Bà Nguyễn Thị Bính, Giám đốc Công ty cổ phần Sản xuất thương mại dịch vụ Nguyễn Bính, chủ cơ sở bún rộng 70m² tại phường Tân Sơn, vừa có đơn kêu cứu khẩn cấp gửi đến lãnh đạo TP.HCM - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Chủ cơ sở bún: "Một bản án vượt quá sức chịu đựng"
Bà Nguyễn Thị Bính, Giám đốc Công ty cổ phần Sản xuất thương mại dịch vụ Nguyễn Bính (tại phường Tân Sơn, khu vực phường 15, quận Tân Bình trước đây) vừa có đơn kêu cứu khẩn cấp gửi đến lãnh đạo TP.HCM khi cơ sở mình đang lãnh phải "một bản án vượt quá sức chịu đựng".
Quyết định xử phạt xác định cơ sở này xả thải với lưu lượng 10m³/ngày. Tuy nhiên trong đơn kêu cứu gửi lãnh đạo TP.HCM, chủ cơ sở cho rằng con số này chưa phản ánh đúng thực tế.
Dẫn chứng từ hóa đơn nước quý 4-2025, tổng lượng nước sử dụng của cơ sở là 488m³ trong 92 ngày, tương đương khoảng 5,3m³/ngày (bao gồm cả nước sinh hoạt). Nếu tính theo tỉ lệ xả thải thông thường, lượng nước thải thực tế chỉ vào khoảng 4,24m³/ngày (80% lượng nước cấp), chưa tới 50% so với mức bị quy kết.
Chủ cơ sở cũng cho biết thời điểm lấy mẫu rơi vào lúc xảy ra sự cố tràn bể, khiến chỉ số bị đẩy lên bất thường. Cơ sở đã khắc phục ngay sau đó và đề nghị được quan trắc lại, nhưng chưa được xem xét thấu đáo.
"Với một cơ sở thủ công có quy mô 70m² và có 6 nhân công, mức phạt hơn nửa tỉ đồng không khác gì một lệnh "khai tử" trực tiếp. Ngay cả khi bán hết máy móc, chúng tôi cũng không thể chi trả", bà Bính viết trong đơn.
Phường Tân Sơn nói gì?
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, đại diện UBND phường Tân Sơn cho biết việc ban hành quyết định xử phạt không phải là động thái đột ngột mà đã trải qua quá trình theo dõi, kiểm tra.
Qua kiểm tra ghi nhận hệ thống xử lý nước thải nhiều thời điểm không vận hành do hư hỏng. Nước thải xả trực tiếp ra môi trường với các thông số vượt quy chuẩn nhiều lần (thông số pH nằm ngoài ngưỡng quy chuẩn kỹ thuật, BOD5 vượt tới 36,7 lần, COD vượt 29,5 lần, TSS vượt 12,9 lần, Amoni vượt 1,4 lần; tổng nitơ vượt 2,14 lần).
Lãnh đạo phường Tân Sơn cho hay trước khi xử phạt, cơ quan chức năng đã lập biên bản, cho doanh nghiệp giải trình, gia hạn thời gian sửa chữa hệ thống xử lý nước thải, nhưng việc khắc phục không đạt yêu cầu.
Về tranh cãi liên quan lưu lượng xả thải, đại diện UBND phường Tân Sơn khẳng định cơ sở không lắp đồng hồ đo nước thải, sử dụng chung một nguồn nước cho cả sinh hoạt và sản xuất nên không thể tách riêng. Do đó cơ quan chức năng căn cứ vào hóa đơn tiền nước các tháng 10, 11 và 12 do Công ty cổ phần Cấp nước Tân Hòa phát hành, cho thấy tổng lượng nước tiêu thụ của cơ sở này là 975m3.
Tại thời điểm lấy mẫu thử, đoàn được chủ cơ sở thông báo bị rách lưới lọc và đề nghị đoàn kiểm tra cho lấy lại mẫu nước thải. Tuy nhiên quá trình phát hiện lưới lọc rách và thay lưới mới không có sự chứng kiến của các thành viên đoàn kiểm tra.
