Các công tố viên tại Milan đã gửi trát yêu cầu Gianluca Rocchi phải trình diện để thẩm vấn vào ngày 30/4. Cuộc điều tra tập trung vào những cáo buộc vi phạm quy trình VAR và việc chỉ định các trọng tài theo hướng có lợi cho Inter Milan. Ngay sau khi thông tin được công bố, Rocchi đã tuyên bố tự đình chỉ chức vụ với hiệu lực ngay lập tức.

Theo hồ sơ điều tra, có 5 trận đấu trong hai mùa giải gần nhất của bóng đá Italy đang nằm trong tầm ngắm: Inter - Verona (ngày 6/1/2024), Udinese - Parma (1/3/2025), Salernitana - Modena (8/3/2025), Bologna - Inter (20/4/2025) và Inter - Milan (23/4/2025). Đáng chú ý, không có cá nhân nào thuộc các CLB liên quan nằm trong diện bị điều tra.

Rocchi được xem là nhân vật tên tuổi trong ngôi đền huyền thoại của bóng đá Italy. Những gì ông đạt được trong sự nghiệp lý giải cho vị thế đó. LĐBĐ Italy (FIGC) từng mô tả ông là "một trong những trọng tài xuất chúng nhất của bóng đá nước nhà trong những năm gần đây".

Vị cựu trọng tài 52 tuổi người Florence này từng là trọng tài bàn ở trận chung kết Champions League 2013. Ông cũng là người cầm còi chính trong trận Siêu cup châu Âu 2017 và trận chung kết Europa League 2019. Khi ông chính thức giải nghệ vào năm 2020, chỉ có Concetto Lo Bello – người được ví như một "Pierluigi Collina trước thời Collina" – là có số trận cầm còi tại Serie A nhiều hơn.

Buổi lễ chia tay Rocchi nhận được tại SVĐ Allianz vào năm 2020 từng khiến ông không cầm được nước mắt. "Tôi muốn cảm ơn Juventus và AS Roma vì đã mang lại cho tôi một trải nghiệm khó quên vào thời điểm mà tôi cứ ngỡ sẽ rất buồn", ông chia sẻ với đài Sky Italia khi đó. Các cầu thủ trên sân ngày ấy đã vỗ tay tán thưởng Rocchi, một minh chứng cho sự tôn trọng của họ dành cho vị vua áo đen này. Cũng chính Rocchi từng nói: "Suy cho cùng, các cầu thủ chính là những vị thẩm phán đầu tiên và quan trọng nhất đối với công việc của một trọng tài".

Tuy nhiên, trước mắt Rocchi sẽ là cuộc trình diện để trả lời thẩm vấn với các công tố viên ở Milan. Trên cương vị là người chỉ định trọng tài của Ủy ban Trọng tài Quốc gia Italy (CAN) ở hai giải Serie A và Serie B, ông bị cáo buộc có hành vi gian lận trong thể thao. Thông tin này ban đầu được hãng tin Agenzia Italia công bố đầu tiên, đã tạo nên một cơn địa chấn trong lòng bóng đá xứ mỳ ống.

"Liệu đây có phải là một Calciopoli mới?", trang bìa nhật báo thể thao Italy Tuttosport đã đặt câu hỏi như vậy. Vụ bê bối Calciopoli từng làm đảo lộn Serie A đúng 20 năm trước. Một vụ scandal về cách thức quyền lực và tầm ảnh hưởng được thực thi, trong đó có việc can thiệp vào quá trình lựa chọn trọng tài tại giải đấu cao nhất Italy.

Trong tuyên bố từ nhiệm gửi đến Hiệp hội Trọng tài Italy (AIA) và CAN, ông Rocchi tuyên bố mình hoàn toàn trong sạch. "Lựa chọn này, dù đầy đau đớn và khó khăn, nhận được sự đồng thuận từ gia đình tôi. Mục đích là để các thủ tục pháp lý được diễn ra một cách khách quan và đúng quy trình. Tôi tin chắc mình sẽ vượt qua vụ việc này mà không hề hấn gì và sẽ trở lại mạnh mẽ hơn trước. Ý thức trách nhiệm và tình yêu với Hiệp hội khiến tôi phải ưu tiên bảo vệ các trọng tài khỏi những tác động tiêu cực từ vụ việc cá nhân của mình".

Andrea Gervasoni, giám sát VAR của CAN, cũng có động thái tương tự. Gervasoni cũng nằm trong danh sách điều tra của Văn phòng Công tố Milan. "Chúng tôi thậm chí còn không hiểu tại sao ông ấy bị buộc tội", luật sư của Gervasoni cho biết.

