăng khối lượng lẫn cường độ tập luyện. Nhưng tin tôi đi, kỳ tích đã xảy ra thì tới 90% vẫn là do chính bản thân Sawe thôi".

Tất nhiên, chuyện này vốn dĩ phải vậy. Mỗi thế hệ đều hưởng lợi từ tiến bộ công nghệ trong thời đại đó. Sir Roger Bannister ngày xưa cũng có "siêu giày" của riêng ông. Huyền thoại này loại bỏ mọi trọng lượng thừa, mài nhọn đinh giày trong phòng thí nghiệm và phủ graphite dưới đế nhằm tránh bám bụi, giảm trọng lượng trên đường chạy trước khi phá mốc 4 phút ở cự ly một dặm (hơn 1.600m) năm 1954.

Khác biệt nằm ở tốc độ cải tiến hiện nay. Liên đoàn Điền kinh Thế giới (World Athletics) đã áp dụng một số quy định giới hạn từ năm 2022, song các nhà khoa học vẫn còn nhiều không gian để phát triển, trong đó có việc thử nghiệm các chất liệu và cách kết hợp mới để đẩy bàn chân lao về phía trước.

Dù sao, Sawe không chỉ lập cột mốc phi thường. Anh còn giành được sự tôn trọng từ giới điền kinh khi nỗ lực làm mọi thứ để chứng minh bản thân trong sạch.

Vy Anh tổng hợp