'Xin đừng xem nhẹ những cuốn sách cổ tích'

* Bài viết cho chuyên mục ''Cuốn sách tôi yêu''

Tôi sinh ra vào mùa thu, năm Mậu Thân ở miền Tây Nguyên với cái rét lạnh đêm về. Bà nội tôi có tiệm tạp hóa khá lớn trong vùng nên có thể gọi là có của ăn của để. Ông tôi là một người rất mê đọc sách, từ những cuốn kinh điển nhuốm màu thời gian của nhà Phật cho đến các tác phẩm văn học hàn lâm dày cộp của thế giới.

Sau ngày đất nước thống nhất, tôi ở lại thành phố sống với ông bà nội để đi học. Ba mẹ tôi vào vùng kinh tế mới trong hoàn cảnh cả nước đều khó khăn. Cuộc sống sung túc không còn như trước nữa nhưng tình thương bà vẫn gói ghém dành cho đứa cháu nội. Bà tần tảo ra chợ bán sạp rau nhỏ, có khi đem tôi theo nếu như tôi không đến lớp. Dáng tôi cao gầy trắng trẻo ngồi ở chợ say mê đọc sách thuộc về miền cổ tích khiến cho ai đi ngang qua cũng kẻ hỏi người trêu ''con trai mà nhìn như con gái''. Có lẽ những đứa trẻ mà tuổi thơ được sống với ông bà sẽ có miền ký ức nhiều cung bậc cảm xúc êm đềm, biết yêu thương và bao dung hơn khi nhìn những cảnh đời bất hạnh.

Tôi mãi không quên những câu chuyện ông bụt, bà tiên trong Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam của Nguyễn Đổng Chi cho đến văn học phương Tây như Truyện cổ Andersen. Chúng hình thành trong tôi khái niệm về thiện - ác, biết ghét Lý Thông và mến Thạch Sanh. Tôi biết xót thương cô bé bán diêm trong đêm giá buốt giữa sự hờ hững của người qua đường, phải bật từng que diêm mình bán mà sưởi ấm vì nỗi sợ về nhà bị người cha la mắng. Để rồi cô bé mất đi trong ảo ảnh về niềm hạnh phúc bên người bà chở che ở thiên đường. Nhờ sự phân minh trắng đen như vậy mà tôi định hình tính cách từ nhỏ: Yêu chuộng hòa bình, căm ghét chiến tranh. Những trò chơi với bọn trẻ con trong xóm luôn là trung thực, nghĩa hiệp, chia sẻ nhau trước khi ai về nhà nấy.

Đến tuổi hoa niên tâm lý thay đổi, tôi muốn vào sống với ba mẹ cho dù ở trường được các thầy cô khen sáng dạ, nhất là môn toán. Hàng ngày theo ba mẹ xuống ruộng làm cho tôi thấu hiểu sự vất vả của song thân. Những buổi chiều ngồi tư lự trong hoàng hôn nhòa nét, nhìn những đứa trẻ ở vùng kinh tế mới gầy gò xanh xao vì đói ăn, đến nỗi khi vào lớp chúng cứ gục đầu vì khi trời nhá nhem chúng lại đi bắt những chú ếch lươn về làm thực phẩm. Một đứa trẻ lớn lên từ thành phố như tôi luôn tò mò làm chúng cười thích chí trong tiếng gió vi vu. Chúng sẵn sàng giải đáp những thắc mắc ngây ngô và còn cho tôi thử các món ăn do chúng chế biến dù ít ỏi. Lòng tôi thật sự xúc động, nhận ra chỉ có giáo dục mới có thể đem đến những điều tốt đẹp hơn cho chính mình và xã hội nên quyết định quay lại trường trong sự vui mừng của thầy cô.

