Thách thức nhưng khả thi
Tại buổi làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM chiều 27.4 vừa qua, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang khẳng định thành phố quyết tâm hoàn thành các mục tiêu kinh tế - xã hội ở mức cao nhất để xứng đáng là cực tăng trưởng của cả nước. Đặc biệt, thành phố sẽ nỗ lực chinh phục mốc thu ngân sách 1 triệu tỉ đồng. Để thực hiện mục tiêu đó, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang cho biết thành phố đã xây dựng kế hoạch tăng thu khoảng 20% so với năm 2025, có tính khả thi, dự kiến đạt 964.000 tỉ đồng, không chỉ dựa vào nguồn thu từ đất đai mà phải "chắt chiu" các nguồn lực khác để đạt mục tiêu.
Thu từ dịch vụ tài chính, cảng biển, logistics, thương mại... đóng vai trò quan trọng để TP.HCM đạt mục tiêu thu ngân sách 1 triệu tỉ đồng trong năm nay
Ảnh: Ngọc Dương
Thực tế, TP.HCM vẫn luôn dẫn đầu cả nước trong thu ngân sách, kể cả trong những thời điểm kinh tế gặp khó khăn. Còn nhớ năm 2021, đại dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, kéo dài và TP.HCM được xác định bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử, tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GRDP) trên địa bàn thành phố giảm sâu hơn tốc độ tăng trưởng của cả nước. Thế nhưng, tổng kết năm 2021, thu ngân sách nhà nước của thành phố vẫn về đích và vượt dự toán đến 4,56%.
Chuyên gia kinh tế, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn (giảng viên Trường Chính sách công và quản lý Fulbright Việt Nam) đánh giá mục tiêu thu ngân sách 1 triệu tỉ đồng của TP.HCM là hết sức thách thức, song không phải là bất khả thi. Năm 2025, thu ngân sách đạt hơn 800.000 tỉ đồng. Riêng quý đầu năm nay, thu ngân sách của thành phố đã đạt hơn 203.500 tỉ đồng, bằng 32,5% dự toán năm và tăng 20,6% so với cùng kỳ. Theo TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, những kết quả này tạo nền tảng tích cực để thành phố đặt ra mục tiêu cao hơn, tương xứng với vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.
"Mục tiêu này chỉ có thể trở thành hiện thực nếu thành phố đồng thời đạt được nhiều điều kiện then chốt, trong đó tăng trưởng kinh tế phải thực sự bứt phá; sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng, đầu tư và xuất nhập khẩu phải được cải thiện tích cực; công tác quản lý thu ngân sách phải hiệu quả hơn, nhất là chống thất thu, chống chuyển giá. Quan trọng hơn, T.Ư cần ủng hộ các đột phá phát triển của TP.HCM, mạnh dạn phân cấp, phân quyền và trao cho thành phố quyền chủ động lớn hơn, đúng như tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại cuộc làm việc vừa qua. Nếu thành phố được trao đủ thẩm quyền, đủ không gian thể chế và đủ công cụ để hành động, tôi tin mục tiêu 1 triệu tỉ đồng và hơn thế nữa là hoàn toàn khả thi", ông Đỗ Thiên Anh Tuấn khẳng định.
TS Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Kinh tế và quản lý TP.HCM, cũng nhận xét quy mô thu ngân sách lên đến 1 triệu tỉ đồng là mức chưa từng có trong lịch sử phát triển của thành phố nhưng có cơ sở, phản ánh kỳ vọng của TP.HCM trở thành cực tăng trưởng số 1 của cả nước trong giai đoạn mới. Theo ông Thắng, kết quả thu ngân sách năm 2025 là bệ phóng quan trọng để địa phương bước vào giai đoạn phát triển tiếp theo với những yêu cầu và kỳ vọng cao hơn, xứng đáng với vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước. Mục tiêu 1 triệu tỉ đồng nộp ngân sách sẽ khả thi nếu tốc độ thu ngân sách tiếp tục duy trì như tháng đầu năm
(13%/tháng); tăng trưởng kinh tế đạt 2 con số như mục tiêu; các giải pháp chống thất thu, cải cách thủ tục, thúc đẩy đầu tư được triển khai quyết liệt và thật sự hiệu quả; T.Ư tiếp tục hỗ trợ tối đa cơ chế đặc thù tạo thuận lợi tốt nhất cho không gian phát triển mới...
Tăng thu từ nguồn nào?
