Limbert, Trưởng nhóm thám hiểm hang động Anh - Việt, thành viên Hiệp hội Hang động hoàng gia Anh, người dành gần 36 năm khám phá hang động ở Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, đánh giá hang Chả Nghéo hoàn toàn khác so với 470 hang động đã phát hiện.
Đây là hang đầu tiên mà đoàn thám hiểm phát hiện dạng hố sụt, phía trên có dòng nước chảy xuống tạo thành thác cao khoảng 350 m. "Quá trình khám phá gặp khó khăn ngay từ cửa thẳng đứng, vào trong lạnh buốt. Chúng tôi vẫn chưa khám phá hết", ông cho biết.
Ông Howard Limbert kể về hành trình khám phá hang động Chả Nghéo. Ảnh: Đắc Thành
Năm 2023 khi đi tìm kiếm thông tin hang động mới ở vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, ông Limbert được người dân địa phương chia sẻ rằng trong lúc đi rừng phát hiện cửa hang trên đỉnh núi. Hang có khe nước chảy đến cửa rồi theo kẽ đá đổ xuống rất sâu. Xung quanh cây cối mọc dày, trơn trượt khó tiếp cận. Họ nghi ngờ đây là hang động nhưng không dám xuống dưới.
Tháng 3 năm đó, đoàn thám hiểm mất hai ngày để tiếp cận cửa hang. Khi các chuyên gia khoan vào đá, đóng bulông tạo mỏ neo thì có một tảng đá rơi đè gãy tay một chuyên gia. Đoàn phải cử người đưa chuyên gia đi cấp cứu, ông Howard Limbert kể.
Những người ở lại tiếp tục đu xuống, nhưng đến độ sâu 300 m thì hết dây, trong khi hang vẫn còn sâu. "Nhìn thấy hang còn khả năng xuống tiếp nhưng không còn dây nên chúng tôi phải quay lên, kết thúc chuyến thám hiểm", ông nói.
Đầu tháng 4/2026, đoàn thám hiểm gồm 10 chuyên gia nước ngoài và 3 chuyên gia Việt Nam trở lại Chả Nghéo, cùng đội ngũ hướng dẫn viên, porter và người dân địa phương hỗ trợ hậu cần, tiếp tục khám phá hang.
Một chuyên gia đu dây xuống hang Chả Nghéo có thác nước cao khoảng 350 m. Ảnh: Oxalis
Khác với lần trước, họ mang theo hàng nghìn mét dây. Sau hơn một ngày băng rừng, vượt suối, đoàn đến cửa hang Chả Nghéo. Đêm xuống giữa đỉnh núi đá vôi, địa hình không bằng phẳng để dựng lều trại, cả đoàn buộc võng vào cây rừng nghỉ, hôm sau mới khởi sự.
Từ trên xuống, đoạn đầu tiên dài khoảng 90 m thẳng đứng, người đu dây xuống gặp điểm nghiêng. Tại đây, họ khoan và đóng bulông làm mỏ neo. Xuống khoảng 40-45 m nữa, các nhà thám hiểm gặp một đoạn mặt nghiêng. Họ lại đóng bulông vào đá rồi tiếp tục đu người xuống dưới.
Đến độ sâu khoảng 350 m theo trục thẳng đứng, trước mắt các nhà thám hiểm mở ra phần hang nằm ngang. Đoàn tiếp tục di chuyển gần 600 m hang chính là suối ngầm, nhiều đoạn phía dưới phải bơi qua. Trong cả chuyến thám hiểm chỉ hai người xuống được đáy hang.
"Trong hang rất lạnh, chúng tôi không mang theo đồ giữ nhiệt chuyên dụng nên khó ở lâu. Hai người xuống đáy, khám phá 600 m rồi quay lại cửa hang", ông Howard Limbert nói và cho biết hang vẫn chưa được khảo sát hết, cho thấy tiềm năng hình thành hệ thống hang động quy mô lớn. Dự kiến tháng 3/2027, đoàn thám hiểm tiếp tục khám phá hang động này.
Cửa hang Chả Nghéo nhìn từ trên xuống. Ảnh: Oxalis
Theo chuyên gia, đa phần hang động ở Việt Nam từ cửa hang đi xuống sẽ phân nhánh và phát triển theo phương ngang, nhưng hang Chả Nghéo lại đặc biệt. "Từ cửa hang đi thẳng đứng 350 m rồi mới chuyển sang phương ngang dòng suối ngầm. Đây là hang động khó khám phá nhất trong 36 năm thám hiểm ở Việt Nam", ông nói.
Hang Chả Nghéo được xếp vào loại hang hiếm gặp ở Phong Nha - Kẻ Bàng, nhưng ít có khả năng khai thác du lịch do nằm ở địa hình nguy hiểm. Điều kiện ở trong hang khắc nghiệt, rất lạnh và nguy hiểm. Với những người thám hiểm, đó là trải nghiệm đầy thử thách và hứng khởi, nhưng với khách du lịch thì không phù hợp bởi mức độ rủi ro quá lớn.
Thời điểm đoàn thám hiểm khảo sát vào mùa nắng, không có mưa nhưng nhiều đoạn trong hang phải bơi qua. Dòng nước trong hang chảy mạnh, tiềm ẩn nguy cơ lũ lụt. Nếu nước dâng cao sẽ rất nguy hiểm cho người khám phá.
Bên trong hang có rất nhiều đá rời, nước chảy mạnh kéo theo đá rơi từ trên cao xuống, việc di chuyển đòi hỏi phải hết sức cẩn trọng. "Vì vậy hang động này hoàn toàn không thể khai thác du lịch", ông Howard Limbert nhận xét.
Thạch nhũ trong hang Nước Lặn được đoàn thám hiểm phát hiện. Ảnh: Oxalis
Ngoài hang Chả Nghéo, từ ngày 21/3 đến 11/4, đoàn thám hiểm hang động Việt - Anh phát hiện 25 hang động mới và khảo sát 3 hang tại các xã Phong Nha, Thượng Trạch, Kim Phú, Kim Điền, Tân Thành, Tuyên Lâm và Trường Sơn. Trong 20 ngày, tổng chiều dài đo vẽ đạt 13.643 m.
Nhiều hang có quy mô lớn, giá trị khoa học cao đã được ghi nhận. Nổi bật như hang Thiên Cung dài 4.206 m; hang Nước Lặn dài 2.721 m; hang Má Dơm dài 1.257 m, hang Mò Roọ dài 500 m. Các hàng này thuận lợi cho tiếp cận và tổ chức khai thác du lịch.
Ông Phạm Hồng Thái, Giám đốc Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, đánh giá việc phát hiện nhiều hang động mới góp phần làm phong phú thêm tiềm năng của vườn. Những hang này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mở ra nhiều tiềm năng trong bảo tồn, nghiên cứu và phát triển du lịch bền vững, góp phần nâng cao giá trị và vị thế của di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng.
Ban quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng sẽ tiếp tục phối hợp với chuyên gia trong và ngoài nước, các tổ chức quốc tế để đẩy mạnh khảo sát, nghiên cứu, phát hiện thêm các hang động mới, ông Thái cho biết.
Đắc Thành
