Việt Nam được nâng hạng tín nhiệm

Cải cách thể chế, tăng tốc năng lực cạnh tranh

ẢNH: NHẬT THỊNH

Điểm tài khóa của VN tiếp tục là điểm mạnh nhờ nợ Chính phủ duy trì ở mức thấp và ổn định, khả năng trả nợ vững vàng, giảm sự phụ thuộc vào nguồn vốn huy động nước ngoài giúp giảm rủi ro ngoại tệ và tăng khả năng chống chịu với các rủi ro từ bên ngoài.

Moody's cũng đánh giá VN có khả năng chống chịu trước những cú sốc về giá năng lượng, chi phí vận chuyển và áp lực lạm phát do ảnh hưởng từ các diễn biến địa chính trị nhờ nền tảng tăng trưởng vững chắc, bộ đệm kinh tế đối ngoại mạnh mẽ, rủi ro ngoại tệ thấp, cơ cấu năng lượng và xuất khẩu đa dạng…

Chuyên gia kinh tế, đại biểu Quốc hội, PGS-TS Trần Hoàng Ngân nhận xét: Trước hết, cần nhìn nhận việc cải thiện tín nhiệm quốc gia của VN là xu thế tất yếu bởi những năm vừa qua, VN đã có nhiều đột phá như sắp xếp cơ quan hành chính, phân cấp phân quyền về địa phương. Nổi bật là năm 2025 Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều luật, nghị quyết để tháo gỡ nhiều điểm nghẽn về thể chế, giải phóng nguồn lực, môi trường kinh doanh cạnh tranh hơn. Đáng chú ý, liên tục nhiều năm liền VN vẫn duy trì tăng trưởng cao trong khi giữ ổn định vĩ mô, kiểm soát được lạm phát; nợ công giảm. Các tổ chức quốc tế đều đánh giá VN đã có nhiều thay đổi trong cải cách thủ tục hành chính, minh bạch thị trường thông qua hoạt động chuyển đổi số, đầu tư mạnh cho hạ tầng cơ sở. Ngay cả việc thành lập Trung tâm Tài chính quốc tế tại VN cũng là một động thái cởi mở, hội nhập hơn.

TS Nguyễn Văn Điển, Trưởng khoa Kinh tế chính trị, Học viện Chính trị Khu vực II, cũng cho rằng trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAC), VN hiện vẫn được cộng đồng doanh nhân và các nhà đầu tư đánh giá là môi trường an toàn, an ninh và ổn định nhất. Việc Moody's điều chỉnh triển vọng tín nhiệm của VN từ mức "Ổn định" lên "Tích cực" là kết quả tất yếu, bởi chúng ta đang hội tụ cả 4 trụ cột chiến lược.

Đầu tiên là trụ cột thể chế. Thời gian qua, VN đã chứng minh sự kiên trì trong mục tiêu cải cách thể chế. Cùng với đó, hệ thống pháp luật ngày càng được hoàn thiện, nhất là luật Đất đai, Nhà ở, luật Kinh doanh bất động sản. Đây là những lĩnh vực trụ cột để phát triển hạ tầng, đồng thời thể hiện môi trường kinh doanh minh bạch, hiệu quả, nâng cao niềm tin từ các nhà đầu tư.

Trụ cột thứ hai là cuộc chuyển đổi mô hình quản trị quốc gia hiệu quả, đặc biệt là khu vực hành chính công. Cùng với đó, VN vẫn giữ được ổn định vĩ mô trước biến động toàn cầu. Đây cũng là yếu tố quan trọng trong bối cảnh kinh tế thế giới chao đảo trước các xung đột địa chính trị tại Trung Đông. VN không bị cuốn theo vòng xoáy bất ổn mà ngược lại, chúng ta đã chuyển hóa các biến động lớn từ bên ngoài thành cơ hội "rèn giũa" năng lực quản trị vĩ mô, duy trì các chỉ số ổn định, khẳng định khả năng chống chịu và tự chủ của nền kinh tế trước mọi cú sốc bên ngoài. Cũng nhờ 3 yếu tố trên, VN thời gian qua đã trở thành tâm điểm hấp dẫn các "đại bàng" công nghệ. Con số 20 - 30 tỉ USD vốn FDI thu hút mỗi năm là minh chứng cho việc VN đã sẵn sàng cho những ngành công nghiệp đòi hỏi hàm lượng công nghệ và trí tuệ cao nhất. Đây cũng chính là trụ cột thứ 4 giúp độ tín nhiệm của VN thăng hạng trên trường quốc tế.

