Tại dự thảo trình Quốc hội, Chính phủ đề xuất thuế suất tiêu thụ đặc biệt xe chạy pin dưới 9 chỗ dự kiến 11% từ năm 2031, cao hơn gần 4 lần hiện tại. Các loại xe điện từ 10 đến dưới 16 chỗ dự kiến chịu thuế 7% (gấp hơn 3 lần); 16 đến 24 chỗ dự kiến 4% (gấp 4 lần); xe pickup, tải van dự kiến 7% (gấp hơn 3 lần).
Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (đoàn TP.HCM)
ẢNH: PHẠM THẮNG
Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (đoàn TP.HCM) lo ngại đề xuất tăng thuế 3 - 4 lần như trên có thể tạo ra tâm lý mua xe chạy thuế, sốt ảo cuối năm 2030. Sau đó, đến đầu 2031, thị trường có thể bị đóng băng do giá xe tăng đột biến.
Điều này nguy cơ phá vỡ phương án tài chính thu hồi vốn của các nhà đầu tư hạ tầng trạm sạc, có thể khiến đình trệ việc mở rộng trạm sạc. Bởi, chu kỳ đầu tư dự án công nghiệp ô tô và pin lưu trữ thường dài 7 - 10 năm.
Mặt khác, nữ đại biểu cho rằng, biên độ thuế quá lớn trong 5 năm sẽ làm giảm tính dự báo, khiến các nhà đầu tư quốc tế ngại rủi ro, chuyển hướng dòng vốn đầu tư. Bà đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc điều chỉnh lộ trình tăng thuế theo cơ chế bậc thang. Thay vì tăng đột biến từ 2031, sắc thuế này có thể chia nhỏ biên độ điều chỉnh, tịnh tiến theo chu kỳ 2 - 3 năm như từ 3% lên 8% rồi 11%.
Bà cho rằng phương án trên có thể hạn chế cú sốc về giá xe, đảm bảo tính ổn định thị trường, duy trì động lực phát triển hệ sinh thái giao thông xanh, cũng như bảo đảm nguồn thu ngân sách nhà nước bền vững.
Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) đánh giá mức đề xuất tăng thuế với xe điện dưới 9 chỗ từ 2031 gấp gần 4 lần có thể gây tác động đột ngột lên thị trường. Ông đề xuất cần đánh giá tác động thị trường sớm vào năm 2028 và thiết kế lộ trình tăng thuế theo hướng từng bước.
Đề xuất doanh nghiệp sản xuất xe điện phải thu hồi pin tái chế
Đại biểu Đoàn Hùng Vũ (đoàn Đồng Tháp) đồng tình với việc tiếp tục ưu đãi thuế, nhưng lưu ý rủi ro ô nhiễm môi trường từ pin xe điện khi hư hỏng hoặc hết hạn sử dụng. Ông cho rằng, chính sách khuyến khích tiêu dùng cần đi kèm phát triển hạ tầng trạm sạc, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và thúc đẩy chuyển giao công nghệ sản xuất pin thân thiện với môi trường.
Đại biểu Đoàn Hùng Vũ (đoàn Đồng Tháp)
ẢNH: PHẠM THẮNG
Đại biểu đoàn Đồng Tháp đề nghị bổ sung quy định bắt buộc doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu xe điện phải thu hồi, tái chế pin đã qua sử dụng, đồng thời xây dựng hệ thống thu gom, xử lý chuyên nghiệp.
Cùng đó, cần có cơ chế khuyến khích đầu tư nghiên cứu công nghệ tái chế, thay thế các loại pin công nghệ cũ bằng pin thế hệ mới an toàn hơn, tránh nguy cơ phát sinh dạng ô nhiễm mới trong quá trình xử lý.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) cũng cho rằng, chính sách ưu đãi thuế giúp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tạo sự ổn định cho thị trường.
Tuy nhiên, chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ với hạ tầng trạm sạc, năng lực của lưới điện phân phối, giải pháp xử lý pin thải và nâng tỷ lệ nội địa hóa.
Theo bà Nga, các rủi ro như quá tải cục bộ lưới điện, khó khăn trong xử lý pin sau sử dụng và khả năng giảm thu ngân sách khi hạn chế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Vì vậy, sau khi luật được thông qua, Chính phủ cần triển khai đồng bộ các giải pháp ngoài thuế để chính sách không chỉ dừng ở việc kích cầu tiêu dùng mà còn góp phần hình thành hệ sinh thái giao thông xanh bền vững.
