Thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã với luật sư
Chủ tịch UBND cấp xã còn có quyền đình chỉ hoạt động có thời hạn, hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, giấy đăng ký hành nghề, thẻ tư vấn viên pháp luật, thẻ công chứng viên, thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý.
Ngay sau khi Nghị định 109 được ban hành, mạng xã hội bàn luận xôn xao, có rất nhiều quan điểm tranh luận về thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã trong việc tước chứng chỉ hành nghề luật sư.
Luật không cho UBND xã tước chứng chỉ hành nghề luật sư
Vậy theo quy định pháp luật hiện hành, ai mới có thẩm quyền tước, thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư?
Trao đổi với phóng viên Báo Thanh Niên, luật sư Lê Văn Hoan, Đoàn luật sư TP.HCM, đã chỉ ra những điểm bất cập giữa Nghị định 109 năm 2026 và luật Luật sư cùng các văn bản hướng dẫn liên quan.
Luật sư Lê Văn Hoan, Đoàn luật sư TP.HCM
ẢNH: NGÂN NGA
Điểm mấu chốt đầu tiên được luật sư Hoan nhấn mạnh chính là mối quan hệ giữa hình thức "tước quyền sử dụng" và "thu hồi" chứng chỉ hành nghề luật sư.
Căn cứ theo điểm h khoản 1 điều 18 luật Luật sư (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2012), luật sư chỉ cần bị xử phạt hành chính bằng hình thức tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề luật sư có thời hạn là bị thu hồi chứng chỉ này. Đây là quy định rất khắt khe, bất kể thời gian bị tước là 1 tháng hay nhiều tháng.
"Luật Luật sư và Nghị định 121 năm 2025 không đưa ra quy định là bị tước chứng chỉ hành nghề luật sư trong bao lâu mà chỉ quy định là bị 'tước có thời hạn', thì đương nhiên bị thu hồi chứng chỉ này. Việc tước quyền sử dụng, một biện pháp xử phạt hành chính thực chất là cơ sở quyết định chấm dứt việc hành nghề của một luật sư", luật sư Hoan phân tích.
Để thực hiện theo tinh thần của Nghị quyết 190 năm 2025 của Quốc hội về sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, Nghị định 121 năm 2025 đã chuyển giao thẩm quyền thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư vốn thuộc về Bộ trưởng Bộ Tư pháp xuống cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh.
Tuy nhiên, tại điều 84 Nghị định 109 năm 2026 lại trao quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã "tước chứng chỉ hành nghề" đã gây ra sự bất hợp lý với luật Luật sư và Nghị định 121 năm 2025. Điều này dẫn đến thiếu sự tương thích trong quản lý hành chính.
Bởi theo điều 83 luật Luật sư, cơ quan quản lý nhà nước về luật sư chỉ bao gồm Bộ Tư pháp và UBND cấp tỉnh. Theo luật này, UBND cấp xã hoàn toàn không có chức năng, nhiệm vụ để đánh giá về hoạt động hành nghề luật sư.
"Nghị định 109 năm 2026 lại trao cho Chủ tịch UBND cấp xã có quyền ra quyết định 'tước chứng chỉ hành nghề' dẫn đến thu hồi vĩnh viễn tư cách nghề nghiệp của một luật sư. Theo tôi đây là sự thiếu nhất quán trong phân cấp thẩm quyền", luật sư Hoan lập luận.
Trước những bất cập này, để thống nhất với luật Luật sư và Nghị định 121 năm 2025, luật sư Lê Văn Hoan kiến nghị sửa đổi Nghị định 109 năm 2026 theo hướng bãi bỏ thẩm quyền của cấp xã trong việc tước chứng chỉ hành nghề đối với các vi phạm chuyên môn.
Thay vào đó, toàn bộ quyền xử lý các vi phạm liên quan đến hoạt động hành nghề, đạo đức và quan hệ khách hàng nên được tập trung về một đầu mối duy nhất là UBND cấp tỉnh. Điều này đảm bảo rằng mọi quyết định xử lý đều được thẩm định kỹ lưỡng bởi cơ quan chuyên môn là Sở Tư pháp, tránh những sai sót hoặc quyết định cảm tính từ cấp cơ sở.
Luật sư Hoan đưa ra phương án thứ hai là bổ sung cơ chế phối hợp giữa các cấp chính quyền.
Trong trường hợp phát hiện luật sư có dấu hiệu vi phạm tại địa phương, cấp xã chỉ nên thực hiện quyền lập biên bản ghi nhận sự việc.
Sau đó, toàn bộ hồ sơ vụ việc được chuyển giao lên cấp tỉnh để xem xét và ra quyết định. Giải pháp này vừa đảm bảo sự giám sát kịp thời của cấp xã, vừa duy trì được tính chuyên nghiệp và minh bạch trong quy trình xử lý.
Đừng để việc xử lý chồng chéo với nhau
Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Ủy viên Thường vụ Liên đoàn luật sư Việt Nam, Chủ nhiệm Cơ quan Truyền thông, cũng cho rằng để có sự tương thích với luật Luật sư, cần phải xem xét lại Nghị định 109 năm 2026.
Theo luật Luật sư, chứng chỉ hành nghề luật sư do Bộ Tư pháp cấp. Việc thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư, kỷ luật luật sư được thực hiện thông qua một quy trình chặt chẽ với sự tham gia của tổ chức xã hội - nghề nghiệp là Đoàn luật sư và Liên đoàn luật sư Việt Nam nhằm bảo đảm tính tự quản và độc lập nghề nghiệp.
Luật sư Nguyễn Văn Hậu
ẢNH: NGỌC DƯƠNG
Trong khi đó, Nghị định 109 năm 2026 lại cho phép cơ quan hành chính, kể cả cấp cơ sở, áp dụng biện pháp tước chứng chỉ hành nghề. Luật sư Hậu cho rằng điều này dễ dẫn đến "chồng lấn thẩm quyền" giữa cơ chế kỷ luật nghề nghiệp và chế tài hành chính.
Về nguyên tắc thứ bậc pháp lý, Nghị định 109 năm 2026 là văn bản dưới luật, nên không thể quy định theo hướng làm thay đổi, hoặc mở rộng bản chất thẩm quyền đã được luật quy định. Luật Luật sư đã xác định rõ chủ thể có thẩm quyền đối với chứng chỉ hành nghề, thì việc một nghị định trao thêm quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã cần được xem xét lại một cách thận trọng.
Từ những phân tích như trên, luật sư Hậu đề nghị cần sửa đổi lại Nghị định 109 năm 2026 để xác định rõ Chủ tịch UBND xấp xã không có thẩm quyền tước chứng chỉ hành nghề của luật sư; phân định rạch ròi giữa xử phạt hành chính và kỷ luật nghề nghiệp…
