Đằng sau những tuyên bố đao to búa lớn của giới lãnh đạo doanh nghiệp, một bức tranh kinh tế thực dụng hơn nhiều đang dần lộ diện.
AI có lẽ sẽ chưa thể lấy mất công việc của bạn trong tương lai gần, ít nhất là chưa thể thay thế toàn bộ công việc đó (Ảnh: A.S).
AI trở thành “cái cớ vàng” cho các đợt sa thải
Làn sóng cắt giảm nhân sự đang quét qua thị trường với tốc độ chóng mặt. Theo dữ liệu từ công ty tư vấn Challenger, Gray & Christmas, số lượng thông báo sa thải trong tháng 4 đã tăng vọt 38%. Trí tuệ nhân tạo tiếp tục đứng đầu danh sách nguyên nhân được các công ty viện dẫn trong tháng thứ hai liên tiếp.
Nền tảng giao dịch Coinbase vừa thông báo cắt giảm 14% nhân sự. Giới lãnh đạo công ty cho biết quyết định này xuất phát từ điều kiện thị trường và nhu cầu tối ưu hóa hoạt động. Tương tự, hãng công nghệ Cloudflare cũng chia tay 20% lực lượng lao động, tương đương khoảng 1.100 người. Hàng loạt ông lớn khác như Meta, Amazon hay Block đều phát đi tín hiệu về việc giảm nhu cầu tuyển dụng lao động mới.
Tuy nhiên, theo ông Adam Coons - Giám đốc đầu tư của Winthrop Capital - câu chuyện thực tế phức tạp hơn nhiều.
Ông cho rằng AI đúng là đang tạo ra sự thay thế lao động ở một mức độ nhất định, nhưng đồng thời giới chủ cũng đang tận dụng làn sóng công nghệ mới như một “vật tế thần hoàn hảo” để cắt bỏ phần nhân sự dư thừa sau nhiều năm mở rộng quá nóng.
Bức tranh việc làm tổng thể tại Mỹ càng củng cố thêm nhận định này. Tăng trưởng việc làm trong tháng 4 vẫn duy trì sắc xanh và tỷ lệ thất nghiệp gần như đi ngang. Sự sụt giảm chủ yếu tập trung ở nhóm ngành công nghệ thông tin với 342.000 việc làm bốc hơi kể từ đỉnh năm 2022. Trong khi đó, các lĩnh vực như y tế, vận tải hay bán lẻ vẫn tiếp tục tuyển dụng mạnh mẽ.
Nghịch lý "1/4 nhân sự"
Nỗi lo sợ mất việc là hoàn toàn có thật đối với giới văn phòng. Báo cáo mới nhất của Microsoft khảo sát trên 20.000 lao động toàn cầu chỉ ra áp lực khổng lồ từ việc phải bắt kịp tốc độ thay đổi của công nghệ. Dù vậy, thực tế ứng dụng tại nơi làm việc lại không mang màu sắc trắng đen rõ ràng như nhiều người vẫn tưởng.
Đồng sáng lập công ty tư vấn Incedo Nitin Seth đưa ra một ví dụ rất thực tế về bài toán nhân sự hiện nay. Công nghệ giúp khách hàng của ông tăng 25% năng suất nhưng họ không thể cắt giảm lượng nhân viên tương ứng. Lý do đơn giản là doanh nghiệp không thể lấy 1/4 khối lượng công việc của 4 nhân viên khác nhau rồi gộp lại để sa thải một người hoàn chỉnh.
Thay vì cướp việc, công nghệ đang ép người lao động phải định hình lại vai trò của chính mình. Ngành kỹ sư phần mềm là minh chứng rõ nét nhất khi 90% lao động đang dùng công cụ hỗ trợ viết mã theo khảo sát của Google. Kỹ năng cốt lõi giờ đây chuyển từ việc trực tiếp gõ từng dòng lệnh sang tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và khả năng kiểm duyệt chất lượng hệ thống.
Các lãnh đạo doanh nghiệp ngày càng viện dẫn AI như lý do cho các đợt cắt giảm nhân sự (Ảnh: WJ).
Cuộc chơi định hình lại lợi nhuận
Lãnh đạo bộ phận Claude Code của Anthropic Boris Cherny dự báo khái niệm kỹ sư phần mềm truyền thống có thể sẽ sớm biến mất. Thuật ngữ "người xây dựng" sẽ trở nên phù hợp hơn khi việc viết mã chỉ còn là một phần rất nhỏ trong tổng thể công việc. Kỹ sư Sujata Sridharan từng làm việc tại Bolt cũng thừa nhận quá trình thực thi hiện tại là sự kết hợp chặt chẽ giữa tư duy của con người và tốc độ đưa câu lệnh cho máy móc.
Đối với giới đầu tư tài chính, làn sóng thay đổi này tạo ra một bộ lọc khắc nghiệt trên thị trường. Nhà quản lý quỹ Eric Jackson từ EMJ Capital khuyên giới đầu tư nên soi xét kỹ cách các công ty triển khai công nghệ. Cơ hội lớn sẽ dành cho những doanh nghiệp biết dùng công cụ mới để tạo ra lợi nhuận đột phá, thay vì những công ty phản ứng chậm chạp và tự đẩy mình vào rủi ro.
Nền tảng bất động sản Opendoor là một ví dụ tiêu biểu cho tư duy vận hành mới. Lãnh đạo công ty khẳng định mục tiêu không phải dùng AI để giảm chi phí cho quy trình cũ, mà là xây dựng lại toàn bộ cách vận hành từ đầu như trên “một tờ giấy trắng”.
Theo ông Dan Priest - Giám đốc AI của PwC Mỹ, thị trường hiện chưa chứng kiến cảnh AI xóa sổ hàng loạt ngành nghề. Nhưng ông thừa nhận sự xáo trộn lao động chắc chắn sẽ còn kéo dài.
Trong khi đó, ông Umesh Ramakrishnan - Giám đốc chiến lược của Kingsley Gate - cảnh báo quá trình tự động hóa sẽ bắt đầu từ những vị trí thấp nhất rồi dần leo lên các tầng công việc cao hơn, mở ra một cuộc đua thích nghi khốc liệt cho giới văn phòng trong thời gian tới.
