Nguyên nhân sầu riêng rớt giá mạnhVì sao giá sầu riêng 'nhảy múa' ngay những ngày đầu tháng giêng?

Vừa thiếu phòng test, vừa gặp đối thủ mạnh

Ảnh: Thanh Quân

Đó cũng là nỗi lo lắng chung của nhiều nhà vườn trồng sầu riêng ở miền Tây. Ông Lê Hồng Hải, Phó giám đốc HTX Nông nghiệp Mỹ Lợi A (Đồng Tháp), chia sẻ: Đầu năm nay, giá sầu riêng vụ nghịch rất tốt nên bà con rất phấn khởi và hy vọng "đầu xuôi đuôi lọt" nhưng thực tế lại không như kỳ vọng. Khó khăn của năm 2025 lặp lại khi giá giảm mạnh, chỉ loanh quanh 30.000 đồng/kg. Mức giá này nhà vườn không có lãi vì ở miền Tây diện tích sản xuất nhỏ, chi phí lớn hơn khu vực miền Đông và Tây nguyên.

Anh N.C.T, một doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu sầu riêng ở miền Tây, than thở: Khó khăn của nhà vườn miền Tây năm nay là sự lặp lại của tình trạng ách tắc trong khâu xuất khẩu của năm 2025 khiến giá giảm sâu. Nếu như năm ngoái chúng ta gặp khó ngay từ đầu năm thì năm nay tương đối thuận lợi, VN vẫn xuất được sầu riêng vụ nghịch trong hơn 3 tháng qua. Tuy nhiên, từ giữa tháng 4, tình hình bắt đầu khó khăn khi vụ thu hoạch sầu riêng miền Tây trùng với mùa vụ của Thái Lan. Sầu riêng Monthong của Thái, hay chúng ta gọi là Dona, vốn quen thuộc với người tiêu dùng Trung Quốc và được định giá cao hơn nhờ tỷ lệ cơm nhiều. Trong khi đó, bà con miền Tây trồng phổ biến giống Ri6 nên khi "đụng hàng" với người Thái, việc tiêu thụ gặp khó khăn.

"Về mặt chủ quan, các doanh nghiệp cũng lo ngại rủi ro về tồn dư cadimi trong sầu riêng. Khi nguồn cung dồi dào thì thị trường sẽ khó tính hơn, đồng nghĩa rủi ro sẽ tăng. Chính vì vậy để đưa một lô hàng xuất khẩu các doanh nghiệp cũng chọn lọc từng vườn, kiểm định từng lô hàng để tránh sự cố đáng tiếc", anh T. cho hay.

Phòng kiểm định cũng "né" rủi ro

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả VN (VINAFRUIT), phân tích: Nguyên nhân chính khiến sầu riêng miền Tây rớt giá mạnh thời gian gần đây là Thái Lan đang vào vụ thu hoạch. Năm nay họ trúng mùa nên sản lượng cao và theo Tân Hoa xã, có ngày người Thái đưa sang Trung Quốc đến 1.500 container sầu riêng. Sầu riêng Thái Lan có đặc trưng là thu hoạch tập trung trong khoảng hai tháng 4 - 5, giá nội địa của họ cũng giảm khi vào vụ. Do vậy, sầu riêng VN cũng bị ảnh hưởng lây. "Sầu riêng Thái Lan xuất hiện ở thị trường Trung Quốc trước chúng ta. Họ đã định vị được "gu" tiêu dùng trong khi sầu riêng Ri6 ở miền Tây khó cạnh tranh hơn vì cơm mỏng", ông Nguyên nói.

Ngoài yếu tố thị trường, theo ông Nguyên, sản xuất nhỏ lẻ ở miền Tây cùng vấn đề tồn dư kim loại nặng cadimi chưa được quản lý triệt để. Trong khi đó, để được Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) công nhận kết quả, các phòng kiểm định phải đầu tư rất nhiều về cơ sở vật chất và nguồn nhân lực. Bản thân các đơn vị này cũng đối mặt với các rủi ro bị cảnh cáo, rút giấy phép nếu để lọt sản phẩm tồn dư kim loại nặng vượt ngưỡng. Vì vậy, một số đơn vị sẽ phải bảo trì hệ thống; một số khác thì thậm chí cố ý "né" giai đoạn có nguy cơ cao. Do vậy, khi vào vụ thu hoạch sầu riêng miền Tây, ngoài số lượng mẫu kiểm định tăng tự nhiên thì việc số phòng kiểm định hoạt động gián đoạn cũng gây ra tình trạng quá tải. "Sự xuất hiện đồng thời của nhiều yếu tố nêu trên nên tháng 4 - 5 là giai đoạn rất khó khăn với sầu riêng VN", ông Nguyên giải thích.

Dù vậy, ông Đặng Phúc Nguyên bày tỏ lạc quan rằng khó khăn hiện tại chỉ là tạm thời. Xuất khẩu sầu riêng VN sẽ khởi sắc trở lại từ tháng 6 khi miền Đông vào vụ thu hoạch và sau đó là vùng trọng điểm Tây nguyên. Hai vùng này trồng phổ biến là sầu riêng giống Thái, phù hợp với nhu cầu thị trường nên giá trị kinh tế cao.

"Riêng trong tháng 9.2025, xuất khẩu sầu riêng đạt mức kỷ lục gần 1 tỉ USD. Nếu không có gì bất ngờ thì khả năng cao tháng 9 tới xuất khẩu sầu riêng có thể vượt 1 tỉ USD. Còn kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của cả năm 2026 sẽ vượt mốc 4 tỉ USD", ông Nguyên tự tin. Ngoài ra, giai đoạn từ tháng 10 năm trước đến tháng 3 năm sau xuất khẩu sầu riêng VN vẫn nắm lợi thế "một mình một chợ" nên giá tốt. "Ngoài đối thủ chính là Thái Lan, các nguồn cung khác như Philippines, Lào, Campuchia hay Malaysia số lượng không đáng kể. So với Thái Lan, sầu riêng VN vẫn có lợi thế về vị trí địa lý và chi phí logistics thấp hơn nên có khả năng sẽ vượt qua đối thủ này để trở thành nguồn cung số 1 ở thị trường Trung Quốc", ông Nguyên nhận định.