Theo phân tích của nhà báo chuyên bóng đá Italy là James Horncastle, toàn bộ vụ việc là một câu chuyện với rất nhiều tầng nấc phức tạp, phản ánh sự phẫn nộ chung về tiêu chuẩn trọng tài và quy trình VAR tại Italy. Nó cho thấy bộ máy trọng tài dường như đang rơi vào cuộc "nội chiến". Và nó còn là câu chuyện về tương lai.

Thứ đang bị đe dọa không chỉ là uy tín của bóng đá Italy – vốn đã mong manh và đầy rẫy những vết sẹo từ các bê bối trong quá khứ cùng sự đi xuống về thành tích thời gian qua – mà quan trọng hơn, đó là định hướng mà nền bóng đá này sẽ lựa chọn. Nhật báo Italy Gazzetta dello Sport thì gọi đây là "một cú sốc khác" giáng vào toàn bộ hệ thống bóng đá, chưa đầy một tháng sau khi tuyển Italy mất vé dự World Cup lần thứ ba liên tiếp.

Mọi chuyện bắt đầu từ một tiếng gõ cửa kính phòng VAR. Tháng 3/2025, Udinese đối đầu Parma tại SVĐ Bluenergy. Theo dõi trận đấu từ phòng điều hành tại Trung tâm Truyền hình Quốc tế ở Lissone thuộc vùng ngoại ô Milan, trọng tài VAR Daniele Paterna và trợ lý Simone Sozza đã phát hiện một tình huống bóng có thể đã chạm tay trong vùng cấm của trung vệ Parma là Botond Balogh. Theo đúng quy trình, họ kiểm tra xem liệu trọng tài chính Fabio Maresca có quyết định đúng khi cho trận đấu tiếp tục hay không. Paterna ban đầu cho rằng tay của Balogh đã để sát thân mình. Một góc quay khác củng cố quan điểm của ông, đó là không có phạt đền.

Nhưng ngay lúc ấy, một ai đó đã gõ vào cửa kính phòng VAR. Paterna quay lại, nhìn về phía người đang cố gắng thu hút sự chú ý của mình và dường như đã thốt lên: "Có phải phạt đền không?". Ngay lập tức, trọng tài Maresca được thông báo tạm dừng trận đấu để tiến hành xem lại băng hình. Cuối cùng, một quả phạt đền được thổi, Florian Thauvin ghi bàn và Udinese thắng 1-0 trước một Parma đang trong cuộc chiến trụ hạng vào thời điểm đó. Quyền tự chủ trong việc ra quyết định là nguyên tắc cốt lõi của giao thức VAR. Nhưng tiếng gõ cửa kính và sự thay đổi quyết định đột ngột đã phá vỡ nguyên tắc này. Và tiếng gõ cửa đó, theo cáo buộc từ Văn phòng Công tố Milan, là của Rocchi.

Vụ việc này vốn đã gây ra một cuộc tranh cãi nhỏ vào cuối mùa trước. Đoạn ghi âm cuộc đối thoại và tiếng gõ cửa rõ mồn một đã bị rò rỉ trên báo Italy Il Fatto Quotidiano. Paterna đến nay vẫn chưa lên tiếng công khai về vấn đề này.

Cùng thời điểm đó, Công tố viên Liên bang của FIGC là Giuseppe Chine, nhận được một đơn khiếu nại. Người gửi là Domenico Rocca, một trọng tài 42 tuổi, vốn bất mãn với cách vận hành của CAN. Rocca không hiểu tại sao một số đồng nghiệp của mình lại được giao những trận cầu đinh dù trước đó bị chỉ trích vì công tác điều hành tệ hại. Anh muốn có lời giải thích cho các đánh giá về bản thân mình, rằng tiêu chí nào mà CAN sử dụng để xếp hạng các trọng tài. Quá mệt mỏi với những gì từng trải qua, Rocca quyết định liệt kê các khiếu nại của mình, gồm cả những gì ông tuyên bố đã chứng kiến tại Lissone vào ngày diễn ra trận Udinese – Parma. Trận đấy, Rocca tin rằng Rocchi đã lạm quyền và gõ vào cửa phòng VAR.

FIGC ngay lập tức mở cuộc điều tra. Họ phỏng vấn các bên liên quan và đưa ra kết luận riêng. "Không có hành vi nào đáng bị kỷ luật được tìm thấy, đối với bất kỳ thành viên nào của AIA", ông Chine chia sẻ trên báo Gazzetta.

Là người ít khi tuyên bố công khai, ông Chine cảm thấy buộc phải lên tiếng, bởi kể từ khi Văn phòng Công tố Milan đưa Rocchi vào diện điều tra, tính thỏa đáng trong cuộc điều tra của chính FIGC đã bị đặt dấu hỏi. Ông Chine khẳng định cuộc điều tra của FIGC có phạm vi hạn chế hơn, chỉ tập trung vào những gì bị cáo buộc đã xảy ra tại Lissone trong trận Udinese – Parma. Trong khi, cuộc điều tra của Văn phòng Công tố Milan có quy mô lớn hơn nhiều.

