Phóng viên Báo Thanh Niên tìm đến khu mộ cổ bát giác gần 100 năm tuổi nằm trên đường Thoại Ngọc Hầu (quận Tân Phú cũ, TP.HCM) - nơi lưu giữ dấu tích hậu duệ của gia tộc từng thuộc hàng "tứ phú hào" trứ danh đất Sài Gòn xưa và người sáng lập hãng nước mắm Liên Thành danh tiếng.
Gia tộc giàu thứ 3 Sài Gòn xưa và mối liên hệ với nước mắm Liên Thành
Toàn cảnh mộ cổ bát giác gần 100 năm tuổi nằm giữa lòng TP.HCM hiện đại
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Sách Gia phả họ Lý ở 2 huyện Bình Dương Tân Long - Phủ Tân Bình (sau là Sài Gòn - Chợ Lớn và nay là TP.HCM) của Trung tâm Nghiên cứu và thực hành gia phả (thuộc Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM) hoàn thành năm 2011 có ghi:
Ông Lý Thanh Vân con trưởng của Bá hộ Xường, lúc trẻ là học sinh trường bổn quốc, khi trưởng thành giữ chức thông sự trong chính quyền. Con gái ông là bà Lý Thu Liên, giáo sư của trường Áo Tím xưa (nay là trường Nguyễn Thị Minh Khai, ở phường Xuân Hòa, TP.HCM) kết hôn với ông Nguyễn Quý Anh.
Công trình mộ cổ bát giác tồn tại gần một thế kỷ, trở thành chứng tích của thời gian tại TP.HCM
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Ông Nguyễn Quý Anh (1883 - 1938), sinh tại Phan Thiết, là con của nhà yêu nước Nguyễn Thông.
Không chỉ là một trí thức, ông Nguyễn Quý Anh còn là nhà cải cách Duy Tân tiêu biểu, là một trong 6 thành viên sáng lập Dục Thanh học hiệu (ở Phan Thiết, Lâm Đồng) và tham gia lãnh đạo Liên Thành thư xã, Liên Thành thương quán (nước mắm Liên Thành) đầu thế kỷ 20.
Tấm bia khắc chữ cuộc đời ông Lý Quý Anh được đặt trong mộ cổ
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Khu mộ cổ là nơi an nghỉ của hậu duệ gia tộc Bá hộ Xường - một trong "tứ phú hào" Sài Gòn xưa và ông Lý Quý Anh
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Mộ cổ bát giác gần 100 năm bằng đá cẩm thạch Pháp giữa TP.HCM
Không chỉ di tích gần 100 năm, khu mộ của ông Nguyễn Quý Anh và bà Lý Thu Liên còn gây ấn tượng bởi kiến trúc độc đáo. Theo tài liệu, công trình được xây dựng bằng đá cẩm thạch nhập từ Pháp và đã được UBND TP.HCM xếp hạng di tích cấp thành phố năm 2011.
Điểm nhấn đặc biệt của công trình là nhà mồ hình bát giác cao, với các chi tiết hoa văn được chạm khắc tinh xảo.
Bên trong là khu song táng rộng khoảng 50 m2, sử dụng đá cẩm thạch Pháp, kết hợp hài hòa giữa kiến trúc Đông - Tây.
Kiến trúc mộ được xây dựng bằng đá cẩm thạch nhập từ Pháp, tạo nên vẻ đẹp bền vững
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Hai ngôi mộ được xây cách nhau gần 1 mét: mộ ông Nguyễn Quý Anh nằm bên phải (xây năm 1938); mộ bà Lý Thu Liên ở bên trái (xây năm 1954). Trên nắp mộ là những hoa văn hình tròn được chạm khắc tỉ mỉ, thể hiện sự chăm chút trong từng chi tiết.
Phía sau khu mộ là bàn hương án bằng đá mài, nơi đặt lư hương, bình hoa và bài vị thờ bà họ Lý. Bài vị khắc rõ thông tin từ năm sinh đến ngày mất tại Chợ Lớn.
Trên vách tường phía sau còn có tấm bia đá cẩm thạch lớn ghi lại thân thế và công đức của người đã khuất, như một cách lưu giữ ký ức qua thời gian.
Khu mộ cổ đã được công nhận là di tích cấp thành phố từ năm 2011
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Ông Lâm Huỳnh (64 tuổi) trực tiếp trông coi mộ cổ cũng là người mở cửa cho phóng viên Báo Thanh Niên vào tìm hiểu cho biết, khuôn viên khu mộ rộng khoảng 1.000 m2. Gia đình ông đã gìn giữ nơi này qua nhiều thế hệ và vẫn mở cửa cho khách đến tham quan, viếng thăm khi có nhu cầu.
Tổng chi họ Lý, lập ngày 6.3.1941 để phân chia gia tài, có công chứng
ẢNH: TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU VÀ THỰC HÀNH GIA PHẢ - HỘI KHOA HỌC LỊCH SỬ TP.HCM
Bá hộ Xường là ai?
Bá hộ Xường tên thật là Lý Tường Quan, sinh năm 1842, hiệu là Phước Trai. Ông đứng thứ 3 trong "tứ đại phú hộ" Sài Gòn xưa. Ông giàu lên nhờ kinh doanh lúa gạo và cá tôm ở vùng Chợ Lớn.
Không chỉ là doanh nhân, ông còn là học giả để lại nhiều tác phẩm giáo dục như Ấu học thi diễn nghĩa, Thiên tự văn diễn nghĩa…
Mộ bát giác có ý nghĩa gì?
Trong phong thủy cổ, hình bát giác (8 cạnh) tượng trưng cho bát quái, giúp xua đuổi tà khí và bảo vệ sự yên bình cho người đã khuất.