Thầy dạy văn còn đem bài làm văn của tôi đọc cho toàn khối 9 để giúp tôi vững tin hơn. Tôi còn thọ ơn sâu của các thầy rất giỏi toán kèm cặp tôi học chung với con của họ mà không nhận một đồng vì biết gia cảnh của tôi. Đó là thầy Lê Bá Bánh (người trong dòng họ của bạn Lê Bá Khánh Trình), thầy Võ Kim Anh (phụ thân bạn hiền Võ Trung Hiếu hiện công tác trong hãng bay Singapore ở TP HCM). Những bà tiên, ông bụt trong truyện cổ tích chắc cũng hiền hòa tốt bụng như vậy thôi.

Kỳ thi năm ấy tôi đậu vào lớp 10 chuyên Anh, dẫn đầu môn toán nên hay được phân công kèm các bạn yếu trong lớp. Những ngày này, vòng xoáy chiến tranh đang gây ra hệ lụy toàn thế giới. Đất nước Việt Nam nhỏ bé của chúng ta yên bình thật đáng quý biết bao. Nhưng câu nói ''cái đập cánh của con bướm từ Brazil có thể gây ra cơn bão ở Texas'' đúng cho tình cảnh khó khăn từ nền kinh tế vĩ mô mà chính phủ đang lèo lái, đến những bữa cơm tối vi mô của gia đình nhỏ cũng bị ảnh hưởng. Những đứa trẻ ''là sự tiếp nối bất tử của gia đình'' (George Eliot) bỗng trở nên lạc lõng trong cuộc đua của người lớn. Đứa thì ngồi sau xe ba mẹ đến trường với hộp ăn sáng nuốt vội. Đứa vừa tự đạp vừa ngó nghiêng xem mua món gì ở những xe đẩy để có thể tạm no lòng. Đáng thương hơn là có trẻ thất học ngồi nhìn chăm chú vào cái điện thoại cũ để mẹ kịp bán mớ rau con cá. Bữa cơm tối cũng vội vàng để bọn trẻ làm những bài tập về nhà sao cho kịp nhận ''phần thưởng'' cầm máy chơi game, xem Youtube.

Xin đừng xem nhẹ những cuốn sách cổ tích. Hãy nhìn những đứa trẻ phương Tây được bố mẹ đọc trước khi chúng chìm vào giấc ngủ sâu êm đềm vì não bộ không bị kích thích. Những tâm hồn còn trong sáng ấy là mảnh đất tốt để sách cổ tích mang đến cho con trẻ sự đẹp đẽ của tình bạn, lòng vị tha, dũng cảm chọn lựa giữa những điều thiện ác, gieo hạt mầm nhân từ thấu hiểu thay cho những đánh đấm nóng nảy khi gặp chuyện bất như ý trong cuộc đời. Để lúc nào đó nếu gặp khúc quanh khắc nghiệt, con cháu chúng ta vẫn biết quay về trong sự bao dung của gia đình, nhà trường. Như tôi biết quay đầu là bờ cho một thời hoa niên tươi đẹp suýt bị đánh mất.

Các bậc phụ huynh cũng xin hãy dành chút thời gian, dù chỉ là đặt hàng chờ giao trong sự háo hức của bọn trẻ, những cuốn sách nhiều màu sắc để giúp chúng yêu thích đọc truyện cổ tích rèn nhân cách trong thời buổi chúng ta xoay vần với bài toán cân đo xăng dầu.

''Hãy yêu sách, nó là nguồn kiến thức, chỉ có kiến thức mới là con đường sống'', Maksim Gorky từng nói. Chủ tịch Hồ Chí Minh, bậc vĩ nhân của thế giới, cũng nói: ''Bất luận làm công việc gì cũng cần phải đọc sách''.

Giờ đây, sau thời gian 5 năm làm thầy dạy toán cho bọn trẻ ở vùng đất còn nhiều đói nghèo này, tôi chỉ mong ước sao cho các cháu có những thư viện sách mini trong từng buôn làng. Để chúng có thể lớn lên với sự trân trọng việc học - chiếc cầu nối đưa những trí thức tiềm tàng trong mỗi con người, vươn khỏi sự ràng buộc tập tục. Chân thành cảm ơn các bạn đã dành thời gian quý giá nghe tôi trải lòng.

Nguyễn Thành Nguyên