UAV Geran được trưng bày tại Kiev, Ukraine (Ảnh: Telegram).
Trên những cánh đồng sương mù ở đông bắc Ukraine, 4 binh sĩ đang tập trung cao độ vào màn hình hiển thị các chấm đỏ và vàng, điều khiển những chiếc máy bay không người lái (UAV) đánh chặn trong đêm. Họ là một phần trong số hàng nghìn phi công đang ngày đêm đối mặt với một trong những vũ khí nguy hiểm nhất của Nga: UAV cảm tử Geran.
Những chiếc UAV tấn công tầm xa, chi phí thấp do Iran thiết kế, được Nga gọi là Geran, đã trở thành nỗi ám ảnh của Ukraine. Mỗi tháng, Nga phóng hàng nghìn chiếc, với thiết kế được cải tiến về hệ thống điều hướng, động cơ và đầu đạn lớn hơn.
Mặc dù Ukraine đã bắn hạ phần lớn các UAV Geran và các loại UAV tầm xa khác, nhưng những chiếc lọt qua (hơn 1.000 trong số khoảng 6.500 chiếc được phóng vào tháng trước theo dữ liệu của không quân Ukraine) đã gây ra thiệt hại nặng nề cho cơ sở hạ tầng quân sự, thành phố và các cơ sở năng lượng, khiến hàng triệu người dân mất điện.
Mục tiêu 95% và những thách thức không ngừng
Tháng 2 vừa qua, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov đã tuyên bố chiến dịch nhằm vô hiệu hóa 95% tất cả các UAV tấn công tầm xa Shahed và các loại UAV khác do Nga phóng đi.
Tuy nhiên, các binh sĩ Ukraine tham gia chiến dịch đánh chặn cảnh báo rằng việc triển khai một hệ thống phòng không toàn quốc với hàng nghìn đội sẽ mất nhiều tháng, và những lợi ích đạt được có thể chỉ tồn tại trong thời gian ngắn do cuộc chạy đua công nghệ với Nga.
Taras Tymochko, chuyên gia công nghệ tại Come Back Alive, cho biết chiếc UAV đánh chặn đầu tiên phá hủy một chiếc Geran vào đầu năm 2025 đã không còn hiệu quả sau 4 tháng. Nga đã tăng tốc độ của Shahed từ 170km/h lên hơn 200km/h, buộc các UAV đánh chặn phải được nâng cấp để đạt tốc độ 300km/h.
Hiện nay, khoảng 15-20% số UAV Geran do Nga sử dụng được trang bị động cơ phản lực, đạt tốc độ 400km/h. Ông Fedorov cho rằng giải pháp nằm ở UAV đánh chặn chạy bằng động cơ phản lực mà các nhà sản xuất Ukraine đang phát triển.
UAV Nga tấn công Ukraine (Ảnh minh họa: Telegram).
Cuộc chiến của UAV giá rẻ và những đêm không ngủ
Những chiếc Geran, trông giống máy bay thu nhỏ với mũi nhọn và cánh hình tam giác, xuất hiện lần đầu tiên vào năm 2022 và nhanh chóng được mệnh danh là "máy cắt cỏ" vì tiếng rít chói tai của động cơ. Nga hiện sản xuất hàng nghìn chiếc mỗi tháng, biến chúng thành vũ khí chủ chốt trong hạm đội UAV tầm xa.
Samuel Bendett, chuyên gia cao cấp tại Trung tâm An ninh Mỹ, nhận định: "Khi Nga sản xuất ngày càng nhiều UAV, mối đe dọa hiện hữu đối với Ukraine càng tăng. Do đó, việc bắn hạ chúng là vô cùng quan trọng".
Viện nghiên cứu CSIS ước tính các mẫu Geran của Nga có giá 35.000 USD mỗi chiếc. Trong khi đó, mỗi UAV đánh chặn của Ukraine có giá vài nghìn USD, thậm chí các mẫu rẻ nhất dưới 1.500 USD.
Đối với các đội đánh chặn, công việc trên thực địa rất khó khăn. Họ chỉ có vài phút để điều khiển UAV đánh chặn về phía chấm đỏ trên radar, phát hiện Geran qua camera và kích nổ. Khả năng phát hiện mục tiêu phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện thời tiết. "Có một đêm chúng tôi phóng 10 UAV mà không tìm thấy một chiếc (Geran) nào cả", ông Borys chia sẻ.
Ukraine đang nghiên cứu các hệ thống dẫn đường tự động cho UAV để hoạt động hiệu quả hơn trong điều kiện thời tiết xấu. Nước này đã xây dựng một hệ thống phòng không đa tầng trên toàn quốc, bao gồm tác chiến điện tử, UAV đánh chặn, xe bán tải trang bị súng máy hạng nặng, trực thăng và máy bay chiến đấu.
Tướng Cherevashenko cho biết UAV đánh chặn đang bắn hạ 40% vũ khí kiểu Geran và các UAV tấn công tầm xa khác của Nga, tăng từ khoảng 25% vào mùa đông. Máy bay chiến đấu F-16 của Ukraine cũng tham gia, mỗi chiếc có thể bắn hạ tới 10 chiếc Geran mỗi đêm.
Thách thức từ AI và giải pháp làm việc từ xa
Một trong những thách thức lớn là việc Nga sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong các phương pháp tiếp cận và kế hoạch bay mới, khiến Ukraine khó theo kịp. Ngoài ra, Moscow còn sử dụng "mạng lưới", trong đó một nhóm UAV hoạt động như các bộ phát tín hiệu cho nhau trong các lưới trải rộng hơn 120km, cho phép chúng vô hiệu hóa hệ thống gây nhiễu định vị của Ukraine.
Tuy nhiên, các nỗ lực đánh chặn của Ukraine đang nhận được sự hỗ trợ từ một nguồn không ngờ tới: làm việc từ xa. Một số phi công hàng đầu hiện điều khiển máy bay đánh chặn từ xa thông qua liên kết Internet ở nhiều khu vực trên khắp Ukraine, chuyển đổi tức thời giữa các nguồn cấp video.
Binh sĩ hỗ trợ tại hiện trường sẽ thiết lập UAV và ăng-ten tín hiệu, nhưng người điều khiển có thể ở bất cứ đâu, mang lại sự linh hoạt và hiệu quả cao hơn trong cuộc chiến không ngừng nghỉ này.
