Ngành công nghiệp vũ trụ không còn là sân chơi độc quyền của các cơ quan nhà nước. Một sự dịch chuyển dòng vốn khổng lồ đang diễn ra khi khu vực tư nhân dần nắm quyền chi phối.
Tại ngoại ô Bắc Kinh, một dự án quy mô lớn mang tên "thành phố vệ tinh" đang được gấp rút hoàn thiện.
Không gian vũ trụ đã trở thành một mảnh ghép quan trọng trong sáng kiến Vành đai và Con đường từ năm 2013 - chương trình hạ tầng và kinh tế quy mô toàn cầu nhằm mở rộng ảnh hưởng và tầm với của Trung Quốc (Ảnh: Getty).
"Thung lũng Silicon" và bài toán kinh tế dùng chung
Theo Reuters, khu lõi của "thành phố vệ tinh" tại quận Hải Điến, Bắc Kinh dự kiến sẽ chính thức hoàn thành vào nửa cuối năm nay. Khu vực này được thiết kế chuyên biệt để trở thành đại bản doanh cho các nhà sản xuất, đơn vị vận hành và doanh nghiệp công nghệ không gian.
Thay vì phát triển rời rạc, dự án áp dụng mô hình cụm công nghiệp tập trung, tương tự cách "thung lũng Silicon" vận hành. Trái tim của dự án là khu phức hợp rộng 145.000 m2 tại Yongfeng, nằm gần "thành phố Hàng không vũ trụ Trung Quốc". Điểm mấu chốt mang lại giá trị kinh tế khổng lồ cho khu phức hợp này chính là mô hình chia sẻ tài nguyên.
Khu vực này cung cấp hơn 10 dịch vụ dùng chung cho các doanh nghiệp, bao gồm thử nghiệm rung, chân không nhiệt và tách tầng. Trong quá khứ, đây là những hạng mục đòi hỏi chi phí đầu tư tài sản cố định (CapEx) cực kỳ đắt đỏ mà mỗi công ty phải tự gánh vác. Việc dùng chung hạ tầng giúp các startup không gian cắt giảm đáng kể rào cản gia nhập ngành, tối ưu hóa dòng tiền và rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường.
Hiệu quả của mô hình này đã nhanh chóng thu hút dòng vốn. Hiện có hơn 40 công ty không gian thương mại đã đặt chân vào khu thí điểm. Đáng chú ý, doanh nghiệp Galaxy Space đang lên kế hoạch xây dựng một nhà máy sản xuất với công suất lên tới 500 vệ tinh mỗi năm.
Đây là mức quy mô lớn nhất tại Trung Quốc trong lĩnh vực vệ tinh quỹ đạo thấp tính đến thời điểm hiện tại. Bằng cách "đóng gói" toàn bộ chuỗi cung ứng từ nhân lực, vốn đến công nghệ vào một trung tâm duy nhất, cấu trúc của ngành công nghiệp không gian đang trở nên rõ ràng và đạt quy mô thương mại hóa cao.
Cuộc đua IPO và định hình tiêu chuẩn toàn cầu
Sự hình thành của "thành phố vệ tinh" diễn ra trong bối cảnh khu vực tư nhân đang thực sự "cầm lái" ngành không gian. Theo India Today, hơn 60% các nhiệm vụ không gian hiện nay đến từ khu vực thương mại. Chỉ tính riêng năm ngoái, đã có 311 vệ tinh thương mại được phóng lên quỹ đạo, chiếm tới 84% tổng số vệ tinh.
Sự bùng nổ này đang tạo ra một làn sóng các công ty gấp rút lên kế hoạch niêm yết trên sàn chứng khoán. Ông Gao Yibin, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Chiến lược tại Future Aerospace, nhận định thị trường đang hội tụ đủ điều kiện để mở rộng quy mô. Quy trình phê duyệt phóng đang được đẩy nhanh, tỷ lệ nội địa hóa linh kiện tăng cao và dòng vốn từ các quỹ công nghiệp liên tục đổ vào thị trường.
Động lực tăng trưởng cốt lõi đến từ 4 xu hướng công nghệ mang tính thương mại cao, gồm mạng lưới vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO) cung cấp internet toàn cầu, internet vệ tinh truyền trực tiếp, điện toán không gian xử lý dữ liệu tại chỗ và tích hợp mạng 6G không - vũ trụ - mặt đất.
Những kịch bản ứng dụng này đảm bảo đà tăng trưởng doanh thu vững chắc cho các doanh nghiệp trong năm 2026 và các năm tiếp theo.
Hiện hơn 60% các nhiệm vụ không gian của Trung Quốc đến từ khu vực thương mại (Ảnh: The Economist).
Tuy nhiên, tham vọng thương mại này luôn song hành cùng áp lực cạnh tranh khốc liệt. Theo Cryptopolitan, Trung Quốc đặt mục tiêu thực hiện khoảng 140 vụ phóng quỹ đạo trong năm 2026, một bước nhảy vọt so với 92 lần năm 2025 và 68 lần năm 2024.
Dù vậy, Mỹ vẫn đang nắm giữ lợi thế lớn. Trong năm 2025, Mỹ thực hiện 193 vụ phóng, trong đó riêng tên lửa Falcon 9 của SpaceX đã gánh vác 165 nhiệm vụ - vượt qua tổng số vụ phóng của phần còn lại trên thế giới.
Cuộc đua thương mại này cũng là nền tảng cho cuộc cạnh tranh thiết lập tiêu chuẩn toàn cầu, đặc biệt là mục tiêu nhắm đến cực Nam của Mặt Trăng - nơi được cho là chứa băng nước.
Trong khi NASA vừa hoàn thành chuyến bay vòng quanh Mặt Trăng 10 ngày của sứ mệnh Artemis II và nhắm mốc hạ cánh năm 2028, ông Wu Weiren khẳng định người Trung Quốc chắc chắn sẽ đặt chân lên Mặt Trăng vào năm 2030.
Chuyên gia Dean Cheng đánh giá, bên nào thiết lập hiện diện thường trực trước sẽ nắm lợi thế định đoạt các tiêu chuẩn tương lai, từ ngôn ngữ, dữ liệu đến công nghệ.
Khoảng cách giữa các đối thủ đang bị thu hẹp với tốc độ chóng mặt. Như nhận định của chuyên gia Jared Isaacman: "Sự khác biệt giữa thành công và thất bại sẽ được đo bằng tháng, không phải năm".
Việc xây dựng "thành phố vệ tinh" cho thấy một chiến lược rõ ràng về tái định hình toàn bộ hạ tầng công nghiệp để sẵn sàng cho kỷ nguyên kinh tế vũ trụ mới.
