Từ ngày 1/6, người sử dụng xe chạy xăng tại Việt Nam hiện nay chỉ còn hai lựa chọn là xăng E5 RON 92 và E10 RON 95. Nhiều chủ xe có xu hướng muốn tìm mua xăng E5 vì cho rằng tỷ lệ ethanol 5% sẽ giúp xe dễ thích nghi hơn so với xăng E10 có tỷ lệ 10% ethanol, mà quên mất việc chỉ số RON của xăng quan trọng hơn.
Tại Việt Nam, ngoài xăng E10, mặt hàng xăng E5 RON 92 vẫn được phân phối đến hết năm 2030 (Ảnh: Tiến Tuấn).
Chỉ số RON là gì?
RON (Research Octane Number) là chỉ số thể hiện khả năng chống tự kích nổ (cháy sớm) của nhiên liệu trong động cơ xăng, còn gọi là chỉ số octane.
Xăng có chỉ số octane càng cao thì càng khó tự bốc cháy dưới áp suất và nhiệt độ lớn bên trong buồng đốt. Điều này giúp quá trình cháy diễn ra đúng thời điểm do bugi kích hoạt, thay vì tự phát nổ sớm.
Động cơ càng hiện đại, có tỷ số nén càng cao hoặc sử dụng tăng áp thì càng cần loại xăng có chỉ số octane lớn hơn để tránh hiện tượng kích nổ.
Tại Việt Nam hiện nay, người dùng xe xăng chỉ có hai lựa chọn: xăng E5 RON 92 (chỉ số octane 92, pha tối đa 5% ethanol) và xăng E10 RON 95 (chỉ số octane 95, pha tối đa 10% ethanol). Việc thay thế xăng khoáng RON 95 nhằm thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sinh học, giảm phát thải và góp phần thực hiện các mục tiêu tăng trưởng xanh.
Điều gì xảy ra khi đổ xăng RON 92 cho xe được khuyến nghị dùng RON 95?
Nếu một chiếc xe được nhà sản xuất khuyến nghị hoặc yêu cầu sử dụng xăng RON 95 nhưng chủ xe lại đổ RON 92, hiện tượng dễ xảy ra nhất là kích nổ sớm.
Kích nổ là tình trạng hỗn hợp nhiên liệu và không khí tự cháy trước hoặc cháy không đúng quy luật trong xi-lanh. Khi đó, thay vì quá trình đốt cháy diễn ra êm ái, áp suất trong buồng đốt tăng đột ngột, tạo ra các sóng xung kích va đập vào đỉnh piston và thành xi-lanh.
Người lái có thể nghe thấy tiếng "lọc cọc" hoặc "lách tách" phát ra từ khoang động cơ khi xe tăng tốc, leo dốc hoặc chở nặng. Một số xe còn xuất hiện cảm giác ì, máy rung nhẹ hoặc nóng nhanh hơn bình thường.
Nếu việc này xảy ra liên tục, động cơ có thể giảm hiệu suất, thậm chí tăng nguy cơ hư hại piston hoặc thành xi-lanh.
Đổ nhầm một lần có hại cho động cơ không?
Trong hầu hết các trường hợp, việc đổ nhầm một bình xăng RON 92 cho xe được khuyến nghị dùng xăng RON 95 sẽ không gây hỏng hóc ngay lập tức.
Các hãng xe thường dán nhãn khuyến nghị loại nhiên liệu phù hợp ở trên nắp bình xăng, ví dụ như với chiếc ô tô trong ảnh trên là khuyến nghị sử dụng xăng không chì RON 95 (Ảnh: Nhật Minh).
Do đó, nếu lỡ đổ xăng có chỉ số octane thấp hơn mức khuyến nghị, hãy lái xe với tốc độ vừa phải, cố gắng giữ đều ga, tránh thốc ga mạnh hoặc chở quá tải. Khi bình xăng vơi đi một nửa, đừng quá lo lắng, hãy đổ thêm cho đầy bình bằng xăng RON 95 để pha loãng lượng xăng 92 còn lại.
Tuy nhiên, nếu thường xuyên sử dụng nhiên liệu có chỉ số octane thấp hơn mức mà nhà sản xuất khuyến nghị, xe sẽ bị giảm công suất, tăng tiêu hao nhiên liệu và không vận hành tối ưu.
Về lâu dài, điều này có thể làm tăng nguy cơ mài mòn các chi tiết bên trong buồng đốt, đồng thời khiến xe không đạt được mức công suất và hiệu suất nhiên liệu như thiết kế.
Ngoài ra, cần lưu ý phân biệt giữa hai khái niệm thường xuất hiện trên tem dán bên trong nắp bình xăng hoặc trong sổ tay hướng dẫn sử dụng xe: loại nhiên liệu khuyến nghị (recommended) và loại nhiên liệu yêu cầu bắt buộc (required).
Theo đó, với loại chỉ khuyến nghị, xe vẫn có thể hoạt động với nhiên liệu octane thấp hơn nhưng hiệu suất có thể giảm, còn với loại yêu cầu bắt buộc, cần đảm bảo chỉ số octane nhất định để đảm bảo độ bền và khả năng vận hành của động cơ.
Nếu xe được yêu cầu tối thiểu RON 95, người dùng nên ưu tiên sử dụng E10 RON 95. Ngược lại, nếu xe chỉ yêu cầu RON 91 hoặc RON 92, có thể sử dụng E5 RON 92.