Nếu có những sự tương đồng với bê bối Calciopoli, đó là bởi Rocchi bị cáo buộc đã thông đồng với một số cá nhân khác tại sân San Siro để chỉ định trọng tài theo cách có lợi cho Inter vào ngày 2/4/2025. Hôm ấy diễn ra trận bán kết lượt đi Coppa Italia giữa Inter với AC Milan. Các công tố viên cáo buộc rằng các bên đã đồng ý để Daniele Doveri – một trọng tài được cho là không được lòng ban lãnh đạo Inter – cầm còi trận lượt về, với điều kiện ông này sẽ không được bắt chính trận chung kết hoặc các trận đấu còn lại của Inter trong mùa giải. Dù thực tế về sau là Inter thậm chí còn không lọt vào được trận chung kết.

Cùng hôm đó, một quyết định khác được cho là đã được đưa ra, khi trọng tài Andrea Colombo vốn đồn đoán là được Inter tín nhiệm, sẽ là người cầm còi trong trận đấu sắp tới của họ trước Bologna. Kết quả, Inter thua 0-1. Nhiều người cho rằng bàn thắng muộn của Riccardo Orsolini đáng lẽ không được công nhận vì một tình huống ném biên sai luật trước đó.

Tuy nhiên, bất kể kết quả các trận đấu ra sao, trong các vụ án gian lận thể thao, chỉ riêng hành vi cố gắng thao túng việc chỉ định trọng tài – nếu được chứng minh – đã đủ cấu thành tội danh. Hiện tại, đội bóng đang dẫn đầu Serie A mùa này không nằm trong diện điều tra, cũng như không có cá nhân nào liên quan đến CLB sắc xanh đen bị sờ gáy. Vẫn chưa rõ Rocchi bị cáo buộc đã thông đồng với ai.

"Đây là những cáo buộc rất khó hiểu", luật sư của Antonio D’Avirro của Rocchi, phát biểu. "Bởi lẽ họ ám chỉ có nhiều người liên quan, nhưng danh tính những người này lại không được nêu rõ. Tôi chưa từng thấy vụ án gian lận thể thao nào mà bên còn lại trong thỏa thuận cáo buộc lại bị giấu tên như vậy".

Về phía Inter, Chủ tịch Beppe Marotta chia sẻ với đài DAZN: "Chúng tôi biết được thông tin này qua báo chí. Chúng tôi thực sự ngạc nhiên. Inter không hề có danh sách trọng tài ‘ưa thích’ hay ‘ghét bỏ’ nào cả. Tuyệt đối không!". Còn trong một tuyên bố khác trên đài Sky Italia, ông Marotta nhấn mạnh: "Chúng tôi biết mình luôn liêm chính. Tôi không có gì phải lo lắng, chúng tôi không liên quan và sẽ không bao giờ dính líu đến những việc này".

Ông cũng nhắc lại những quyết định bất lợi cho Inter mùa trước, điển hình là tình huống bị từ chối quả phạt đền trong trận thua Roma 0-1 vào tháng 4 năm ngoái. Nếu quả penalty đó được thổi và được thực hiện thành công, cục diện cuộc đua vô địch có lẽ đã khác, thay vì để mất danh hiệu vào tay Napoli ở vòng đấu cuối.

Sau trận ấy, chính ông Rocchi đã công khai thừa nhận sai lầm khi không thổi phạt đền cho Yann Bisseck và Inter trên chương trình Open VAR của đài DAZN, một show truyền hình mà các quan chức trọng tài phân tích lại các quyết định gây tranh cãi hàng tuần.

Cuộc chiến quyền lực của bóng đá Italy

AIA – cơ quan quản lý của CAN – đã trong tình trạng hỗn loạn suốt nhiều năm qua. Năm 2022, Chủ tịch Alfredo Trentalange từng phải từ chức sau khi Công tố viên Liên bang Rosario D’Onofrio của AIA bị bắt và tuyên án hơn 5 năm tù, vì liên quan đến đường dây buôn lậu ma túy quốc tế quy mô lớn.

Người kế nhiệm Trentalange là Antonio Zappi, hiện cũng bị cấm hành nghề 13 tháng vì cáo buộc gây áp lực buộc những người chỉ định trọng tài tại Serie C và Serie D phải từ chức để dọn đường cho Daniele Orsato và Stefano Braschi thay thế. Ngày 28/4 tới, Hội đồng Phúc thẩm Thể thao sẽ đưa ra quyết định cuối cùng về việc có giữ nguyên án phạt đối với Zappi hay không.

