"Chúng tôi không dám ngủ vào ban đêm. Chúng tôi đều thức trên boong vì không bao giờ biết điều gì có thể xảy ra tiếp theo", một thủy thủ 28 tuổi người Ấn Độ nói với NBC News.
Anh bắt đầu lênh đênh trên biển từ tháng 11/2025. Chuyến đi qua vịnh Ba Tư tưởng chừng bình thường đã biến thành ác mộng, khi xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran bùng nổ ngày 28/2, khiến Tehran phong tỏa eo biển Hormuz để đáp trả. Con tàu anh làm việc giờ đây buộc phải ở lại lãnh hải Iraq.
"Ban đầu tôi ở phòng máy nên không biết chuyện gì xảy ra", thủy thủ kể. "Khi lên boong, tôi thấy mọi người đứng nhìn những quả tên lửa bay qua rồi sau đó là các vụ nổ ở phía xa. Tôi có thể thấy chúng đánh xuống mặt đất, khói bốc lên và cảm nhận rung chấn truyền đến tàu".
Thanh niên này là một trong số hơn 20.000 thủy thủ trên khoảng 2.000 tàu mắc kẹt ở vịnh Ba Tư hơn một tháng qua. Họ đang sinh tồn với điều kiện ngày càng khắc nghiệt, khi thiếu lương thực, nước ngọt và đối mặt nguy cơ bị tấn công.
Tàu chở dầu Shenlong Suezmax cờ Liberia chở dầu thô từ Arab Saudi qua eo biển Hormuz đến cảng Mumbai, Ấn Độ ngày 12/3. Ảnh: AFP
Eo biển Hormuz được ví như yết hầu của dòng chảy năng lượng, khi là tuyến đường vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí đốt của thế giới. Số liệu từ Tổ chức Hàng hải Quốc tế cho thấy trước khi chiến sự nổ ra, mỗi ngày có khoảng 150 tàu đi qua Hormuz. Trong gần một tháng qua, trung bình chỉ có 4-5 tàu qua eo biển một ngày, hàng nghìn tàu nằm im do lo sợ nguy cơ bị tấn công.
Đối với nhiều thủy thủ, đây không phải lần đầu họ bị mắc kẹt trong khủng hoảng. Họ từng bị giữ trên tàu suốt thời gian dài do các hạn chế khi đại dịch Covid-19 bùng phát. Sau đó là các cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại Biển Đỏ, khiến ít nhất 9 thủy thủ thiệt mạng và 11 người bị Houthi giữ.
Tình hình tại vịnh Ba Tư tiếp tục đẩy họ vào một vòng xoáy khắc nghiệt mới. Nhiều tàu bắt đầu hết rau tươi và nước sạch phục vụ sinh hoạt. Các thủy thủ đang phải chia sẻ kinh nghiệm sinh tồn qua mạng xã hội và radio hàng hải. Một số thu gom nước ngưng tụ từ hệ thống điều hòa để sử dụng, trong khi những người khác câu cá bên mạn tàu, bắt cá ngừ, mực để duy trì bữa ăn.
Hoạt động tiếp tế trở nên khó khăn và đắt đỏ. Cảng Fujairah tại Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nơi các tàu thường ghé qua, liên tục bị tấn công. Giá thực phẩm tăng vọt, lên tới 31 USD mỗi kg xoài và 15 USD mỗi kg cam. Việc thay ca thủy thủ bị đình trệ do số lượng chuyến bay đến những trung tâm hoán đổi thuyền viên như Dubai, UAE, vẫn rất ít và tốn kém.
Liên đoàn Công nhân Vận tải Quốc tế (ITF), tổ chức đại diện cho người lao động ngành vận tải trên thế giới có trụ sở ở Anh, cho biết đã nhận được khoảng 1.000 yêu cầu hỗ trợ từ khu vực, trong đó nhiều tàu báo cáo đang cạn thực phẩm, và khoảng 200 thủy thủ muốn rời tàu để về nhà. Hơn một nửa các yêu cầu liên quan đến tiền lương và quyền lợi trong vùng chiến sự.
"Chúng tôi không hiểu vì sao một số chủ tàu vẫn đưa tàu đến khu vực đó, đặt thuyền viên vào nguy hiểm. Điều đó hoàn toàn không thể chấp nhận được", ông Mohamed Arrachedi, phụ trách giải quyết các yêu cầu từ thủy thủ ở khu vực Arab và Iran tại ITF, nói. "Các thuyền viên phải được phép trở về nhà khi họ yêu cầu. Họ không muốn phải làm anh hùng".
