Dòng thời gian định hình thị trường năng lượng
Đến đầu tháng 3, hoạt động xuất khẩu năng lượng tại Trung Đông bắt đầu bộc lộ dấu hiệu đình trệ rõ rệt. Việc các tàu hàng và cơ sở năng lượng bị nhắm tới đã làm gián đoạn tuyến vận tải huyết mạch qua Vịnh Ba Tư. Hoạt động sản xuất từ Qatar đến Iraq gần như tê liệt do khâu logistics bị tắc nghẽn hoàn toàn.
Giữa tháng 3, mỏ khí lớn nhất thế giới South Pars và khu vực Ras Laffan (Qatar) lần lượt bị ảnh hưởng. Sự cố tại South Pars đóng vai trò then chốt vì đây là nguồn cung năng lượng quan trọng, gián tiếp gia tăng áp lực lên thị trường dầu mỏ. Tuy nhiên, đến ngày 23/3, giá dầu đã hạ nhiệt xuống dưới 100 USD/thùng khi xuất hiện tín hiệu liên lạc trực tiếp đầu tiên giữa Mỹ và Iran.
Bước sang tháng 4, thị trường tiếp tục phản ứng trước các quyết sách mới từ các bên. Ngày 7/4, thông báo tạm hoãn kế hoạch nhắm vào hạ tầng Iran trong hai tuần đã giúp bình ổn giá dầu. Dù vậy, đến ngày 13/4, việc đàm phán tại Pakistan chưa đạt kết quả và động thái siết chặt kiểm soát cảng biển đã khiến giá nhích lên.
Từ ngày 17-21/4, eo biển Hormuz trở thành tâm điểm chú ý của giới kinh doanh. Việc tuyến hàng hải này rục rịch mở lại từng giúp giá dầu giảm hơn 10% trong ngày 17/4. Tuy nhiên, các sự cố liên quan đến tàu chở hàng ngay sau đó đã khiến giá bật tăng trở lại vào ngày 21/4.
Giá dầu tăng gần 100% chỉ sau 2 tháng xung đột, thổi bay 10 triệu thùng mỗi ngày khỏi thị trường (Ảnh: TFT).
Bài toán lưu thông và sự hao hụt nguồn cung
Vào năm 1990, thị trường toàn cầu ghi nhận mức hao hụt khoảng 4-5 triệu thùng dầu mỗi ngày. Con số này tương đương 6-7% tổng nguồn cung toàn cầu thời điểm đó. Sự gián đoạn này đã khiến giá dầu thay đổi khoảng 80% trong vòng 2-3 tháng đầu tiên.
Trong bối cảnh hiện tại, quy mô ảnh hưởng đến nguồn cung được ghi nhận ở mức lớn hơn đáng kể. Khoảng 9-10 triệu thùng dầu mỗi ngày đã bị rút khỏi thị trường, tương đương 10% nguồn cung toàn cầu. Các nhà phân tích dự báo lượng dầu tồn kho trên thế giới sẽ lùi về mức thấp nhất vào cuối tháng 4.
Đáng chú ý, chỉ sau gần 2 tháng kể từ khi các diễn biến mới bùng phát, giá dầu đã ghi nhận mức tăng gần 100%. Đây là mức thay đổi mạnh nhất so với bất kỳ sự kiện tương tự nào trong suốt 46 năm qua.
Sự chú ý của giới phân tích hiện tập trung vào khả năng lưu thông qua eo biển Hormuz. Theo UBS, nếu tuyến hàng hải này không được duy trì hoạt động ổn định, tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật chất sẽ tiếp tục tác động lên chi phí năng lượng. Việc tái thiết lập chuỗi logistics đòi hỏi nhiều thời gian và nguồn lực.
Kịch bản nào cho mặt bằng giá mới?
Thị trường hiện đang chờ đợi kết quả từ các nỗ lực đàm phán tiếp theo. Một phái đoàn Mỹ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu dự kiến sẽ tới Islamabad để tiếp tục các vòng thảo luận. Tuy nhiên, rủi ro vẫn hiện hữu khi lệnh ngừng bắn sắp hết hạn và chưa rõ đại diện phía Iran sẽ tham gia ở mức độ nào.
Chủ tịch Quốc hội Iran, ông Mohammad-Bagher Ghalibaf, cũng lưu ý rằng nước này đã chuẩn bị sẵn sàng cho các động thái mới. Nếu không đạt được thỏa thuận, eo biển Hormuz nhiều khả năng vẫn bị hạn chế lưu thông, khiến nguồn cung tiếp tục gián đoạn.
Dưới góc độ kinh tế, giới chuyên gia cho rằng thị trường khó có thể quay lại trạng thái trước tháng 2. Theo ông Rory Johnston, nhà sáng lập Commodity Context, nếu eo biển Hormuz mở lại, giá dầu có thể điều chỉnh giảm 10-20 USD/thùng ngay lập tức. Tuy nhiên, mức giảm này mang tính chất tạm thời.
Nguyên nhân chính đến từ việc chuỗi cung ứng đã bị gián đoạn và hạ tầng năng lượng cần thời gian để khắc phục. Sản lượng khai thác chưa thể phục hồi công suất tối đa trong thời gian ngắn. Do đó, giá dầu Brent nhiều khả năng sẽ tìm thấy điểm cân bằng mới trong vùng 80-90 USD/thùng.
Ngân hàng UBS cũng đưa ra dự báo tương tự cho kịch bản tích cực nhất. Nhu cầu tái tích trữ tồn kho của các quốc gia và yêu cầu đảm bảo an ninh năng lượng sẽ tạo ra một cấu trúc giá mới. Mức giá 80 USD/thùng được xem là vùng ổn định mới, thay thế cho mốc 60 USD/thùng trước khi biến động xảy ra.
