Các thủy thủ Mỹ làm nhiệm vụ trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln (Ảnh: Centcom).
Đàm phán bế tắc
Dù căng thẳng giữa Mỹ và Iran đã hạ nhiệt sau giai đoạn đối đầu trực tiếp, các quan chức vùng Vịnh và châu Âu nhận định tiến trình đạt được một thỏa thuận toàn diện có thể kéo dài nhiều tháng. Những nỗ lực ngoại giao hiện nay chủ yếu nhằm duy trì trạng thái “đình chiến mềm”, trong khi các vấn đề cốt lõi vẫn chưa được tháo gỡ.
Các cuộc đàm phán, diễn ra thông qua các quốc gia trung gian, xoay quanh những điểm nghẽn quen thuộc: Chương trình hạt nhân của Tehran, cơ chế dỡ bỏ trừng phạt và bảo đảm an ninh khu vực. Tuy nhiên, khoảng cách lập trường giữa hai bên vẫn rất lớn, khiến khả năng đạt được một thỏa thuận nhanh chóng gần như không khả thi.
Trong bối cảnh đó, lệnh ngừng bắn hiện tại được xem như một giải pháp tạm thời để kéo dài thời gian, hơn là dấu hiệu của một bước đột phá ngoại giao.
Hormuz - nút thắt sống còn của kinh tế toàn cầu
Một trong những vấn đề cấp bách nhất hiện nay là tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. Việc lưu thông qua khu vực này bị hạn chế đã tác động trực tiếp đến nguồn cung dầu mỏ toàn cầu, kéo theo những biến động mạnh về giá năng lượng.
Trong khi đó, Washington được cho là đã tăng cường các biện pháp gây sức ép, bao gồm kiểm soát hàng hải và hạn chế hoạt động xuất khẩu của Iran, nhằm buộc Tehran quay lại bàn đàm phán với những điều kiện có lợi hơn. Tuy nhiên, động thái này cũng làm gia tăng rủi ro leo thang, khi Iran có thể đáp trả bằng các biện pháp phi đối xứng.
Dù xung đột trực tiếp đã tạm lắng, tình hình thực tế vẫn rất dễ biến động. Lệnh ngừng bắn hiện nay không đi kèm một khuôn khổ chính trị rõ ràng, khiến bất kỳ sự cố nào cũng có thể trở thành “mồi lửa” cho một vòng leo thang mới.
Điều này tạo ra một thế giằng co phức tạp: cả hai bên đều không muốn xung đột vượt tầm kiểm soát, nhưng cũng không sẵn sàng nhượng bộ đủ để đạt được thỏa thuận.
Khoảng trống nguy hiểm
Những diễn biến tại Trung Đông đang cho thấy xung đột Mỹ - Iran không còn là vấn đề riêng của hai quốc gia. Sự gián đoạn tại các tuyến vận tải chiến lược, đặc biệt là Hormuz, đã nhanh chóng lan sang thị trường toàn cầu, ảnh hưởng đến giá năng lượng, chuỗi cung ứng và ổn định kinh tế.
Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế lớn vẫn đang phục hồi sau các cú sốc trước đó, bất kỳ sự kéo dài nào của khủng hoảng cũng có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền, từ lạm phát đến suy giảm tăng trưởng.
Đáng chú ý, các nước Vùng Vịnh - những bên chịu tác động trực tiếp - đang tích cực thúc đẩy giải pháp ngoại giao, nhằm tránh kịch bản xung đột kéo dài làm suy yếu toàn bộ khu vực.
Thực tế hiện nay cho thấy một nghịch lý: xung đột đã tạm lắng, nhưng hòa bình vẫn chưa được định hình. Khoảng thời gian “ở giữa” này - khi chưa có thỏa thuận rõ ràng - lại chính là giai đoạn tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất.
Nếu các cuộc đàm phán kéo dài mà không đạt kết quả cụ thể, áp lực kinh tế và chính trị sẽ gia tăng, buộc các bên phải tìm kiếm những đòn bẩy mới và điều đó có thể dẫn tới những bước đi khó lường.
Con đường tiến tới một thỏa thuận giữa Mỹ và Iran đang kéo dài hơn dự kiến, trong khi những hệ lụy của xung đột vẫn tiếp tục lan rộng. Trong bối cảnh đó, việc duy trì trạng thái ổn định tạm thời là cần thiết, nhưng chưa đủ để đảm bảo một trật tự bền vững.
Khi các bên vẫn chưa tìm được tiếng nói chung, Trung Đông và cả thế giới sẽ tiếp tục phải sống chung với một “khoảng trống nguy hiểm”, nơi mọi kịch bản đều có thể xảy ra.