TS Đỗ Thiên Anh Tuấn phân tích: TP.HCM hiện nay có quy mô rất lớn, gần 14 triệu dân với sức mua thuộc nhóm cao nhất cả nước; lực lượng doanh nghiệp trong nước và nước ngoài hùng hậu; nhiều dịch vụ tài chính, thương mại điện tử, kinh tế số... có tiềm năng đóng góp lớn. Để tăng nguồn thu, TP.HCM cần đẩy mạnh khai thác tốt hơn các nguồn thu gắn với lợi thế đặc thù của một siêu đô thị và trung tâm kinh tế lớn như dịch vụ cảng biển, vận tải, xuất nhập khẩu, dịch vụ tài chính, du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế đêm.
"Một hướng quan trọng khác là khai thác tài sản công và hạ tầng đô thị theo cơ chế thị trường minh bạch, thông qua cho thuê, nhượng quyền khai thác, phát triển TOD. Đối với một siêu đô thị như TP.HCM, T.Ư cần cân nhắc cho phép thí điểm cơ chế thuế bất động sản theo lộ trình phù hợp, tham khảo kinh nghiệm của các đô thị phát triển trong khu vực và trên thế giới", TS Đỗ Thiên Anh Tuấn đề xuất. Theo ông, khác với nguồn thu từ bán đất, thuế bất động sản là nguồn thu ổn định, lâu dài và gắn trực tiếp với quá trình đô thị hóa. Kinh nghiệm các nước cho thấy đây là nguồn thu quan trọng nhất của các đô thị, đồng thời cũng là sắc thuế có tính công bằng dọc tốt nhất trong hệ thống thuế.
TS Trần Quang Thắng gợi mở cơ cấu kinh tế TP.HCM đã dịch chuyển mạnh sang dịch vụ với trên 60% trong tổng nguồn thu nên cần mở rộng nguồn thu từ khu vực này. Đơn cử như nguồn thu từ Trung tâm tài chính quốc tế khi các tập đoàn tài chính, công nghệ đang mở rộng hoạt động tại đây; thu từ dịch vụ logistics, cảng biển, xuất nhập khẩu cũng rất lớn bởi hiện TP.HCM đang chiếm khoảng 40% kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước. Khi Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ vận hành, TP.HCM có thể trở thành trung tâm logistics hàng đầu Đông Nam Á. Tương tự, nguồn thu từ sản xuất xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao và đổi mới sáng tạo rất quan trọng. Riêng Khu công nghệ cao TP.HCM đóng góp giá trị xuất khẩu hằng năm trên 23 - 25 tỉ USD, nguồn thu này vẫn đang ổn định và tăng trưởng đều. Cuối cùng là thu từ du lịch, văn hóa, kinh tế đêm có thể gia tăng trên cơ sở chi tiêu du lịch tại TP.HCM luôn cao nhất nước...
Ông Đỗ Thiên Anh Tuấn cũng nhìn nhận thách thức lớn nhất của TP.HCM là phải tăng thu ngân sách theo mục tiêu đặt ra nhưng đồng thời cần tránh làm tổn thương sức tăng trưởng của nền kinh tế. Theo chiều thuận, nếu kinh tế tăng trưởng cao sẽ mở rộng cơ sở thuế, làm tăng thu một cách tự nhiên và bền vững. Theo chiều ngược lại, nếu vì áp lực ngân sách mà tăng thu bằng cách tận thu hoặc làm gia tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp thì chính sách tài khóa có thể làm suy giảm động lực tăng trưởng, từ đó làm yếu đi nền tảng thu ngân sách trong trung và dài hạn. Hơn nữa, độ mở của kinh tế TP.HCM rất lớn nên dễ chịu tác động mạnh từ các bất ổn bên ngoài như xung đột địa chính trị ở Trung Đông đẩy giá nhiên liệu tăng, chi phí vận tải và bảo hiểm leo thang, giá hàng hóa nhập khẩu cao hơn đều có thể làm tăng chi phí sản xuất, khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp thu hẹp, tiêu dùng chậm lại kéo theo nguồn thu thuế suy giảm... Nếu giá năng lượng còn tiếp tục tăng hoặc neo ở mức cao sẽ khiến thành phố đối mặt với tác động kép: áp lực lạm phát và suy giảm động lực tăng trưởng.
Thành phố nên tập trung chống thất thu thuế, chống chuyển giá, gian lận, trốn và tránh thuế, đồng thời cải cách thủ tục, tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, giải phóng các dự án tồn đọng, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, cải thiện môi trường kinh doanh và hỗ trợ khu vực tư nhân phát triển. Một khi doanh nghiệp khỏe lên, nhu cầu thị trường mở rộng và các hoạt động kinh tế sôi động hơn thì nguồn thu ngân sách sẽ tự tăng lên một cách bền vững.
TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, Trường Chính sách công và quản lý Fulbright Việt Nam
