Điều đáng chú ý là những thỏi vàng này lại đến từ các quốc gia giàu có bậc nhất châu Âu. Vì sao họ gửi tài sản chiến lược sang bên kia Đại Tây Dương?
Ít ai biết rằng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tại New York thực chất chỉ đóng vai trò lưu ký vàng. Theo dữ liệu chính thức, nơi đây lưu trữ khoảng 6.300 tấn vàng, nhưng 98% thuộc về các ngân hàng trung ương và chính phủ nước ngoài.
Ai đang gửi vàng ở Mỹ nhiều nhất?
Chưa có danh sách công khai đầy đủ về chủ sở hữu vàng trong kho của Ngân hàng Dự trữ Liên bang tại New York, song nhiều dữ liệu từ các ngân hàng trung ương và tổ chức tài chính cho thấy phần lớn số vàng này thuộc về các quốc gia châu Âu, đặc biệt là những nền kinh tế lớn từng trải qua chiến tranh và biến động địa chính trị trong thế kỷ XX.
Trong số đó, Đức được xem là quốc gia gửi vàng lớn nhất. Ngân hàng trung ương Đức từng xác nhận có khoảng 1.200 tấn vàng được lưu trữ tại New York, chiếm tỷ trọng lớn trong dự trữ quốc gia. Dù đã triển khai chương trình hồi hương vàng từ năm 2013 nhưng hiện Berlin vẫn duy trì khoảng 1/3 dự trữ vàng tại Mỹ.
Theo sau là Ý, quốc gia sở hữu hơn 2.400 tấn vàng, đứng trong nhóm cao nhất thế giới. Dù không công bố chi tiết phân bổ, các báo cáo thị trường cho thấy một phần đáng kể dự trữ của Ý được giữ tại nước ngoài, trong đó có Mỹ, nhằm phục vụ các giao dịch tài chính và đảm bảo khả năng tiếp cận nhanh thị trường toàn cầu.
Các nước như Hà Lan và Bỉ cũng từng duy trì tỷ lệ vàng lớn tại New York, có thời điểm chiếm tới một nửa dự trữ. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, hai quốc gia này đã chủ động chuyển một phần vàng về nước, trong xu hướng chung nhằm tăng quyền kiểm soát tài sản chiến lược.
Trong khi đó, Thụy Sĩ áp dụng chiến lược phân bổ linh hoạt, khi chia vàng giữa trong nước, Mỹ và Anh.
Vì sao vàng của thế giới lại ‘đổ về’ Mỹ?
Câu chuyện vàng nằm ở Mỹ thực ra bắt đầu từ một thời điểm rất cụ thể: sau Chiến tranh Thế giới thứ hai. Khi đó, phần lớn châu Âu gần như kiệt quệ, còn Mỹ lại nổi lên như nền kinh tế mạnh và ổn định nhất thế giới.
Vì thế nhiều quốc gia đưa vàng sang New York, không chỉ để cất giữ mà còn để “trú ẩn” trong một hệ thống được coi là an toàn nhất lúc bấy giờ.
Nhưng an toàn chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại nằm ở sự tiện lợi. Kho vàng của Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York không chỉ là nơi lưu trữ, mà còn giống một trung tâm giao dịch dự trữ vàng.
Ở đó, các quốc gia có thể mua bán vàng với nhau mà gần như không cần di chuyển vật chất: chỉ cần chuyển quyền sở hữu giữa các khoang lưu trữ là xong một giao dịch.
Trong bối cảnh New York là trung tâm tài chính toàn cầu, việc để vàng ngay tại đây giúp các ngân hàng trung ương phản ứng nhanh hơn với biến động thị trường.
Đồng thời, sau Hiệp định Bretton Woods, đồng USD trở thành trung tâm của hệ thống tiền tệ quốc tế và có thể quy đổi trực tiếp sang vàng.
Điều này khiến việc giữ vàng ngay tại Mỹ trở nên hợp lý hơn bao giờ hết: vừa thuận tiện cho giao dịch, vừa gắn liền với trung tâm quyền lực tài chính toàn cầu.
Đến thời Chiến tranh Lạnh, lo ngại xung đột với Liên Xô khiến các nước Tây Âu chuyển vàng ra Mỹ thành “kho dự phòng” lý tưởng.
Làn sóng ‘hồi hương vàng’ gia tăng
Tuy nhiên, xu hướng này đang dần thay đổi. Trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, nhiều quốc gia đã âm thầm đưa vàng trở về lãnh thổ của mình.
Đức là ví dụ điển hình khi đã chuyển hàng trăm tấn vàng từ New York và Paris về Frankfurt. Hà Lan cũng thực hiện động thái tương tự, trong khi Pháp gần như không còn phụ thuộc vào kho vàng Mỹ.
Nguyên nhân không chỉ đến từ yếu tố kỹ thuật mà còn mang màu sắc chính trị. Những biến động gần đây trên thế giới, đặc biệt là việc các tài sản quốc gia có thể bị đóng băng trong xung đột địa chính trị, khiến nhiều nước đặt câu hỏi: liệu vàng của họ có “an toàn tuyệt đối” khi nằm ngoài biên giới?
Bên cạnh đó, áp lực trong nước cũng gia tăng. Người dân và giới chính trị tại nhiều quốc gia yêu cầu chính phủ phải kiểm soát trực tiếp tài sản chiến lược thay vì phụ thuộc vào bên ngoài.
Theo Federal Reserve, New York Fed, FT, The Guardian
