Nam bộ nóng hầm hập, miền Bắc mưa lũ
TP.HCM đang hứng chịu đợt nắng nóng gay gắt
Ảnh: Ngọc Dương
Trái ngược với nắng nóng kéo dài ở phía nam, miền Bắc lại hứng chịu mưa lũ không ngớt dù đã vào mùa nắng nóng. Sau đợt nắng nóng dị thường đầu tháng 4 mà nhiều nơi đạt mức nhiệt 40 độ C, thậm chí có nơi lên đến 41 - 42 độ C, nhiều người vô cùng lo lắng khi nghĩ đến giai đoạn nắng nóng đỉnh điểm tiếp theo. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của các đợt không khí lạnh ở phía bắc tràn về xung đột với áp thấp nóng phía tây đã gây mưa lớn kéo dài trong gần một tháng qua ở các tỉnh thành miền Bắc và khu vực bắc miền Trung. Kèm theo đó là giông lốc, mưa đá, có hạt to bằng quả trứng gà gây ra rất nhiều thiệt hại cho người dân, đồng thời kéo theo nguy cơ lũ quét, sạt lở, sụt lún đất… Dự báo trong những ngày tới, mưa giông, cục bộ mưa to vẫn tiếp tục xuất hiện ở khu vực miền Bắc và bắc miền Trung. Đến khoảng ngày 12 - 13.5, nắng nóng có khả năng quay lại ở miền Bắc và cả miền Trung.
"Siêu El Nino" chực chờ
Chuyên gia Lê Thị Xuân Lan thông tin thêm Cục quản lý đại dương và khí quyển quốc gia Mỹ (NOAA) vừa đưa ra bản tin cập nhật về xu hướng khí hậu tháng 5. Theo đó, khả năng cao là El Nino sẽ xuất hiện vào khoảng cuối tháng 5 - đầu tháng 6; sẽ mạnh dần lên trong những tháng cuối năm 2026 đầu năm 2027 và là một đợt El Nino có cường độ mạnh. Nếu dự báo này chính xác, mùa bão năm nay sẽ đến muộn và dồn dập và cuối năm, khả năng có bão mạnh, thậm chí là siêu bão.
Trên thực tế lâu nay có sự trùng hợp giữa một El Nino mạnh và mùa mưa đến muộn ở Nam bộ. Và điều này đang diễn ra khi Nam bộ vẫn chưa có gió tây nam, yếu tố quyết định sự xuất hiện của mùa mưa. Hiện tại, có một cơn bão đang hình thành trên vịnh Bengal (Ấn Độ Dương), dự báo khoảng ngày 14 - 15.5 sẽ mạnh thành bão. Cơn bão này sẽ tạo điều kiện cho gió tây nam phát triển thổi qua vịnh Thái Lan rồi vào khu vực Nam bộ. Cùng lúc đó, ở phía đông Philippines có một vùng xoáy có khả năng mạnh thêm. Hai yếu tố này xuất hiện giúp mây giông phát triển mạnh mang mùa mưa tới cho khu vực Nam bộ. Như vậy, khả năng khoảng 1 tuần nữa các khu vực ở Nam bộ sẽ lần lượt bước vào mùa mưa, bắt đầu từ khu vực bán đảo Cà Mau và phía bắc miền Đông mở rộng dần ra các khu vực khác. Nói một cách đơn giản thì năm nay, mùa mưa ở Nam bộ sẽ đến muộn.
Đối chiếu với số liệu lịch sử trong 20 năm qua có thể thấy, những năm có El Nino, gió mùa tây nam thường bắt đầu muộn và kết thúc sớm, hoạt động của gió mùa tây nam không mạnh và không liên tục. Do vậy, hầu hết các nơi trên lãnh thổ VN có lượng mưa vào những thời kỳ El Nino mạnh đều giảm so với trung bình nhiều năm. Tình trạng hạn hán thường xảy ra trước khi bắt đầu mùa mưa, lượng mưa các tháng mùa khô thấp hơn so với trung bình, các đợt khô hạn trên diện rộng giữa mùa mưa kéo dài hơn. Nhiệt độ cao nhất trong mùa khô (tháng 3 - 4 đến đầu tháng 5) cao hơn bình thường. "Các năm có
El Nino, mùa mưa thường bắt đầu muộn và chấm dứt sớm hơn trung bình. Chẳng hạn như năm 1998, mùa mưa ở Nam bộ bắt đầu vào khoảng gần cuối tháng 5 đến nửa đầu tháng 6. Số ngày mưa cả năm ít hơn trung bình nhiều năm. Còn tại TP.HCM, lịch sử ghi nhận mùa mưa đến chậm nhất vào năm 1993, đến ngày 25.5. Đối với TP.Cần Thơ, mùa mưa đến muộn nhất vào ngày 11.6.1998", bà Lan dẫn chứng.
Đó cũng chính là những dấu hiệu cho thấy năm nay có thể sẽ xuất hiện "siêu El Nino".
Cần ứng phó ngay bây giờ
Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo VN cho biết hồi năm 2016, El Nino đã làm thiệt hại 700.000 tấn lúa và xuất khẩu gạo của VN giảm còn chỉ trên 4 triệu tấn. Từ kinh nghiệm này, năm 2021, VN đã ứng phó hiệu quả tác động El Nino đối với sản xuất lúa ở ĐBSCL.
Từ đó, hiệp hội khuyến nghị ngay từ bây giờ các địa phương cần rà soát, tu bổ công trình thủy lợi, lên kế hoạch dịch chuyển thời vụ, chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa hoặc vụ lúa kém hiệu quả. Sử dụng kinh phí hỗ trợ đất lúa của nhà nước cho nâng cấp thủy nông nội đồng để chủ động tưới tiêu.
Một số chính sách hỗ trợ được khuyến nghị gồm: Tính trên diện tích lúa sản xuất, nông dân được vay ưu đãi bằng 2/3 chi phí sản xuất cho mỗi vụ. Khuyến khích nông dân tích tụ đất lúa theo quy định luật pháp và được vay ưu đãi để tích tụ đất lúa. Nông dân được vay ưu đãi nếu có điều kiện làm dịch vụ phục vụ trong hợp tác xã hoặc trong vùng lân cận như sấy lúa, dịch vụ cơ giới hóa...
