Báo cáo của Văn phòng Tổng thanh tra NASA (OIG) cho thấy quá trình thiết kế và thử nghiệm bộ đồ vũ trụ mới dùng cho chương trình Artemis của NASA đang chậm tiến độ. Điều này có thể khiến các cuộc trình diễn và kiểm chứng bộ đồ, vốn do công ty tư nhân Axiom Space phát triển, không thể diễn ra trước năm 2031. Trong khi đó, NASA dự kiến đưa con người đổ bộ Mặt Trăng năm 2028 theo chương trình Artemis.
OIG cho rằng chiến lược của NASA có một số điểm chưa hợp lý, gây chậm tiến độ phát triển bộ đồ. Ví dụ, cơ quan này thuê dịch vụ cho chuyến đi bộ ngoài không gian khi thị trường chưa sẵn sàng, thực hiện thanh toán theo từng giai đoạn và các hình thức hợp đồng rủi ro khác, yêu cầu nhà cung cấp phải đồng thời nộp đề xuất cho cả bộ đồ dành cho Mặt Trăng lẫn môi trường vi trọng lực cùng lúc - điều bị đánh giá là gánh nặng.
"Chúng tôi nhận thấy lịch trình diễn ban đầu quá lạc quan và phi thực tế. Cả hai bộ đồ đều chậm tiến độ ít nhất một năm rưỡi", Deanna Lee, trợ lý giám đốc kiểm toán tại OIG, nhận định.
Điều này có thể dẫn đến các nhiệm vụ Mặt Trăng trong tương lai tiếp tục bị trì hoãn. "NASA đang chủ động thực hiện các bước nhằm hỗ trợ Axiom thành công, nhưng họ có thể phải điều chỉnh đáng kể lịch trình của Artemis nếu Axiom không đáp ứng được yêu cầu", Lee nói thêm.
Vì sao NASA cần bộ đồ vũ trụ mới?
NASA bắt đầu tìm kiếm bộ đồ vũ trụ mới từ năm 2007, tiến hành một số nghiên cứu nội bộ cũng như những dự án riêng biệt với nhà thầu bên ngoài. Theo Space, quá trình tự phát triển bộ đồ Mặt Trăng của NASA ban đầu gặp nhiều khó khăn và chậm trễ. Do đó, năm 2022, cơ quan này ký hợp đồng với hai công ty Axiom Space và Collins Aerospace để phát triển bộ đồ dành cho môi trường vi trọng lực như trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) và môi trường Mặt Trăng.
Collins Aerospace rút lui sau hai năm, khiến Axiom trở thành nhà cung cấp duy nhất. Tuy nhiên, chính công ty này cũng chậm tiến độ, khiến bộ đồ Mặt Trăng và vi trọng lực không thể hoàn thành đúng thời hạn, lần lượt là năm 2025 và 2026.
Phi hành gia NASA mặc bộ đồ vũ trụ trên bề mặt Mặt Trăng trong nhiệm vụ Apollo 17 năm 1972. Ảnh: NASA
Trong chương trình Apollo (1961-1972), bộ đồ phi hành gia được sửa đổi nhiều để phù hợp với bề mặt Mặt Trăng, bao gồm găng tay và ủng bảo vệ khỏi đá, bụi sắc nhọn. Nhưng chúng được may đo riêng cho người mặc, hiện đã lỗi thời và cũng không được thiết kế để sử dụng dài hạn nên không phù hợp với chương trình Artemis, vốn hướng đến thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng. Bộ đồ Artemis mới sẽ cần liên lạc với nhiều hệ thống, bao gồm Hệ thống Hạ cánh dành cho Con người (HLS), được giao cho SpaceX và Blue Origin phát triển, hiện cũng chậm tiến độ.
Trong khi đó, bộ đồ Extravehicular Mobility Unit (EMU) mà NASA dùng cho những chuyến đi bộ ngoài không gian trên trạm ISS vốn được thiết kế cho chương trình tàu con thoi (1981-2011). Chúng hoạt động tương đối tốt trong hơn 200 chuyến đi bộ không gian nhưng chưa trải qua quá trình sửa đổi lớn nào suốt hai thập kỷ qua. Chúng cũng có những lỗi thiết kế như nước rò rỉ vào mũ bảo hiểm và một số vấn đề về điều chỉnh nhiệt độ.
