Chỉ số tia UV (tia tử ngoại, tia cực tím) là thước đo về cường độ bức xạ tia cực tím từ mặt trời, phản ánh mức độ nguy cơ gây hại cho da. Chỉ số càng cao, khả năng gây bỏng da, cháy nắng, lão hóa da và ung thư da càng lớn. Dược sĩ Đỗ Xuân Hòa, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết nếu chỉ số UV ở mức rất cao, da có nguy cơ bị tổn thương chỉ sau 10-15 phút tiếp xúc trực tiếp ánh nắng mặt trời mà không có biện pháp bảo vệ.
Tia UV gồm ba loại: UVA, UVB và UVC. Trong đó, UVA và UVB có thể xuyên qua khí quyển và tác động trực tiếp đến da. Với bước sóng dài 320-400 nm, tia UVA có khả năng xuyên sâu vào lớp trung bì của da gây tình trạng nám má, khô, nếp nhăn, lão hóa da. Tia UVB có bước sóng ngắn hơn 290-320 nm, tác động chủ yếu lên lớp thượng bì da, là nguyên nhân trực tiếp gây cháy nắng (bỏng nắng) và hình thành ung thư da.
Che chắn kỹ khi ra ngoài trời kết hợp dùng kem chống nắng để bảo vệ da trong mùa nắng nóng. Ảnh Thái Thanh
Khi tiếp xúc với tia UV, cơ thể kích thích các tế bào sắc tố melanocyte tăng sản sinh melanin để bảo vệ da khỏi tổn thương. Tuy nhiên, melanin sản sinh và tích tụ quá nhiều khiến da trở nên sẫm màu, hình thành nám da, tàn nhang, đồi mồi. Trước sự tấn công của tia UV, da phản ứng bằng cách giải phóng hàng loạt chất gây viêm và chất oxy hóa (ROS) để chữa lành tổn thương. Tình trạng viêm này biểu hiện dưới dạng nóng và đỏ của cháy nắng, bỏng nắng.
Các biểu hiện như sạm nám, bỏng da, cháy nắng là những tổn thương da ban đầu có thể nhìn thấy bên ngoài. Trong khi đó, tổn thương gene (DNA tế bào da bị mất ổn định, hình thành đột biến) thường diễn ra âm thầm, tích lũy theo thời gian và chỉ biểu hiện rõ ở các giai đoạn muộn. Theo Quỹ Ung thư da Mỹ (SCF), người bị cháy nắng 5 lần trong đời có thể tăng gấp đôi nguy cơ mắc ung thư da.
Ngoài cường độ của tia UV, thời gian tiếp xúc với ánh nắng và tình trạng da cũng khiến mức độ tổn thương khác nhau ở mỗi người. Dược sĩ Hòa lý giải sự khác biệt này liên quan đến cách cơ thể sản xuất melanin. Nếu cơ thể tạo ra nhiều melanin sáng màu hơn, da ít bị sạm. Nếu melanin tối màu chiếm ưu thế, da dễ trở nên sẫm màu hơn. Khi các sắc tố tối màu này tập trung tại một vùng, có thể hình thành nám hoặc tàn nhang.
Mô tả tình trạng phân bổ các melanin sáng màu và melanin tối màu. Đồ họa: Công ty Cổ phần Dược phẩm Eco
Trường hợp da bị cháy nắng, bỏng nắng, có thể đắp vải lạnh ẩm mát lên vùng da tổn thương và sử dụng sản phẩm làm mát dưỡng ẩm dịu nhẹ cho da. Nếu tình trạng bỏng cháy không cải thiện sau vài ngày chăm sóc, cần đến gặp bác sĩ da liễu để kiểm tra.
Thái Thanh
