Hai siêu cường bước vào cuộc đàm phán chiến lược quan trọng
Ngày 13/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đặt chân đến Trung Quốc trong chuyến thăm nước này và dự kiến hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình trong ngày 14/5.
Trong nhiều năm qua, Mỹ chứng kiến sự suy giảm năng lực sản xuất công nghiệp sau quá trình toàn cầu hóa kéo dài. Chính quyền ông Trump đang thúc đẩy mạnh chiến lược đưa sản xuất trở lại nước Mỹ, đặc biệt ở các ngành công nghệ cao, chip bán dẫn, pin xe điện và quốc phòng. Các nhà máy mới liên tục được xây dựng tại Texas, Arizona hay Ohio.
Tuy nhiên, Washington cũng đối mặt nhiều sức ép. Lạm phát tại Mỹ nhiều năm qua vẫn cao hơn mục tiêu 2% của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), trong khi giá dầu leo thang bởi căng thẳng tại Trung Đông khiến áp lực chi phí khác gia tăng. Cuộc chiến liên quan Iran chưa có lối thoát rõ ràng, trong khi eo biển Hormuz - huyết mạch vận chuyển dầu khí toàn cầu - liên tục bị đe dọa gián đoạn.
Mỹ đồng thời xuất hiện một số khác biệt quan điểm với các đồng minh phương Tây về thương mại, năng lượng và địa chính trị.
Ở chiều ngược lại, Trung Quốc cũng đang trải qua giai đoạn khó khăn kể từ sau thời kỳ bùng nổ kinh tế. Dòng vốn FDI suy giảm mạnh trong vài năm gần đây khi nhiều doanh nghiệp phương Tây dịch chuyển chuỗi cung ứng sang Ấn Độ, Mexico và Đông Nam Á theo chiến lược “China+1”.
Mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu của Bắc Kinh chịu sức ép lớn từ cuộc chiến thuế quan do ông Trump khởi động từ năm 2018. Xuất khẩu sang Mỹ giảm tốc mạnh, trong khi tiêu dùng nội địa vẫn chưa thể trở thành động lực thay thế. Tỷ trọng tiêu dùng trong GDP Trung Quốc còn thấp và tăng chậm trong bối cảnh dân số giảm liên tiếp nhiều năm.
Khủng hoảng bất động sản kéo dài tiếp tục tạo áp lực lên nền kinh tế Trung Quốc. Thị trường nhà ở trầm lắng ảnh hưởng tới tài sản hộ gia đình và tâm lý tiêu dùng, trong khi một số ngành sản xuất đối mặt tình trạng dư cung và áp lực chi phí đầu vào gia tăng do giá năng lượng biến động.
Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng chịu tác động từ những biến động địa chính trị và thương mại toàn cầu, trong bối cảnh nguồn cung năng lượng và thị trường xuất khẩu có nhiều thay đổi.
Một trong những thách thức đáng chú ý của Trung Quốc hiện nay vẫn là công nghệ lõi. Nước này đã đạt nhiều tiến bộ trong AI ứng dụng, robot, xe điện và sản xuất quy mô lớn, song vẫn tiếp tục đầu tư để nâng cao năng lực trong lĩnh vực chip bán dẫn, thiết bị công nghệ cao và phần mềm.
Trong bối cảnh đó, cuộc gặp giữa ông Donald Trump và ông Tập Cận Bình được giới quan sát đánh giá là dịp quan trọng để hai nền kinh tế lớn nhất thế giới trao đổi về các vấn đề kinh tế, thương mại và công nghệ, đồng thời tìm kiếm những điểm cân bằng mới trong quan hệ song phương.
Triển vọng kinh tế thế giới sẽ ra sao?
Dù đối mặt nhiều vấn đề nội tại, Mỹ vẫn đang nắm các lợi thế chiến lược quan trọng nhất của hệ thống kinh tế toàn cầu.
Sức mạnh lớn nhất của Washington là đồng USD. Đồng bạc xanh hiện vẫn giữ vai trò thống trị trong dự trữ ngoại hối, thanh toán quốc tế, giao dịch dầu khí và thị trường tài chính toàn cầu. Hàng nghìn tỷ USD giao dịch trái phiếu, cổ phiếu và tiền tệ được thực hiện mỗi ngày bằng USD. Hệ thống thanh toán dầu mỏ bằng đồng USD (petrodollar) vẫn đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc tài chính toàn cầu.
Ngoài tài chính, Mỹ tiếp tục dẫn đầu ở công nghệ lõi, đặc biệt trong lĩnh vực AI và chip bán dẫn tiên tiến. Các tập đoàn như NVIDIA, Apple hay Qualcomm vẫn nắm nhiều công nghệ nền tảng mà Trung Quốc chưa thể thay thế hoàn toàn.
Washington cũng có lợi thế lớn về năng lượng. Mỹ là một trong những nước xuất khẩu dầu khí hàng đầu thế giới, trái ngược với Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất toàn cầu. Điều này giúp Mỹ hưởng lợi khi giá dầu tăng, thị trường chứng khoán vẫn liên tục lập kỷ lục cao mới khi chiến sự Iran diễn ra, còn Trung Quốc chịu áp lực chi phí lớn hơn.
Trong khi đó, Trung Quốc lại sở hữu lợi thế cực mạnh về năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng. Bắc Kinh vẫn là “công xưởng thế giới” với hệ sinh thái công nghiệp mà chưa quốc gia nào thay thế hoàn toàn được trong ngắn hạn.
Trung Quốc cũng có thị trường hơn một tỷ dân cùng khả năng triển khai công nghệ ứng dụng ở quy mô lớn. Bắc Kinh đang phát triển mạnh AI, robot, xe điện, năng lượng tái tạo và sở hữu lợi thế đáng kể về đất hiếm, nguyên liệu chiến lược của nền kinh tế số.
Điểm đáng chú ý là sau nhiều thời điểm thương chiến, Mỹ và Trung Quốc không thực sự tách rời hoàn toàn mà chuyển sang trạng thái “phụ thuộc có kiểm soát”. Hàng hóa Trung Quốc vẫn đi vào Mỹ thông qua các chuỗi cung ứng trung gian, trong khi doanh nghiệp Mỹ vẫn cần thị trường và năng lực sản xuất của Trung Quốc.
Chưa rõ cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập có tạo ra đột phá lớn ngay lập tức, tuy nhiên, khả năng góp phần duy trì ổn định quan hệ kinh tế và thương mại giữa hai nước là khá rõ. Hai bên được kỳ vọng sẽ thúc đẩy đối thoại, kiểm soát khác biệt và mở rộng hợp tác ở một số lĩnh vực như nông nghiệp, năng lượng hay hàng không.
Tuy nhiên, cạnh tranh trong các lĩnh vực công nghệ và chiến lược nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp diễn trong thời gian tới. AI, chip bán dẫn, đất hiếm, năng lượng và vấn đề Đài Loan (Trung Quốc) tiếp tục là những chủ đề được cộng đồng quốc tế quan tâm.
Nếu hai bên đạt được những đồng thuận nhất định, thị trường tài chính toàn cầu có thể được hỗ trợ tích cực, đồng thời giá dầu và vàng giảm bớt biến động. Ngược lại, nếu chưa đạt được tiến triển đáng kể, thị trường có thể tiếp tục đối mặt với những lo ngại liên quan đến thương mại, công nghệ và chuỗi cung ứng toàn cầu.