Chủ cơ sở tự thực hiện và báo thông tin cho đoàn kiểm tra. Vào thời điểm chủ cơ sở thông báo đã thay lưới lọc mới, quá trình lấy mẫu nước thải vẫn còn đang thực hiện. Do đó không đủ cơ sở để yêu cầu thực hiện lấy lại mẫu nước thải.
Quyết định xử phạt hành chính 06/QĐ-XPHC của UBND phường Tân Sơn nêu rõ hành vi vi phạm và mức phạt gồm: xả nước thải vượt chuẩn trên 5 lần - bị phạt 230 triệu đồng; tăng thêm 100% (230 triệu đồng) do các thông số COD, TSS vượt trên 5 lần; tăng thêm 30% (69 triệu đồng) do tổng nitơ vượt từ 2 đến dưới 3 lần; và tăng thêm 10% (23 triệu đồng) do amoni vượt từ 1,1 đến dưới 1,5 lần, nâng tổng mức xử phạt lên 552 triệu đồng.
Luật sư Nguyễn Đăng Tư (Đoàn luật sư TP.HCM) khi trao đổi với Tuổi Trẻ Online đã cho rằng mục đích của xử phạt môi trường là buộc doanh nghiệp khắc phục hậu quả, đưa nguồn thải về đúng quy chuẩn. Tuy nhiên nếu mức phạt vượt xa giá trị tài sản và khả năng tài chính, hệ quả tất yếu có thể là doanh nghiệp buộc phải đóng cửa. Khi đó yêu cầu khắc phục hậu quả cũng trở nên bất khả thi.
Theo vị luật sư, hệ lụy không dừng lại ở một cơ sở sản xuất bị "khai tử", mà còn kéo theo hàng chục lao động mất sinh kế. Một chính sách nếu không tính đến khả năng thực thi trong thực tế rất dễ đi chệch khỏi mục tiêu ban đầu.
Còn luật sư Bùi Thị Trinh Hoa (Đoàn luật sư TPHCM), Phó chánh Văn phòng Trung tâm Trọng tài thương mại quốc tế TGAC, nhận định việc xử phạt lĩnh vực môi trường hơn nửa tỉ đồng đối với doanh nghiệp kinh doanh ngành nghề truyền thống của bà Bình chưa phù hợp thực tiễn kinh doanh của doanh nghiệp. Mức phạt quá lớn so với doanh thu và khả năng tài chính của các doanh nghiệp này. Nguy cơ cao khiến các doanh nghiệp truyền thống phải đóng cửa, ảnh hưởng đến công ăn việc làm của nhiều lao động.
Bà Hoa cho rằng theo trình bày của bà Bính, doanh nghiệp của bà đã kinh doanh từ những năm 1999. Tại thời điểm lấy mẫu để xác định xử phạt doanh nghiệp của bà đang gặp sự cố sản xuất, dẫn đến ảnh hưởng nguồn nước xả thải so với những ngày kinh doanh thông thường. Tuy nhiên cơ quan chức năng lại không lấy mẫu lại vào các ngày hoạt động thường trực khác theo đề nghị của bà Bính, dẫn tới quyết định xử phạt hành chính có rủi ro thiếu tính khách quan.
Sự cố kỹ thuật là sự kiện bất khả kháng mà doanh nghiệp bà Bính không lường trước được. Từ đó bà Hoa cho rằng cơ quan chức năng cần xem xét thấu đáo lại sự việc. Trường hợp nếu do sự cố kỹ thuật như lời bà Bính trình bày thì doanh nghiệp cần được miễn các trách nhiệm liên quan việc xử phạt, tránh việc xử phạt "oan", dẫn đến "khai tử" doanh nghiệp đã hoạt động giữ nghề truyền thống của Việt Nam gần 30 năm nay.