Theo báo cáo của OIG, nếu Axiom không kịp sản xuất bộ đồ vi trọng lực mới, phi hành gia trên ISS có thể phải tiếp tục sử dụng EMU đến khi trạm ISS ngừng hoạt động, dự kiến khoảng năm 2030. Về bộ đồ Mặt Trăng, sự chậm trễ của công ty này có thể khiến chương trình Artemis không thể diễn ra theo đúng kế hoạch.
Nếu bộ đồ Mặt Trăng đến năm 2031 mới hoàn thành, Trung Quốc có thể đưa nhân loại trở lại bề mặt thiên thể này trước Mỹ. Cả hai nước đều đang lên kế hoạch thiết lập sự hiện diện thường trực tại cực nam Mặt Trăng như một phần của cuộc chạy đua vũ trụ mới, với Trung Quốc đặt mục tiêu đổ bộ trước năm 2030.
NASA và Axiom cam kết đổ bộ Mặt Trăng đúng tiến độ
Jonathan Cirtain, CEO kiêm Chủ tịch Axiom Space, cho rằng báo cáo của OIG phản ánh chính xác những thách thức về kỹ thuật và tiến độ trong quá trình phát triển bộ đồ Mặt Trăng mới, đồng thời chỉ ra những bước tiến mà Axiom đạt được kể từ khi ký hợp đồng năm 2022. Công ty đã học hỏi kinh nghiệm thiết kế từ nguyên mẫu bộ đồ vũ trụ xEMU mà NASA tự phát triển, "tích hợp theo chiều dọc" những bộ phận cần thiết như van và pin, hợp tác với một số công ty như Nokia, Prada, Oakley, KBR. Axiom cũng huy động được 350 triệu USD để hỗ trợ phát triển trạm vũ trụ và bộ đồ vũ trụ hồi tháng 2.
Cirtain cho biết, công ty cam kết cung cấp các bộ đồ vũ trụ mới kịp thời hạn. "Mục tiêu của chúng tôi vẫn là cung cấp bộ đồ vũ trụ an toàn và hiệu quả, cho phép phi hành gia Mỹ quay trở lại và khám phá bề mặt Mặt Trăng năm 2028", Cirtain khẳng định với Live Science.
"Chúng tôi đang hướng tới thực hiện các cuộc trình diễn đánh giá bộ đồ ngoài không gian vào năm 2027 và đang tích cực hợp tác với NASA", Cirtain nói. Ông cho biết thêm, quá trình đánh giá thiết kế quan trọng sẽ diễn ra cuối năm nay.
Phi hành gia NASA mặc AxEMU, bộ đồ vũ trụ do Axiom Space phát triển cho nhiệm vụ Artemis III, luyện tập dùng công cụ để thu thập mẫu địa chất Mặt Trăng trong thử nghiệm tại Trung tâm Vũ trụ Johnson. Ảnh: NASA
Jared Isaacman, Giám đốc NASA, cũng viết trên X sau khi OIG công bố báo cáo: "Tôi tin chắc rằng khi NASA sẵn sàng đổ bộ Mặt Trăng năm 2028, các phi hành gia sẽ mặc bộ đồ Axiom". Ông nói thêm, NASA dự định xem xét cách giảm bớt những yêu cầu mang tính gánh nặng khi thích hợp, đồng thời mở rộng năng lực theo thời gian để sớm hoàn thiện bộ đồ vũ trụ.
Mặt Trăng đang là tâm điểm chú ý tháng này khi nhiệm vụ Artemis II diễn ra thành công, lần đầu tiên đưa con người bay tới không gian Mặt Trăng sau 54 năm. Trước đó, vào tháng 11/2022, nhiệm vụ không người lái Artemis I cũng diễn ra thành công sau nhiều đợt hoãn và hủy phóng. Sau Artemis II, NASA sẽ thử nghiệm tàu Orion và các trạm đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất trong nhiệm vụ Artemis III năm 2027. Cơ quan này đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ bề mặt vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV. Đến thập niên 2030, NASA kỳ vọng bắt đầu phát triển các khu định cư, robot tự hành và trạm đổ bộ chở hàng, hướng đến thiết lập sự hiện diện bền vững trên bề mặt Mặt Trăng.
Thu Thảo tổng hợp
