Khi 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu gián đoạn do tắc nghẽn ở eo biển Hormuz, các quốc gia châu Phi và châu Á có nhà máy điện hạt nhân đang tăng sản lượng để đáp ứng nhu cầu năng lượng ngắn hạn.
Tại Đông Á, Hàn Quốc tăng sản lượng tại các nhà máy điện hạt nhân đang vận hành. Nước này đồng thời đẩy nhanh công tác bảo trì tại 5 lò phản ứng đã ngừng hoạt động, với kế hoạch khởi động lại vào tháng sau.
Bà Michiyo Miyamoto, chuyên gia Viện Kinh tế năng lượng và Phân tích tài chính (Mỹ), cho biết giá điện cao kỷ lục và cuộc khủng hoảng năng lượng khiến dư luận Nhật Bản nghiêng về chấp nhận điện hạt nhân.
Lò phản ứng Bataan ở Morong, Philippines chưa bao giờ hoạt động. Ảnh: Reuters
Tại Đài Loan (Trung Quốc), giới chức cũng đang xem xét tái khởi động 2 lò phản ứng - một quá trình đòi hỏi phải kiểm tra an toàn vô cùng khắt khe.
Ở Nam Á và Đông Nam Á, Bangladesh gấp rút đưa vào hoạt động các lò phản ứng mới do Tập đoàn Rosatom (Nga) xây dựng. Dhaka kỳ vọng chúng cung cấp 300 MW trong mùa hè năm nay, giảm áp lực cho hệ thống điện trước tình trạng thiếu khí đốt.
Philippines gần đây ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia và đang xem xét khôi phục nhà máy điện hạt nhân được xây dựng sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973, nhưng chưa đưa vào hoạt động.
Bà Alvie Asuncion-Astronomo, chuyên gia Viện Nghiên cứu Hạt nhân Philippines, nói xung đột Trung Đông đang "tạo ra cú hích cần thiết cho năng lượng hạt nhân". "Tôi hy vọng chúng ta đã rút ra bài học", bà nói.
Giá năng lượng tăng vọt và thiếu điện do căng thẳng ở Trung Đông cũng đang khiến các nước châu Phi quan tâm tới điện hạt nhân. Nam Phi - quốc gia duy nhất châu lục có nhà máy đang vận hành, muốn tăng tỷ trọng năng lượng này từ khoảng 5% hiện nay lên 16% vào 2040.
Tại hội nghị thượng đỉnh vào tháng 3 do Liên Hợp Quốc tổ chức, Tổng thống Rwanda Paul Kagame nói châu Phi sẽ là "một trong những thị trường toàn cầu quan trọng nhất" cho các lò phản ứng nhỏ (SMR) những năm tới.
Các nhà cung cấp như Mỹ, Nga, Trung Quốc, Pháp và Hàn Quốc cũng nhìn thấy tiềm năng to lớn của thị trường SMR ở đây. Tập đoàn Rosatom đang xây dựng lò phản ứng đầu tiên cho Ai Cập. Họ còn có các thỏa thuận hợp tác với Ethiopia, Burkina Faso, Ghana, Tanzania và Niger.
Kenya và Ghana tham gia sáng kiến SMR do Mỹ dẫn dắt. Kenya dự kiến đưa vào vận hành một lò phản ứng vào 2034. Trong khi đó, Ghana lên kế hoạch xây dựng nhà máy điện hạt nhân vào năm 2027, và đang tìm kiếm các nhà cung cấp cụ thể.
Lò phản ứng hạt nhân công suất 700 MW đầu tiên do Ấn Độ tự phát triển, được xây dựng tại Nhà máy điện hạt nhân Kakrapar (KAPP). Ảnh: Reuters
Hiện có 31 quốc gia sử dụng điện hạt nhân, cung cấp khoảng 10% điện năng toàn cầu. Khoảng 40 nước khác đang cân nhắc hoặc chuẩn bị xây dựng nhà máy, theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
Điện hạt nhân khai thác năng lượng được giải phóng khi hạt nhân nguyên tử (như uranium) bị tách ra trong quá trình phân hạch. Không giống nhiên liệu hóa thạch, quá trình này không thải ra khí CO2 nhưng tạo ra chất thải phóng xạ nguy hiểm, khiến nhiều quốc gia vẫn thận trọng.
Bà Ayumi Fukakusa, thành viên nhóm vận động Friends of the Earth Japan, lưu ý "năng lượng hạt nhân rất rủi ro" và sẽ khiến các quốc gia phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu như uranium làm giàu.
Các nhà máy điện hạt nhân cũng dễ bị tổn thương, ví dụ như lò phản ứng từng bị nhắm mục tiêu trong cuộc xung đột gần đây, theo chuyên gia về khoa học nguyên tử người Mỹ Rachel Bronson. "Tất cả những điều này đều phải được cân nhắc khi nói về an ninh năng lượng", bà nói.
Ngoài ra, ông Joshua Kurlantzick, thành viên Hội đồng Quan hệ đối ngoại (Mỹ), cho rằng điện hạt nhân không phải là giải pháp nhanh cho cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại. Việc phát triển dự án có thể mất hàng chục năm, đặc biệt với các quốc gia mới bắt đầu.
Tuy nhiên, ông nhìn nhận các cam kết hiện nay có thể đưa điện hạt nhân trở thành một phần thiết yếu trong cơ cấu năng lượng tương lai của các nước. Còn theo ông Rex Amancio, chuyên gia Liên minh Năng lượng tái tạo toàn cầu, các dự án điện hạt nhân cần nhiều năm để triển khai. Vì vậy, các chính phủ nên tiếp tục tập trung vào điện tái tạo để đảm bảo an ninh năng lượng dài hạn.
Phiên An (theo AP)