"Đúng là những sự trùng hợp ngẫu nhiên", biên tập viên Ivan Zazzaroni của nhật báo thể thao Italy Corriere dello Sport, viết đầy ẩn ý về việc các cơ quan trọng tài Italy đang bị chia rẽ bởi những cuộc đấu đá nội bộ, và rằng "Rocchi vốn không được lòng Zappi và phe cánh của ông ta".

Điều này trên thực tế có nghĩa rằng AIA đang trống ghế Chủ tịch, còn Serie A và Serie B thì thiếu người chỉ định trọng tài. Trên mạng xã hội X, Bộ trưởng Thể thao và Thanh niên Italy là Andrea Abodi, nhận định: "Khía cạnh nghiêm trọng nhất nổi lên chính là cách thức xử lý khiếu nại ngay trong nội bộ hệ thống bóng đá".

Điều này cho thấy sự không hài lòng với cách FIGC xử lý đơn khiếu nại nhắm vào Rocchi. Dù Trưởng ban Điều tra Chine đã giải thích lý do FIGC khép lại cuộc điều tra nội bộ về vụ bê bối, nhưng không phải ai cũng chấp nhận.

"Nếu hệ thống công lý thể thao nhắm mắt làm ngơ, điều đó có nghĩa là các ‘kháng thể’ đã ngừng hoạt động và hệ thống này đã quá rệu rã để có thể tự chữa lành", biên tập viên Guido Vaciago của báo Tuttosport, lập luận. "Việc chỉ định một Đặc phái viên Điều hành chưa chắc là phương thuốc đúng đắn, nhưng nếu mọi nghi vấn được xác nhận, cách FIGC xử lý tình huống này rõ ràng là không thỏa đáng".

Đặc phái viên được nhắc tới sẽ là người do Ủy ban Olympic Italy (CONI) – cơ quan quản lý thể thao cao nhất nước này – chỉ định trong trường hợp cần can thiệp khẩn cấp. Biện pháp cực đoan này đã bắt đầu được nhen nhóm kể từ khi tuyển Italy thất bại trên chấm luân lưu trước Bosnia & Herzegovina tháng trước. Kịch bản này từng xảy ra vào năm 2018, khi FIGC rơi vào bế tắc và không thể bầu ra Chủ tịch mới sau thảm họa lần đầu không vượt qua vòng loại World Cup.

Tuy nhiên, cái ngưỡng để CONI can thiệp là không hề thấp: chỉ áp dụng trong các trường hợp quản lý sai phạm nghiêm trọng, vi phạm quy định thể thao, các cơ quan điều hành mất khả năng hoạt động hoặc không thể tổ chức các giải đấu quốc gia. Quyết định cuối cùng thuộc về Chủ tịch CONI là Luciano Buonfiglio. Cho đến nay ông vẫn giữ thái độ im lặng, dù Bộ trưởng Abodi được cho là ủng hộ hành động can thiệp.

Tất cả những diễn biến này đều tác động trực tiếp đến cuộc chiến quyền lực đang định hình tương lai bóng đá Italy. Cuộc bầu cử tân Chủ tịch FIGC dự kiến diễn ra vào ngày 22/6 tới.

Các ứng cử viên tiềm năng như Massimo Malago (người điều hành Olympic mùa đông Milano-Cortina 2026) và Giancarlo Abete (Chủ tịch đương nhiệm của giải bóng đá không chuyên Italy) đang ráo riết vận động sự ủng hộ. Cả hai đã gặp gỡ các bên liên quan trước khi tìm kiếm sự bảo trợ từ Bộ trưởng Abodi, khiến ông cảm thấy không hài lòng.

"Điều đó không làm tôi khó chịu, nhưng lẽ ra đó phải là một cử chỉ tôn trọng đúng mực", Abodi chia sẻ với ANSA. Nếu CONI tìm thấy lý do chính đáng để can thiệp vào lúc này, cuộc bầu cử sẽ không còn cần thiết và những nỗ lực của Malago hay Abete sẽ trở nên vô nghĩa.

Trong khi, Chủ tịch Lega Serie A là Ezio Maria Simonelli, đã lên tiếng kêu gọi sự bình tĩnh của các bên: "Mọi phán xét hay kết luận vội vàng lúc này đều không phù hợp. Chúng ta cần chờ kết quả điều tra để xác định sự thật".

Vị quan chức 68 tuổi này tin rằng vụ việc của Rocchi không nên làm lung lay niềm tin vào sự trung thực và nỗ lực của cả một hệ thống. "Nếu phát hiện cá nhân nào sai phạm, họ chắc chắn sẽ phải đối mặt với hậu quả. Nhưng trong bất kỳ hoàn cảnh nào, không được phép đổ lỗi hay nghi ngờ uy tín của toàn hệ thống và sự liêm chính của giải đấu", ông cam kết.

Hoàng Thông tổng hợp