Uy tín tài chính quốc gia tăng, nền kinh tế hưởng lợi

Xếp hạng tín nhiệm quốc gia được nâng hạng lên "Tích cực" sẽ mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế. Theo PGS-TS Trần Hoàng Ngân, lợi ích lớn nhất, rõ ràng nhất là sẽ giúp VN có thêm cơ hội huy động vốn trên thị trường quốc tế. Hơn nữa, tín nhiệm quốc gia càng cao thì chi phí vay vốn càng thấp (lãi suất thấp). Trong khi đó, với tín nhiệm ở mức "Tích cực" thì nếu VN đi vay vốn nước ngoài sẽ dễ hơn và lãi suất thấp hơn. Ngược lại mức tín nhiệm càng thấp thì lãi suất càng cao. Nếu mức tín nhiệm quá thấp thì sẽ khó hay thậm chí không vay được vốn nước ngoài. Chẳng hạn một quốc gia bị đánh giá "Tiêu cực" thì hầu như không có nhà đầu tư, tổ chức quốc tế nào muốn cho quốc gia này vay vốn. Cộng hưởng với việc thị trường chứng khoán được chính thức nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp kể từ tháng 9 tới thì sẽ mở ra thêm nhiều cơ hội để VN huy động được các nguồn vốn FDI. Đây là điểm sáng tích cực cho kinh tế VN, đặc biệt trong bối cảnh VN cần đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, góp phần thúc đẩy kinh tế tăng trưởng cao thì rất cần huy động nhiều nguồn vốn trong nước lẫn ngoài nước.

ẢNH: NGỌC THẮNG

Đồng quan điểm, PGS-TS Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM, đánh giá: Việc VN được Moody's nâng hạng triển vọng tín nhiệm quốc gia có ý nghĩa rất lớn trong bối cảnh hiện nay, bởi đây không đơn thuần là một đánh giá mang tính kỹ thuật của một tổ chức xếp hạng tín nhiệm, mà thực chất là một "tín hiệu niềm tin" đối với toàn bộ nền kinh tế. Điều quan trọng, triển vọng đã phản ánh kỳ vọng của các tổ chức tài chính toàn cầu về tương lai của VN trong trung và dài hạn. Nói cách khác, Moody's đang phát đi thông điệp rằng VN có khả năng cải thiện đáng kể chất lượng tín dụng quốc gia trong thời gian tới.

Tác động thứ hai là đối với dòng vốn FDI. Trong thực tế, nhiều quỹ đầu tư lớn trên thế giới, đặc biệt là các quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm hay các định chế đầu tư dài hạn, thường có "quy định nội bộ" - chỉ được đầu tư vào các quốc gia có triển vọng tín nhiệm ổn định hoặc tích cực. Vì vậy, việc được nâng triển vọng sẽ giúp mở rộng "tệp nhà đầu tư" có thể xem xét rót vốn vào VN. Một tác động quan trọng khác đối với thị trường tài chính trong nước là niềm tin vào đồng nội tệ, thị trường trái phiếu và thị trường chứng khoán sẽ tích cực hơn. Điều này giúp củng cố kỳ vọng ổn định tỷ giá, giảm áp lực dòng vốn rút ra và hỗ trợ quá trình nâng hạng thị trường chứng khoán VN trong tương lai.

"Tôi cho rằng tác động lớn nhất của việc được nâng triển vọng "Tích cực" nằm ở khía cạnh chiến lược dài hạn. VN đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng cao, xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, nâng cấp chuỗi giá trị sản xuất và thu hút dòng vốn chất lượng cao. Trong giai đoạn đó, "uy tín tài chính quốc gia" sẽ trở thành một loại tài sản vô hình nhưng cực kỳ quan trọng. Một quốc gia có triển vọng tín nhiệm tích cực sẽ có lợi thế rất lớn trong việc đàm phán với các định chế tài chính quốc tế, thu hút các tập đoàn đa quốc gia, phát triển các trung tâm tài chính, cũng như xây dựng các thị trường vốn quy mô lớn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để VN từng bước tiến gần hơn tới mục tiêu nâng hạng tín nhiệm quốc gia trong tương lai", ông Nguyễn Hữu Huân nêu quan điểm.