Dù đối mặt với nguy hiểm, thu nhập tăng cao trở thành yếu tố giữ chân lao động. Một số công ty tuyển dụng đưa ra mức lương gấp đôi. Thuyền trưởng có thể kiếm hơn 26.000 USD mỗi tháng khi đi qua Hormuz, trong khi một thủy thủ trưởng boong nhận gần 5.200 USD.
Với nhiều người, khoản phụ cấp này đơn giản là phản ánh đúng mức độ rủi ro. 18 sự cố gây hư hại tàu thương mại đã được ghi nhận tại eo biển Hormuz, vịnh Ba Tư và vịnh Oman từ ngày 1 đến 19/3. Ít nhất 7 thủy thủ thiệt mạng và nhiều người bị thương nặng trong các cuộc tấn công.
Ngày 2/3, một vụ tấn công nhằm vào tàu MKD Vyom khiến một thủy thủ thiệt mạng. Con tàu, chở gần 60.000 tấn xăng, bị đánh trúng bởi xuồng không người lái ngoài khơi Oman. Thủy thủ đoàn phải rời tàu khẩn cấp, trong khi thi thể nạn nhân bị bỏ lại vì không còn thiết bị bảo hộ để tiếp cận.
Một trường hợp khác là thuyền trưởng Rakesh Ranjan Singh của tàu chở dầu ASP Avana, qua đời ở tuổi 47. Ông đã lên tàu từ ngày 2/2 để bắt đầu hành trình vận chuyển dầu từ Al Jubail, Arab Saudi, nhưng chuyến đi bị gián đoạn từ ngày 28/2 khi xung đột bùng phát.
ASP Avana phải neo ngoài khơi UAE trong nhiều tuần. Đến ngày 18/3, gia đình nhận được thông báo rằng ông gặp tình trạng khẩn cấp về sức khỏe. Trực thăng không thể tiếp cận nên ông được đưa vào bờ bằng tàu cao tốc và chuyển tới bệnh viện ở Dubai nhưng không kịp. Nguyên nhân tử vong được xác định là đau tim.
Ngay cả khi không bị tấn công trực tiếp, các thủy thủ vẫn phải sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài. Ban ngày, họ cố duy trì sinh hoạt, tập thể dục, xem phim hoặc làm việc bảo trì. Nhưng khi màn đêm buông xuống, nỗi sợ lại tăng lên.
"Khi mặt trời lặn xuống, nỗi sợ bắt đầu ập đến, bởi phần lớn các cuộc tấn công đều xảy ra trong bóng tối", theo Angad Banga, Giám đốc điều hành tập đoàn hàng hải Caravel, trụ sở Hong Kong.
"Thế giới phụ thuộc vào những con người này để giữ hoạt động thương mại không bị gián đoạn", ông Banga tiếp tục. "Nhưng cứ mỗi khi khủng hoảng lắng xuống và không còn xuất hiện trên mặt báo, họ lại nhanh chóng bị lãng quên. Vòng lặp này cần phải chấm dứt".
Vị trí các tàu ở khu vực quanh eo biển Hormuz ngày 4/4. Đồ họa: WSJ
Trong một số trường hợp hiếm hoi, tàu vẫn có thể đi qua eo biển nếu đáp ứng điều kiện nhất định. Một thủy thủ Trung Quốc cho biết tàu của người này đã vượt qua sau khi nhận được "mã an toàn" từ phía Iran và di chuyển theo lộ trình được chỉ định gần đảo Larak.
"Chúng tôi chỉ tiếp tục bốc hàng sau khi toàn bộ thủy thủ đoàn bỏ phiếu đồng ý", thủy thủ này nói. "Chủ tàu cũng cung cấp cho chúng tôi khoản phụ cấp khi làm việc trong vùng chiến sự".
Tuy nhiên, với phần lớn những người còn lại, sự chờ đợi vẫn kéo dài vô định.
"Gia đình tôi rất lo lắng", thủy thủ người Ấn Độ nói. "Chúng tôi đã thu dọn hết hành lý và sẵn sàng rời đi ngay khi có người gọi".
Như Tâm (Theo WSJ, NBC News, Reuters)
