Trò chuyện với VnExpress, đại diện DatVietVAC cho biết mô hình khai thác IP toàn diện khá mới lạ ở Việt Nam nhưng phổ biến, chuẩn hóa tại các thị trường lớn ở châu Á nhiều năm nay. IP gốc (Original Intellectual Property) là thuật ngữ chỉ sáng tạo nguyên bản gồm nhân vật, cốt truyện, phim, game, show, thế giới quan, biểu tượng hoặc yếu tố nhận diện khác do chính công ty, cá nhân phát triển, được bảo hộ pháp lý.
"Kinh doanh IP xuất hiện ở Hàn từ 2012, dần thay đổi diện mạo ngành công nghiệp giải trí nước này", người đại diện dẫn chứng. Cụ thể, cơ cấu nguồn thu của bốn "ông lớn" (big 4) trong ngành công nghiệp giải trí Hàn Quốc gồm HYBE, SM, JYP, YG dịch chuyển mạnh từ âm nhạc thu âm sang album, concert, gói đăng ký trả phí, cấp phép IP, format, hợp tác thương hiệu và thương mại hóa đa lĩnh vực. Giai đoạn 2012-2021, tổng doanh thu nhóm big 4 khoảng 503 triệu USD, 5 năm kế tiếp tăng gấp ba với 1,5 tỷ USD và 2025 tiếp tục phi mã 3,4 tỷ USD.
SM Entertainment là một trong những đơn vị tiên phong xây dựng mô hình kiếm tiền đa lớp quanh nghệ sĩ và IP. Doanh thu của họ đến từ âm nhạc, mở rộng sang bản quyền hình ảnh, vật phẩm, concert và gói hội viên cho fan. Năm ngoái, công ty này tăng trưởng doanh thu gần 19%, lên 827 triệu USD.
DatVietVAC đẩy mạnh mô hình kinh doanh IP. Ảnh: DatVietVAC
Tương tự, HYBE - công ty chủ quản BTS - cũng chuyển đổi từ mô hình doanh thu sang hệ sinh thái có tương tác giữa nghệ sĩ và người hâm mộ. Nội dung số, vật phẩm, nền tảng cộng đồng, hội viên hay tương tác ảo tạo nguồn thu liên tục, thay vì phụ thuộc vào một album hay tour diễn. Năm ngoái, doanh số HYBE lên đến 1,9 tỷ USD và giá trị vốn hóa hơn 7,5 tỷ USD.
"Điểm chung của các mô hình này nằm ở khả năng sở hữu IP gốc và khai thác toàn bộ vòng đời thương mại của tài sản đó. Đó cũng là hướng đi chúng tôi theo đuổi", đại diện DatVietVAC cho hay.
Từ thành công của chuỗi concert "Anh trai say hi" cho thấy thị trường giải trí Việt có dư địa tăng trưởng lớn. Ảnh: DatVietVAC
DatVietVAC cho biết đội ngũ của họ trực tiếp sáng tạo, sở hữu IP gốc, thay vì nhập khẩu hoặc điều chỉnh format quốc tế như phần lớn thị trường hiện nay. "Sự khác biệt này tạo ra khoảng cách rất lớn về mặt kinh doanh", người đại diện nhấn mạnh.
Khi mua format nước bạn để Việt hóa, doanh nghiệp nội địa chủ yếu hưởng doanh thu sản xuất, quảng cáo hoặc tài trợ. Trong khi đó, phần lớn quyền khai thác dài hạn lẫn giá trị lớn hơn như licensing, merchandise, nhượng quyền, mở rộng quốc tế bị giới hạn bởi ràng buộc bản quyền, thuộc về đơn vị gốc.
Ngược lại, khi làm chủ IP gốc, doanh nghiệp có thể khai thác toàn bộ hệ sinh thái doanh thu quanh IP đó. Đơn cử với Anh trai say hi, DatVietVAC hút doanh thu từ tài trợ, quảng cáo suốt thời gian phát sóng. Khi chương trình tạo được cộng đồng hâm mộ đủ lớn, các lớp doanh thu mới tiếp tục mở ra như: concert, fan meeting, phân phối nhạc trên đa nền tảng, bán vật phẩm lưu niệm, khai thác hình ảnh nghệ sĩ, licensing, thậm chí là nhượng quyền khai thác cho các đối tác ở thị trường khác.
"Công ty có thể chủ động và toàn quyền khai thác IP, thay vì mất thời gian đàm phán, chịu các điều khoản ràng buộc (trong đó có tỷ lệ chia sẻ lợi nhuận) từ đối tác nước ngoài", đại diện DatVietVAC lý giải.
Những năm gần đây, DatVietVAC dần xoay trục sang D2C (direct-to-consumer), xây dựng "fan economy" (nền kinh tế người hâm mộ) - nơi giá trị nằm ở khả năng duy trì tương tác lâu dài thay vì tạo ra show ăn khách ngắn hạn.
Bức tranh tài chính phần nào phản ánh hiệu quả của chiến lược này. Giai đoạn 2023-2025, doanh nghiệp ghi nhận tổng doanh thu hơn 9.650 tỷ đồng. Mảng D2C tăng trưởng kép 64%, riêng khai thác IP tăng tới 361%, trở thành chìa khóa giải bài toán tăng trưởng dài hạn.
Cũng theo báo cáo tài chính, năm 2025, DatVietVAC thu hơn 3.200 tỷ đồng. Trong đó 47% đến từ mảng Content Hub - năm thứ ba liên tiếp tỷ trọng mảng này đi lên. Yếu tố này vừa trực tiếp thúc đẩy tăng trưởng, vừa giúp công ty giảm dần phụ thuộc vào các dịch vụ truyền thống với biên lợi nhuận thấp hơn. Biên lợi nhuận hoạt động theo đó đạt gần 14%, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) xấp xỉ 41%. Theo phân tích từVietcap, hai chỉ số này vượt trội hơn mức trung bình của nhiều đối thủ trong khu vực (lần lượt 2,5%, 8,4%) lẫn doanh nghiệp nội địa cùng ngành (0,5% và 4,2%).
Theo phân tích của Vietcap, mảng Content Hub đóng góp gần một nửa doanh thu nhưng tạo ra tới 80% lợi nhuận gộp của DatVietVAC trong năm 2025. Ảnh: Vietcap
Vietcap ước tính quy mô thị trường giải trí Việt Nam hiện đạt khoảng 2,4 tỷ USD và giai đoạn tới có thể duy trì tốc độ tăng trưởng 12-15% mỗi năm. Trong khi đó, chi tiêu cho giải trí ở nước ta mới chiếm khoảng 1,4% thu nhập bình quân đầu người - thấp hơn so với mức 2-3% ở nhiều quốc gia trong khu vực.
"Khoảng cách trên cho thấy ngành công nghiệp văn hóa nước ta đang ở giai đoạn đầu của chu kỳ tăng trưởng, dư địa còn rất lớn khi Chính phủ thúc đẩy công nghiệp văn hóa trở thành động lực kinh tế mới", đại diện DatVietVAC cho hay. Khi thu nhập được cải thiện, nhu cầu trải nghiệm văn hóa - giải trí của người dân tiếp tục gia tăng. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp đặt mục tiêu doanh thu 3.382 tỷ đồng năm 2026, lợi nhuận sau thuế 420 tỷ đồng. Tầm nhìn đến 2030 là doanh thu 5.000 tỷ đồng và lợi nhuận 780 tỷ đồng.
Phú Cát