Tiếp tục cải cách thể chế, cơ cấu thị trường tài chính

Moody's cũng lưu ý các vấn đề rủi ro của hệ thống NH, thị trường bất động sản và các tồn tại về thể chế dù đã được cải thiện nhiều, là các yếu tố cản trở cho khả năng nâng hạng tín nhiệm của VN.

PGS-TS Trần Hoàng Ngân lưu ý, việc tổ chức này vẫn duy trì xếp hạng tín nhiệm quốc gia của VN ở mức Ba2 cho thấy vẫn còn những e ngại. Thời gian tới, Chính phủ cần tập trung tái cơ cấu hệ thống tài chính để giảm phụ thuộc nguồn vốn của nền kinh tế vào hệ thống NH. Hiện nay, nguồn vốn từ NH chiếm đến 145%/GDP trong khi thị trường chứng khoán (gồm cổ phiếu và trái phiếu DN) chiếm khoảng 85%/GDP; cộng với trái phiếu chính phủ chiếm khoảng 20%/GDP thì hệ thống NH vẫn phải gánh nặng là nơi cung cấp vốn cho nền kinh tế. Điều này sẽ tiềm ẩn rủi ro. Đồng thời, việc phát triển thị trường tài chính cũng giúp DN chủ động trong việc huy động vốn, giảm chi phí sử dụng vốn và đẩy mạnh đầu tư. Song song, VN vẫn tiếp tục thực hiện các chương trình đã đề ra như cải cách thủ tục hành chính, thực hiện chuyển đổi số, tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế… Từ đó, VN có thể được nâng hạng tín nhiệm quốc gia từ Ba2 lên mức cao hơn, quốc gia và DN lại có nhiều cơ hội để gia tăng huy động vốn quốc tế với chi phí rẻ hơn.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Mặc dù bày tỏ nhiều kỳ vọng, song ông Nguyễn Hữu Huân cũng khuyến cáo, cần nhìn nhận rằng đây mới là bước khởi đầu, chưa phải đích đến. Moody's chưa nâng hạng ngay mà đang đặt VN vào trạng thái có khả năng được nâng hạng. Nếu cải cách chậm lại hoặc các rủi ro như nợ xấu, bất động sản, áp lực ngân sách hay chất lượng quản trị DN không được xử lý tốt, triển vọng này hoàn toàn có thể bị điều chỉnh trở lại. Do đó, để đi từ Ba2 lên Ba1 hay xa hơn là tiến gần nhóm "investment grade", VN cần làm nhiều việc lớn. Đó là phải biến cải cách thể chế thành kết quả thực thi đo được. VN cần chứng minh rằng các cải cách này giúp rút ngắn thời gian phê duyệt dự án, giảm chi phí tuân thủ, tăng tính dự báo của chính sách và hạn chế tình trạng "trên thông, dưới tắc". Tiếp đến, phải giữ ổn định vĩ mô như một "mỏ neo tín nhiệm quốc gia". Song song, cần tiếp tục kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá, giữ nợ công và nghĩa vụ trả nợ trong ngưỡng an toàn; phải xử lý tốt các rủi ro trong hệ thống NH, trái phiếu DN và bất động sản. Một nền kinh tế muốn được đánh giá cao hơn phải có hệ thống tài chính sâu hơn, minh bạch hơn và ít rủi ro lan truyền hơn.

Nhiệm vụ nữa là phải nâng cấp thị trường vốn và cải thiện khả năng tiếp cận vốn quốc tế. Khi thị trường vốn mạnh hơn, nền kinh tế sẽ giảm phụ thuộc vào NH, chi phí vốn giảm và hồ sơ tín nhiệm quốc gia sẽ tốt hơn. Cuối cùng, phải nâng chất lượng tăng trưởng. "Để được nâng từ Ba2 lên Ba1, VN không chỉ cần tăng trưởng cao, mà cần chứng minh được rằng tăng trưởng đó ổn định hơn, minh bạch hơn, ít rủi ro hơn và dựa trên nền tảng thể chế tốt hơn. "Triển vọng tích cực" là cánh cửa đã mở, nhưng để bước qua cánh cửa đó, VN phải tiếp tục cải cách thực chất, đặc biệt ở 3 điểm nghẽn: thể chế thực thi, hệ thống tài chính và chất lượng tăng trưởng", PGS-TS Nguyễn Hữu Huân nhấn mạnh.